Գարեգին Նուշիկյան. «Եթե վստահություն լինի մենք հաստատ կհաղթահարենք, որովհետև հաղթահարել ենք ավելի ծանրը»

- in Կարծիք
Garegin Nushikyan

Ազգային ժողովի պատգամավոր, Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ Գարեգին Նուշիկյանի հետ զրույցն անդրադարձ է և՛ քննարկվող Ընտրական օրենսգրքին, և´ հասարակության համար կարևոր այլ գործընթացներին: 

Պարոն Նուշիկյան, Դուք համահեղինակ էիք ընդունված օրենքներից մեկի, որը հանրության շրջանում բավական ուշադրության արժանացավ: ԵՏՄ երկրներից ֆիզիկական անձանց կողմից ներմուծվող ավտոմեքենաներն ազատվեցին ԱԱՀից: Տարեկան յուրաքանչյուր ոք մեկական մեքենա ներկրելու հնարավորություն է ստացել, սակայն այն ներկրող վերավաճառողները դժոհության ալիք են բարձրացրել, թե անհավասարության պայմաններ են ստեծվում, այդպիսով իրենք էլ անձնագրեր կհավաքեն ու ըստ այդմ կկազմակերպեն ներկրումը: Ինչպե՞ս կմեկնաբանեիք

– Նախ՝ասեմ, որ օրենքի նախագիծը, որ օրենք է դարձել, առաջացավ հենց հասարակության դժգոհության հետևանքով: Նախաձեռնությունն ավելի շուտ էր, ուղղակի օրենքների նախագծերի ընթացակարգն այնպիսին է, որ որոշակի փուլերով պիտի անցներ, ստանար ԱԺ համապատասխան հանձնաժողովների եզրակացությունը, ՀՀ կառավարության համաձայնությունը: Այնպես որ` այն մի քանի ամսվա պատմություն ունեցող նախաձեռնություն էր:

Ինչ վերաբերում է մեկ մեքենային՝ օրենքում նշված չէ, թե քանիսը: Դա կառավարության որոշմամբ է կառավարվելու: Այդ հարցը դեռ քննարկման փուլում է՝ ինչու մեկ մեքենա, և ոչ՝ երկու: Բայց եթե նույնիսկ լինի մեկից ավելի մեքենա, ապա վաճառքի հետ կապված՝ անպայման կլինի սահմանափակում: Եթե տարվա մեջ մեկից ավելի վաճառք իրականացվի, ապա նույնը կլինի և այս դեպքում:

Իսկ դժգոհությունները` խոսքը վերաբերում է անձնական օգտագործման մեքենաներին: Այդ դեպքում ու՞մ հանդեպ է անհավասար, օրենքը չի վերաբերվում նրանց, ովքեր ավտոմեքենաների վաճառքի բիզնեսով են զբաղվում: Ինձ համար անհասկանալի է, թե ինչո՞ւ պիտի որոշակի խումբ մարդիկ պետք է հարկային դաշտից դուրս լինեն: Հենց այդտեղ մենք անհավասար դաշտ կստեղծենք այն կազմակերպությունների, ձեռնարկատերերի համար, ովքեր աշխատում են օրինական դաշտում: Այո՝ մենք ունենք բազմաթիվ ավտոմեքենա ներկրողներ, կազմակերպություններ, որոնք Հայաստանում տվյալ ապրանքանիշի ներկայացուցիչն են: Իրենց համար այդտեղ կլինի անհավասար դաշտ, մինչդեռ բոլորը պիտի գործեն հավասար դաշտում, կատարեն պետության նկատմամբ իրենց հարկային պարտավորությունները, իսկ օրենքը վերաբերում է միայն անձնական նպատակներով անհատ մարդկանց:

Պարոն Նուշիկյան, Դուք 5-րդ գումարման այս ԱԺ պատգամավոր եք ընտրվել մեծամասնական ընտրակարգով, այժմ` նոր Ընտրական օրենսգրքով առաջարկվում է թաքնված մեծամասնական, անվանումով համամասնական ընտրակարգով ռեյտինգային ընտրություններ: Այն որքանո՞վ է բավարարում Ձեզ և համեմատեք խնդրեմ մեծամասնականի հետ:

