Սեդրակ Երկանյան. «Ազդեցությունների տարբեր շրջաններ եմ ունեցել»

- in Մշակույթ
Sedrak Erkanyan

ԶՐՈՒՅՑՆԵՐ ՍԵԴՐԱԿ ԵՐԿԱՆՅԱՆԻ ՀԵՏ. Մաս IV

ՍԿՐՅԱԲԻՆԻ ԽՈՐԱԹԱՓԱՆՑ ՄԵԿՆԱԲԱՆԸ

– Ձեր համերգային գործունեությունն սկսվել էր, ըստ էության, դեռ դպրոցում, ապա գնալով զարգացել կոնսերվատորիայում ուսանելու տարիներին: Բայց բուռն ընթացք ստացավ այն տարիներին, երբ հանդես էիք գալիս որպես Հայաստանի պետական ակադեմիական երգչախմբի դաշնակահար: Դուք այսօր Հայաստանի առաջատար դաշնակահարներից եք, Ձեզ իրավամբ համարում են Սկրյաբինի ստեղծագործությունների յուրօրինակ և խորաթափանց մեկնաբան: Արդյոք երաժշտական ստեղծագործությունները ենթակա՞ են հստակ և կոնկրետ մեկնաբանության, թե կատարողն ազատ է այդ հարցում: Ինձ հայտնի են, օրինակ, անվանի դիրիժոր Վալերի Գերգիևի մեկնաբանությունները, որոնցում տալիս է «Սկյութական» սիմֆոնիայի ամեն մի ֆրազի երաժշտական հստակ մեկնությունը: Մի՞թե այդպես հնարավոր է:

Ս. Երկանյան. – Յուրաքանչյուր երաժիշտ, կարծում եմ, իր մեկնությունները տալիս, նախ և առաջ հենվում է հեղինակի վրա: Եթե հեղինակը թողել է այդ ստեղծագործության վերաբերյալ որևէ տեղեկություն կամ կատարողի հետ կիսել է իր մտքերը, ուրեմն՝ դա՛ է կարևորը, դրա՛ վրա պետք հենվել մեկնաբանելիս: Իսկ եթե հեղինակը քո ժամանակակիցը չէ, պրպտում ես նրա կենսագրականում՝ ե՛րբ է գրվել, ի՛նչ պայմաններում, ի՛նչ մտքեր և հույզեր է ունեցել այդ ժամանակահատվածում:

– Բայց դա դարձյալ ենթադրությունների, զգացողությունների հիման վրա է արվում: Ու նաև երաժշտական ինչ-ինչ ֆրազների, երաժշտական լեզվի կառույցի, որ գումարվում են կատարողի պատկերացումներին և հոգեկառույցի յուրահատկություններին: Ասել է, թե՝ յուրաքանչյուր կատարող տվյալ երաժշտական կտավի իր ընթերցումն ունի: Ուստի կոնկրետության մասին խոսելն այնքան էլ տեղին չէ:

Ս. Երկանյան. – Ինչու՞ են ասում՝ հնարավորինս մոտենալ կոմպոզիտորին՝ ուղղակի և առավել ուղղակի իմաստով: Այսինքն՝ դու չես կարող կոմպոզիտորների մտահղացումներից դուրս զուտ քո տպավորությունները, քո զգացողությունները, ներքին ապրումները հանես մեջտեղ: Չէ՛, դու պետք է հնարավորինս գնաս դեպի կոմպոզիտորը: Դու պետք է հասկանաս ՝ այդ գործն արարելիս ինքն ի՛նչ է մտածել, ի՛նչ հոգեվիճակների մեջ է եղել, որպեսզի քո երաժշտական մեկնաբանությունները, ֆրազները ճիշտ արտացոլեն հեղինակի մտահղացումը: Մնացյալը քո գործն է՝ հետո դու այդ ինչպե՛ս կանես, քոնն ինչպե՛ս կշաղախես եղածին: Ինչպես ասում են, ոճը քո և կոմպոզիտորի փոխհարաբերությունն է: Եթե մի քանի բառն էլ հեղինակից է գալիս, դա հնարավորություն է տալիս քո երևակայությունը զարգացնելու, ավելի գունեղ դարձնելու կատարումդ: Այդպես էլ տարբեր կատարողների մեջ կարողանում ես քո մեկնաբանությամբ տարբերվել:

– Արժե կանգ առնել Երկանյան դաշնակահարի և Սկրյաբինի փոխհարաբերությունների վրա: Ի՞նչն է Ձեր կատարումների առանձնակիությունը: Բառերով բացատրեք այդ ընտրության պատճառները, Ձեր զգացողությունները՝ Սկրյաբին կատարելիս: Չէ՞ որ բառերով արտահայտվելու մեծ շնորհ ունեք:

Ս. Երկանյան. – Տվյալ պարագային Սկրյաբինը ոչ այնքան բառերով է մեկնաբանելի, որքան՝ քո ներքին երաժշտական զգացողությունների բերումով:

– Ինչու՞ է Ձեր ներքին լարերի հետ նույն հանգով գործում, Ձեզանում արձագանքում այդկերպ՝ նուրբ-հարազատորեն:

Ս. Երկանյան. – Փոքր երեխա էի, ձեռքս էր անցել Ռիխտերի կատարմամբ Սկրյաբինի էտյուդների ձայնասկավառակը, որն օրական, երևի թե, տասն անգամ կպտտվեր (տանը մերոնք արդեն կխենթանային, որ անընդհատ նույն բանն եմ լսում): Չգիտեմ՝ գուցե թե իմ պատանեկան ինչ-ինչ ապրումների հետ ինքը զուգահեռվեց. ո՞նց մտավ իմ մեջ, ինչու՞ մտավ… Հետո, երբ արդեն եկա Երևան, երաժշտական դպրոցում սկսեցի Սկրյաբին կատարել: Ու քանի գնում, ինքն իմ ներքինի հետ նույնանում էր՝ իր ազատատենչ մտածողությամբ, մի յուրահատուկ ռոմանտիզմով (տարբեր շրջաններ է ունեցել), հարմոնիայի լեզվի աննկարագրելի, անսովոր ճամփորդություններով, իր բերած տարբեր ձևերով, կառույցներով: Ինձ գերեց նաև այն, որ ինքը երաժշտությանը հետո սկսել էր զուգորդել նաև լույսի գաղափարը. սիմֆոնիկ պարտիտուրի մեջ ներառել էր լույսի կլավիատուրան: Նա ստեղծել էր մի սարք, որը ներդրված էր պարտիտուրի մեջ, ու նվագողը, ըստ պարտիտուրի, սեղմում էր լույսերը: <<Պրոմեթևս>> ստեղծագործությունում տարբեր լուսա-գունային էֆեկներ էր ստանում: Այսինքն՝ լույսի մարդ էր: Գեղարվեստորեն ձայնի լույսի փիլիսոփայությունն էր ներդրել իր ստեղծագործութուններում, ահա թե ու՛ր էր հասել: Տիեզերական գիտությունների էր հասել, թե ո՛ր հարմոնիայի դեպքում ո՛ր լույսը պիտի լինի: Հետո նա գնաց ավելի հեռու՝ սինթետիկ արվեստի մտածումներով: Միստերիա էր պատկերացնում, որտեղ թե՛ պարը կար, թե՛ լույսը, թե՛ երաժշտությունը, բոլորը՝ միատեղ: Այս գաղափարները ո՞նց կարող էին չկլանել երիտասարդին, որը զգում էր, որ իր հոգին Սկրյաբինի ռիթմերով է բաբախում: Ահա, Սկրյաբինի հետ մեր բարեկամությունը վաղուց է սկսվել:

ՇՈՊԵՆԻ ԵՎ ԴԵԲՅՈՒՍԻԻ «ՇՐՋԱՆՆԵՐԸ»

ԵՐԻՏԱՍԱՐԴ ԵՐԿԱՆՅԱՆԻ ԿՅԱՆՔՈՒՄ

– Կոմպոզիտորներից էլ ովքե՞ր են Ձեր նման բարեկամները:

Ս. Երկանյան- Թող այն տպավորությունը չստեղծվի, թե միայն Սկրյաբին եմ սիրել կամ նրան գերադասություն եմ տվել: Ամեն ամեն մի շրջան, ամեն մի հետաքրքրություն իր խորը, չափազանց խորը պատճառներն ու հետևանքներն են ունեցել: Ասենք, եղել է Բախի շրջան: Եղել է Շոպենի շրջան, երբ ես կոնսերվատորիայի առաջին կուրսում էի սովորում. նոր-նոր էի ընդունվել, 18 տարեկան էի: Այն ժամանակ հնարավորություն կար երեկոները մնալու կոնսերվատորիայում, ազատ դասարաններում պարապելու: Ես էլ, շատերի նման, մնում էի պարապելու: Ուրեմն, նվագում եմ Շոպենի III սոնատը. խայտառակ բարդ սոնատ է՝ ուշ շրջանի ստեղծագործություն: Դա կհանդգնեն նվագել շատ ավելի հասուն երաժիշտներ: Մեկ էլ դուռը բացվում է, խելագարի տեսքով մի դասախոս ինձ է նայում. ոնց որ թե չի ճանաչում: Այս ո՞վ է, մինչ այս չի լսել այս ուսանողին՝ ողջ տեսքը սա է ասում: «Երրորդ սոնա՞տ են նվագում կոնսերվատորիայում: Պահո՜»: Հետո զգաց երևի, որ պետք չէր իր <<մերկանալը>>՝ իր զարմացած հայացքը ցուցադրելը. «Մենք՝ դասախոս, չենք հանդգնում, ինչ-որ մի նոր տղա՞ է դա անում»: Չափեց ինձ հայացքով ու հեռացավ:

– Այդ լուռ մենախոսությունն այդպես էլ ավարտվե՞ց: Ոչինչ չարտաբերե՞ց, ոչ մի քաջալերող խոսք չասա՞ց: Ժլա՞տ էին իրենց գովեստների մեջ:

Ս. Երկանյան. – Ի՜նչ եք ասում՝ գովե՜լ: Չկա՛մ էին: Հետո հենց այդ կնոջ մոտ պրակտիկայի էի գնում: Նա համառորեն ինձ ստուգարք չէր նշանակում:

– Էլ ի՞նչ «շրջան» ունեցաք:

Ս. Երկանյան. – Դեբյուսիի շրջանն արդեն ապրել էի երաժշտական դպրոցում: Սկրյաբինն ու Դեբյուսին, այսպես ասած, իմ Զևսերն էին, երկու մեծ աստվածները, որոնք ինձ անչափ հասունացրեցին՝ որպես երաժշտի, «մշակեցին» իմ ականջը, փորձառություն ձեռք բերեցի: Մեկը՝ դեպի լույս գնացող, մյուսը՝ տեմբրերի կախարդ: Բաներ, որոք իրենց նվագելիս պետք է տիրապետես: Եթե դիմում ես Դեբյուսիի ստեղծագործություններին, պետք է նկարիչ՝ Մոնե, Պիսսարո լինես: Որ կարողանաս այս պիանոն այն պիանոյից տարբեր նվագել, տարբերություն դնես երեք պիանոյի և երկու պիանոյի միջև, գրոտեսկային շեշտեր ունենաս: Ծովի շառաչները կարողանաս ստեղծել. 3000 հատ նոտա ես նվագում, բայց ընդամենը մի «շշշյուն»-ի տպավորություն է ստեղծվում: Դրան հակառակ, Սկրյաբինի մի նոտայով կարողանում ես մի այնպիսի ծավալ ստեղծել՝ դեպի ունկնդիրը գնացող…

– Որ ունկնդիրն ընկրկի դեպի իրեն ելնող ալիքի թափի զգացողությունից … Նկարչի մտածությամբ եք մոտենում երաժշտական գործերին, դրանք ներկայացնում գեղանկարչորեն: Սակայն նկարելով, բանաստեղծելով հանդերձ, առաջին, երկրորդ, երրորդ տեղերում դարձյալ երաժշտությունն է:

Ս. Երկանյան. – Բնականաբար, բոլորը՝ զուգորդված երաժշտությանը: Այն ամենուրեք է և միայնակ չէ. անպայման զուգորդված է նկարչությանը:

– Դարձյալ դառնանք Ձեր երաժշտական հետաքրքրություններին: Ձեր կյանքի այլ շրջաններում եղե՞լ են Սկրյաբինի, նաև ուրիշ կոմպոզիտորների այլ ընթերցումներ, նորովի անդրադարձներ:

Ս. Երկանյան. – Իհա՛րկե, անպայման: Դու չես կարող քո երեկվա նվագի արդյունքը բերես, այսօր մատուցես:

– Նորովի մոտեցումները ո՞նց և ե՞րբ են եկել:

Ս. Երկանյան. – Դա միշտ է գալիս: Հիմա էլ է գալիս: Երբ նվագում ես տանը, պարապելիս, տակտը, ֆրազը բազմիցս կրկնելիս, երբևէ չես փորձում նույնը կրկնել: Անընդհատ փորձում ես տարբեր կերպ՝ ո՛րն այս անգամ կդառնա գերակա, ո՛րը կդառնա <<հաղթող>>: Հաջորդ օրը դարձյալ սկսում ես պրպտումները, մինչև համերգ ես տալիս: Եվ դրանից հետո մտածում ես՝ գուցե, չէ՛, ավելի լավ էր այսպես անեի: Դա անընդհատ ուղեղիդ մեջ եփ է գալիս:

ՍԵԴՐԱԿ ԵՐԿԱՆՅԱՆԻ «ՀՐԱՇԱԼԻ ԿԱԼԱՆԱՎԱՅՐԸ»

– Այս ամենը՝ երաժշտության աշխարհը, Ձեր խորասուզումները, սիրելի հեղինակների ընթերցումները, նրանց աշխարհներից Ձեզ հաղորդվող գույներն ու տողերը պաշտպանու՞մ էին Ձեզ արտաքին աշխարհի թոհուբոհից, կյանքի մանրուքներից, շուրջը տիրող խարդավանքներից, չկամությունից, մանր կրքերից… Հավանաբար, Ձեր անկյունն էիք գտնում այնտեղ, արվեստագետին պարփակող, առանձնություն բերող ամրոցը:

Ս. Երկանյան. – Իմ կացարանն է եղել: Ես այնտեղ էի և մենակ չէի: Դա այնքան հրաշալի «կալանավայր» էր, որում ոչ մի բանի հետ կապ չունեիր, այնտեղ՝ դրսում ի՛նչ է կատարվում, նշանակություն չունի՝ դա կոնսերվատորիայում է, թե բակում՝ հարևանների վեճերը, փողոց է, տղա, աղջիկ … Հրաշալի կացարան էր դա:

– Այդ կացարանում ապաստանածը, այդուհանդերձ, պաշտպանված չէր հարվածներից, այն էլ՝ ճակատագրական: Հնարավորություն և ցանկություն չեղա՞վ կտրվելու, պոկվելու մեր իրականության հեղձուկից, ի վերջո, աշակերտելու հանրահայտ դաշնակահարների, ապավինելու նրանց հեղինակությանը: «Դրսում», չէ՞ որ, դաշնակահարության դպրոցներն այլ էին, այլ էին նաև հեռանկարները:

Ս. Երկանյան. – Մեզ մոտ ուսումն ավարտեցի ճարահատյալ: Քիչ թե շատ հաջողություն ունեցող երիտասարդ երաժիշտների (լինեն դրանք դաշնակահար թե մեկ այլ գործիքի վրա նվագող, կամ թե՝ երգիչ),- բոլորի միտքը Մոսկվայում կամ Լենինգրադում սովորելն էր: Իմ մտքում էլ կար, բայց գիտեի՝ դա ի՜նչ բարդ բան է: Իմ հայրը դեռ հազիվ էր պրծել վարձ տալուց (առաջին կուրսում էի, երբ վերջապես տեղափոխվեցինք մեր երևանյան բնակարան): Ո՜նց կարող էի նրան ասել, թե ուզում եմ գնալ Մոսկվա՝ ուժերս փորձելու: Ահագին ծախսեր էին պահանջվում: Ու՞ր պիտի գնայի, ո՞նց պիտի ապրուստս հոգայի, ռուսերենին էլ կատարելապես չէի տիրապետում: Ո՞վ պիտի բարեխոսեր, որ ինչ-որ մեկը բարեհաճեր ինձ լսել:

Մոսկվայից եկած մի երիտասարդ դասախոս էր այն ժամանակ դասավանդում Երևանի կոնսերվատորիայում՝ Էդուարդ Մամաևը: Շատ ազնիվ մարդ էր: Երբ առաջին կուրսում նվագեցի տարվա ավարտական քննությունը (բարդ ծրագիր էի նվագում), մոտեցավ ինձ քննությունից հետո և ասաց. «Այստեղ դու ոչինչ չունես անելու: Անմիջապե՛ս՝ ուղի՛ղ Մոսկվա: Չհետաձգե՛ս»: Ա՜հ… Դե՛, հիմա մտածում եմ՝ ծնողներիս ո՜նց ասեմ նման բան: Մյուս կողմից ախմախություն արեցի՝ Ելենա Ավետովնային ասացի, թե Մամաևն ի՛նչ է խորհուրդ տվել: Ի պատասխան լսում եմ. «Դեռ քեզ վաղ է: Դեռ շատ պիտի պարապես, հմտություններ ձեռք բերես»: Դա էլ հո հեշտ չէ՞ր, որ տոմս գնեի ու մեկնեի:

– Այդուհանդերձ Երևանի կոնսերվատորիայից դուրս, որքան ինձ հայտնի է, դասեր առել եք: Ձեր կենսագրականում նշված են պրոֆեսորներ Պերելմանի և Նիլսենի անունները, որոնցից մասնավոր դասեր եք առել Լենինգրադում (ներկայիս՝ Ս. Պետերբուրգում):

Ս. Երկանյան. – Իմ բախտն այդ առումով մի քիչ բերեց, որ սկսած II կուրսից կոնսերվատորիայի շրջանակներում հաճախ գնում էի Լենինգրադ՝ երաժշտական փառատոների, համերգների, ցուցադրությունների, և այնտեղ կարողացա տեղի կոնսերվատորիայի մեկ-երկու դասախոսի հետ առնչվել, և մեկ-մեկ, երբ ժամանակ էին ունենում, իրենցից դասեր էի առնում: Լսում էին, խորհուրդներ էին տալիս: Եթե անգամ չէի նվագում, ներկա էի լինում իրենց դասերին:

– Ավելի բա՞ց էին՝ դիմացինին ընդունելու, խորհուրդ տալու առումով: Աննախանձ կերպո՞վ:

Ս. Երկանյան. – Իհա՛րկե: Որովհետև իրենք ավելի ազնիվ երաժիշտներ էին: Նրանք, բառիս բուն իմաստով, երաժիշտներ էին:

– Նմաններն են կրում իրական մտավորականի արժեհամակարգը: Մեզանում թե՛ առաջներում, թե՛ արդի ժամանակներում, ցավոք, քաղքենիությունը, գերադաս, գոռոզամիտ պահվածքը շփոթում են մտավորականի կերպարի հետ, ձև են անում:

Ս. Երկանյան. – Այո՛: Ճիշտ է, կային նաև փիս մարդիկ, բայց նրանք լենինգրադյան երաժշտական միջավայրում այնքան մեծ տոկոս չէին կազմում: Այնտեղ ամեն մի քայլափոխի տեսնում էիր մի նշանավոր մարդու: Նա շատ հանգիստ կարող էր պատասխանել քեզ հուզող հարցերին, մանավանդ երբ տեսնում էր՝ «դրսից» ես՝ այլ հանրապետությունից. առավել պատասխանատվությամբ էին մոտենում: Նման դեպքերում մտածում էին՝ իրենց անունն, ուրեմն, հասել է իրենց դիմող անձին, վերջինս եկել, իրենց է դիմում: Իրենց դա ոգևորում էր, լավ էին զգում էին, որ ճանաչված են:

Հիշում եք՝ Լազր Սարյանի վերաբերմունքն իմ հանդեպ: Դրան հակառակ, այնտեղ՝ Լենինգրադում, հենց առաջին անգամ նվագս ունկնդրելուց հետո ինձ մոտեցավ տեղի կոնսերվատորիայի ռեկտոր, ճանաչված դաշնակահար Պավել Սերեբրյակովը: Ճերմակաբաշ առյուծ հիշեցնող, վեհ տեսքով մի անձնավորություն էր: Կարող էր, չէ՞, անտեսել, չմոտենալ, ո՛չ իր կոնսերվատորիայում էի սովորում, ո՛չ իր ուսանողն էի: Բայց ինձ լսելով՝ հետաքրքրվեց, խրախուսեց: Այդ ժամանակ դեռ երկրորդ կուրսում էի սովորում:

– Ձեր ծնողները ո՞նց էին ընդունում Ձեր հաջողությունները, արձագանքում Ձեզ հանդիպող դժվարություններին, որքանո՞վ էին մասնակից դառնում Ձեր կյանքին: Ի վերջո, երեք զավակին երաժշտական կրթություն էին տվել, երեքն էլ կոնսերվատորիայում էին ուսանել:

Ս. Երկանյան. – Եթե իրենք երաժիշտ լինեին կամ երաժշտական ինչ-ինչ կրթություն ստացած լինեին, դա ավելի հասկանալի կլիներ: Ուրեմն, մարդիկ իմացել են դրա հարգը: Հայրս այդպես էլ իր զավակներից ոչ մեկին մոտիկ չթողեց իր արհեստին՝ դերձակությանը: Այնքա՜ն եմ խնդրել՝ պա՛պ, գոնե մի բան սովորեցրու: «Գնացե՛ք ձեր գործին,- լինում էր պատասխանը,- քանի ողջ եմ, կկարեմ, ողջ չեմ լինի, խանութից կառնեք, կամ վարպետներ շատ կան: Դու՛ք՝ ձեր դասերը»:

– Այո՛, թեև շատ դժվարությունների են բախվել, բայց պատկերացում չեն ունեցել, որ արվեստի աշխարհում էլ կգործեն անարդար, գայլային չգրված օրենքներ, և իրենց զավակները կբախվեն դրանց: Այնինչ, արվեստը պիտի պաշտպաներ նրանց:

Ս. Երկանյան. – Իրենք ի՜նչ իմանային, որ արվեստի, մասնավորապես՝ երաժշտության ոլորտներում այդ աստիճան աղտոտված մարդիկ են կարող վճռորոշ դերերում հանդես գալ: Բայց միևնույն է, մեզ հետ դարձնելու միտք չէր կարող ծագել:

– Վաղ տարիքից «համտեսել» եք հաջողության համը, ճանաչված լինելու զգացումը: Մեծամտության, գոռոզամտության հովերը Ձեզ չե՞ն այցելել, թեկուզ ստեղծագործական վաղ շրջանում:

Ս. Երկանյան. – Իմ պարագային, ամենայն ազնվությամբ եմ ասում, նման բան ոչ միայն չեմ ունեցել, այլև չգիտեմ, թե գոռոզամտությունն ի՛նչ զգացողություն է: Այդ ո՞ր ապրումն է, որ ես պետք է զգամ և դրսևորեմ:

– Գոռոզամտության բացակայությունն ինչո՞վ բացատրել՝ ծնողների տված դաստիարակությա՞մբ, ի վերուստ տրված ներքին «կոդո՞վ», խորը ներհայեցողության ունակությա՞մբ:

Ս. Երկանյան. – Դե՛, երևի, ինչ-որ բան բաց է մեջս (թեթև խնդում է – Հ. Ս.), ինչ-որ մի բան չի զարգացել:

– Հետաքրքիր է, սովորաբար, հաջողության նշույլն անգամ, սեփական շնորհների գիտակցությունը շատերին մղում են իրենց վեր դասելու ուրիշներից: Սիրում են խոնարհումներն իրենց առջև:

Ս. Երկանյան. – Հնարավոր է, բայց ինձ դա խորթ է: Ինչի՞ համար գոռոզանամ, երբ գիտեմ՝ ինձնից շատ լավերը կան: Այդ զգացողությունը չունեմ, ու ոչ էլ իմ առջև խոնարհումներ եմ ընդունում, ակնկալում, ոչ էլ կյանքիս նպատակը դա է:

– Եվ ոչ էլ կխոնարհվե՞ք:

Ս. Երկանյան. – Չէ՛, կխոնարհվեմ, ասենք, Արթուր Շնաբելի, Գլեն Գուլդի, Կլաուդիո Արրաուի առջև: Նրանք ինձ համար դաշնակահարության աստվածներն են, ես նրանցից անվերջ սովորելու բան ունեմ, 100 թե 200 տարի ապրեմ, հա՜ իրենցից սովորելու բան ունեմ:

– Ձեր կատարողական արվեստում թված դաշնակահարներից շա՞տ եք ազդվել:

Ս. Երկանյան. – Ազդեցությունների տարբեր շրջաններ եմ ունեցել: Պատանեկությունս կապված էր Սվյատոսլավ Ռիխտերի, Էմիլ Գիլելսի կատարումների հետ, ուստի նրանց ազդեցությունը մեծ է եղել իմ վաղ տարիներին: Հետո արդեն բացահայտեցի այլ անուններ:

– Կարելի է ասել՝ նրանց դպրոցն եք անցել:

Ս. Երկանյան. – Իհա՛րկե, լսել, նշանակում է՝ յուրացնել: Ամեն մեկը մի կերպ է նվագում, և այդ ամենն ականջիս մեջ է եղել: Վերջիվերջո փնտրում ես քո՛նը: Հո չե՞ս փորձում նվագել Ռիխտերի նման: Ռիխտերի նման լավ կնվագի միայն Ռիխտերը, բայց ինքը քեզ ինչ-որ բան է տալիս: Իմպուլսներ, ուղղություններ է տալիս, թե ո՛նց, ինչպե՛ս հասնել նրան, ինչին ձգտում ես…

– Սեփական նվագիդ, սեփական ձեռագրիդ: Անբառ խորհուրդներ եք առել նրանցից:

Ս. Երկանյան. – Նույնիսկ չեմ հիշում՝ ո՛ր դասարանում էի սովորում (կարծեմ՝ չորրորդ), երբ մի ախմախ նամակ գրեցի Էմիլ Գիլելսին: Նամակով հարցնում էի, թե ո՛նց անեմ, որ ճկույթներս ուժեղանան:

– Տեղ հասա՞վ նամակը, պատասխան եկա՞վ:

Ս. Երկանյան. – Ո՞նց պատասխան գար, եթե այդ նամակն ուղարկել էի՝ առանց ճշգրիտ հասցե գրելու: Գրել էի՝ Մոսկվա, Էմիլ Գիլելսին:

– Իսկ ճկույթներն, ի վերջո, ո՞նց ամրացրիք:

Ս. Երկանյան. – Դա տարիքի հետ է գալիս: Ինձ դասատուս էտյուդներ էր տալիս, որ ճկույթներս ուժեղանան, որ յուրաքանչյուրն «անհատական» դառնա: Շատ եմ աշխատել այդ ուղղությամբ: Հետո երբ ինձ համար բացահայտեցի Ֆերուչչո Բազոնիին, սովորեցի՝ ինչպե՛ս անել, ի՛նչ միջոցներով մատները պնդացնել:

Անգամ, ռաֆինատ շաքար կար, դնում էի և խփում այնքան, որ մատս պնդանար և շաքարը ջարդեր: Անցել եմ այդ ճանապարհը:

– Իսկ ձեռքերի, մատների ցավեր չե՞ք ունեցել:

Ս. Երկանյան. – Մի անգամ եմ ունեցել ձեռքի ցավ, երբ խելագարի պես պարապել եմ Չայկովսկու կոնցերտը: 10-երորդ դասարանում էր: Ձեռքս երևի հոգնել էր: Մի ողջ գունդ հոդ էր դուրս ընկել: Պա՜հո: Եթե այն տեղ աներ, դառնար քրոնիկ հիվանդություն, վե՛րջ այլևս, հրաժեշտ պիտի տայի դաշնակահարությանը:

– Եթե հնարավոր լիներ երբևէ հանդիպել Էմիլ Գիլելսին, ի՞նչ հարց կտայիք:

Ս. Երկանյան. – Երևի կհարցնեի՝ նամակս ստացա՞ք:

Վերջ IV արարի

Զրուցեց` Հասմիկ Սարգսյանը

Շարունակությունը՝ հաջորդիվ

Հավանեցիք, տարածե՛ք սոցցանցերում
20