– Մի քիչ դժվար է  պատասխանել, քանի որ հարցը դեռ քննարկման փուլում է, և դեռ փոփոխությունների կենթարկվի: Ես ավելի կողմնակից եմ, որ ռեյտինգային հասկացողությունը լինի ամբողջ հանրապետությունում և ոչ թե լոկալ ընտրատարածքով պայմանավորված: Թեև` ինչպիսի վերջնական տեսք կունենա, դժվարանում եմ ասել:

– Պարոն Նուշիկյան, Դուք այս խորհրդարանում ՀՀԿ-ական պատգամավոր եք, արդեն խորհրդարանական կառավարման համակարգում, երբ ընտրությունները լինելու են միայն համամասնական ընտրակարգով` կուսակցական ընտրացուցակներով, ո՞ր քաղաքական թիմում եք Ձեզ պատկերացնում:

 Ես հիմա Հանրապետական կուսակցության խմբակցության անդամ եմ, սակայն կուսակցության անդամ չեմ: Երևի կորոշեմ առաջադրվել կամ կուսակցությունը կորոշի ինձ առաջադրել, կարծում եմ ՝ կուսակցության համամասնական ընտրացուցակով:

– Խորհրդարանական կենսագրությունում աշխատելով ընդամենն այս խորհրդարանում, ինչպիսի՞ն կբնորոշեք այն:

– Իմ սպասելիքներն, անկեղծ ասած, ավելին էին: Կարծում եմ, որ հաջորդ խորհրդարանի դերն անհամեմատ ավելի բարձր կլինի: Բնական է, որովհետև ամենակարևոր քաղաքական մարմինն է Ազգային ժողովը: Կարծում եմ, որ ճիշտ կլիներ, որ ավելի մեծ թվով պրոֆեսիոնալներ ներգրավված լինեին, ոչ թե զուտ քաղաքական գործիչներ: Մեզ մոտ այդ ինստիտուտը դեռ ձևավորված չէ: Եթե տնտեսագետներ, իրավաբաններ, զուտ այդ առումով պրոֆեսիոնալները շատ ավելի մեծ թվով ներգրավված լինեին, գուցե ավելի լավ կլիներ: Նոր խորհրդարանում պատգամավորների թիվը նվազելու է, իսկ ավելի արդյունավետ աշխատանքի համար, կարծում եմ, շատ ավելի պրոֆեսիոնալներ են անհրաժեշտ Ազգային ժողովում: Կարծում եմ, որ որոշակի փոփոխություններ այդ առումով պետք է, որ ունենանք:

Քաղաքական էլիտան, որ ներկայանում է այս խորհրդարանում, ըստ Ձեզ, որքանո՞վ է ներկայացնում Հայաստանի հասարակությանը:

– Այնքանով, որքանով այս քաղաքական էլիտան ընտրված է հասարակության կողմից: Լավ է, թե` վա՞տ … միշտ էլ կարելի է ավելի լավն ունենալ: Ուղղակի ունենք այն, ինչ ունենք և դա ժողովրդի ընտրության արդյունքն է: Ցավոք, մեր հասարակությունն էլ աճելու կարիք ունի, ինչպես խորհրդարանը: Եվ  ընդհանրապես, մեր հասարակությունը շատ աճելու, զարգանալու, կրթվելու, կենսամակարդակը բարձրացնելու շատ ու շատ կարիք ունի: Մենք շատ ենք խոսում ժողովրդավարությունից, կարգերից, երկրի ծանր վիճակից, բայց երբ դիտարկում ենք, թե որ երկրներում է ժողովրդավարությունը բարձր մակարդակի վրա` որտեղ ժողովրդի կենսամակարդակը բարձր է: Այդ առումով, մենք դեռ շատ անելիքներ ունենք: Կարևորն այն է, որ արդեն ունենք որոշակի առաջխաղացում: Կարծում եմ, որ ժամանակ է պետք, որպեսզի հասնենք այն մակարդակին, որը կուզենայինք: Դա ցանկանում է մեր հասարակության զարգացած, կրթված մասը: Բնականաբար, նրանք կցանկանային, որ հնարավորինս արագ տեմպերով իր երկիրը զարգանար և ավելի շուտ հասնենք այդ մակարդակին:

1993 թ.-ին, առաջին անգամ եղա Հոլանդիայում և մինչև հիմա շատ տպավորված եմ այնտեղի թե´ տնտեսությունով, թե´ ժողովրդի կենսամակրդակով, թե´ ընդհանրապես երկրի բարեկեցությամբ, թե´ ճանապարհներով, թե´ճարտարապետությամբ: Երբ հարցրի, թե ինչպես եք կարողացել այս ամենը կառուցել, հասնել սրան, շատ հետաքրքիր պատասխան տվեցին. «Մեր պապերն են այդ ամենն արել, մենք ուղղակի պահպանում ենք ու ավելի առաջ ենք տանում, զարգացնում ենք»: Ինձ թվում էր, որ հարուստ երկիր է, ունի գումարներ, գլոբալ խնդիրներ չունի, ինչ ուզում, անում է: Բայց հետո հասկացա, որ միայն գումարով չէ ամենը: Դրա համար պետք է ժամանակ, որպեսզի հասարակության մեջ այդ մակարդակը ներարկվի: Կարևոր է, որ ներքին օղակները վերահսկեն վերիններին, որպեսզի նրանք անեն այնպես, ինչպես ավելի լավ է: Մեր պապերն ու ծնողներն էլ են ինչ-որ բաներ սարքել, պարզապես` մեզ շատ ծանր ժամանակահատված բաժին ընկավ` ղարաբաղյան պատերազմ, երկրաշարժը … և այլն: Հիմա, երբ ետ ենք նայում և համեմատում այն տարիներն ու հիմա, ապա տեսանելի է, որ զգալի առաջընթաց ունենք: Այսօր նույնպես ծանր է մեզ համար, որովհետև աշխարհում շատ նոր հիմնախնդիրներ կան, կարելի է ասել՝ երկիրը մերթ ընդ մերթ կանգնում է երրորդ համաշխարհային պատերազմի առաջ ու մենք չենք կարող անմասն մնալ համաշխարհային գործընթացներից: Ու չի կարող այդ ամենը մեզ վրա չանդրադառնալ: Անելիքներ շատ կան, պիտի աշխատենք:

Ըստ Ձեզ, ի՞նչ տվեց Հայաստանին Եվրասիական տնտեսական միությանն անդամակցությունը:

 Առերևույթ` ոչինչ չտվեց, նույնիսկ ինչ–որ տեղ բացասական ազդեցություն ունեցավ: Բայց դա կանխորոշել հնարավոր չէր, որովհետև այդ ամենը կապված է Ռուսաստանի միջազգային հարաբերություններից՝ մի շարք եվրոպական երկրների, ԱՄՆ-ի հետ հայտնի զարգացումներից: Եթե այդ ամենը չլիներ, մեզ համար շատ ավելի մեծ հնարավորություններ կբացվեին: Դեռ փակ չեն այդ հնարավորությունները, կարծես կամաց – կամաց վիճակը կարգավորվում է: Իհարկե, լավ չէ, որ մեր տնտեսությունը շատ է կախված  Ռուսաստանինից, բայց ես նոր հիշատակեցի Հոլանդիայի մասին, որտեղի տնտեսությունն ամբողջապես կախված է Գերմանիայինից: Եթե Գերմանիայում լավ է, իրենց մոտ էլ լավ է, եթե ճգնաժամ է, իրենց մոտ անմիջապես այն արտահայտվում է: Փոքր երկրներին բնորոշ երևույթ է, որ փոքր երկրները մեկին պիտի կցված լինեն, որպեսզի կարողանան գոյատևել: ԵՏՄ-ն մեզ տվեց հնարավորություններ, որը ցավոք, այսօրվա դրությամբ` օբյեկտիվ պատճառներից ելնելով, մենք դեռ չենք կարողանում օգտագործել: Իհարկե, նաև չմոռանանք մեր անվտանգության խնդիրները:  ԵՏՄ-ին Հայաստանաի անդամակցությունն ավելի շատ դա կապված էր անվտանգության խնդիրների հետ, քան` տնտեսական: 

– Պարոն Նուշիկյան, Դուք այս անգամ ԱԺ պատգամավոր եք ընտրվել` Երևանի կենտրոնից, մեծամասնական ընտրակարգով` քաղաքացիների կողմից ուղղակի ընտրության միջոցով, ինչո՞վ եք նպաստել հասարակությանն այդ տարածքում:

– Ընդհանուր առմամբ Ազգային ժողովն օրենսդիր մարմին է, որն օրենքներ է ընդունում հիմնականում ոչ լոկալ ընտրատարածքների հետ կապված: Կոնկրետ տարածքի հետ կապված՝ չեմ կարող առանձնացնել, եթե հաշվի առնենք, որ ենթակառուցվածքների մեծ մասը մայրաքաղաքի կենտրոնի տարածքում են:

ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի անդամ եմ և տնտեսության վերաբերող բոլոր հարցերը մեր հանձնաժողովով են անցնում: Եվ դժվար է դրանցից որևէ մեկն առանձնացնել: Ազգային ժողովի ամենածանրաբեռնված աշխատող հանձնաժողովն է:

Ինչ է պետք ընտրատարածքի բնակչությանը՝ թիվ մեկ խնդիրը սոցիալականն է, որ Ազգային ժողովի պատգամավորի հետ ընդհանուր առմամբ անմիջական կապ չունի: Բայց ընթացքում, բազմաթիվ մարդկանց տարբեր կերպ օգնել ենք: Վերանորոգում ենք դպրոցներ, մանկապարտեզներ, այգիներ, շքամուտքեր …

Ցավոք, անցած ժամանակահատվածում, իմ ընտրատարածքից ոչ մի անգամ որևէ առաջարկություն չի եղել նոր օրենքի պահանջի հետ կապված: Ցավոք, ընտրողները միշտ դիմում են սոցիալական հարցերով: Ասում եմ, ցավոք, որովհետև այն վիճակում են, որ ստիպված են իրենց սոցիալական խնդիրներով դիմել պատգամավորին, այլապես` ո՞ւմ դիմեն: Ու վատն այն է, որ ցանկացած հարցում իրենց օգնությունը տեսնում են իրենց կողմից ընտրված պատգամավորի մեջ: Դա վերաբերում է և´ դատական, և´ համայնքապետարանի, և´ քաղաքապետարանի հետ կապված հարցերին: Իսկ պատգամավորը մեկն է՝ հարյուր հազարավոր բնակչության մեջ, որտեղ խնդիրներն այնքան շատ են, որ ուղղակի հնարավոր չէ բոլորին կարողանալ օգնել, աջակցել: Հիմնականում դա է մեծամասնական ընտրակարգով ընտրված պատգամավորի խնդիրը:

Կոնկրետ Ազգային ժողովի աշխատանքով նպաստած լինեմ ինչ-որ ընտրատարածքի կոնկրետ հարցերի լուծմանն, այդպիսի բան չկա, քանի որ մեր աշխատանքն ընդհանուր, հանրապետության մասշտաբով է:

Ի՞նչ օրենսդրական նախաձեռնություններով եք հանդես եկել անցած ժամանակահատվածում:

– Շատ ու շատ հարցեր կան, որ ավելի արագ ու օպերատիվ են լուծվում, երբ ՀՀ կառավարությունը նման առաջարկով է հանդես գալիս: Ես կողմնակից եմ, ավելի քիչ խոսել, ավելի շատ` գործելուն: Բազմաթիվ օրենքներ են մեր հանձնաժողովով անցել ու անցած ժամանակահատվածի բոլոր օրենքների կազմավորմանը ես մասնակցություն ունեցել եմ: Որոշ բաներ փոխում ենք, որոշները` հանում, ետ ուղարկում: Մեր հանձնաժողովի աշխատանքն ավելի շատ չերևացող է: Երևացողն այն է, որ վերջնական տեսքով մտնում է ԱԺ լիագումար նիստ և քվեարկվում, օրենք է դառնում, բայց մինչ աշխատանքը շատ ավելի երկար է:

– Հայաստանում արդեն սկսվել է 2017 թ.-ին կայնալիք խորհրդարանական ընտրությունների նախաքարոզարշավը, տեղի են ունենում վերադասավորումներ, ձևավորվում նոր կոալիցիա, դրանք արդյոք բխո՞ւմ են հասարակության շահերից, մարդիկ հավանության արժանացնո՞ւմ են տեղերում:

– Նախ` առանց այդ ամենի հնարավոր չէ ապահովել երկրի բնականոն կյանքը: Ազգային ժողովի ընտրությունները հինգ տարին մեկ են: Առաջիկա խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքում` վերջերս ընդունված ՀՀ Սահմանադրության փոփոխություններով հանդերձ, Ազգային ժողովի դերը շատ բարձրանալու է, որի գործող անձանց պիտի ընտրի ժողովուրդը: Նախընտրական քարոզարշավը դեռ պաշտոնապես չի սկսվել, ես չէի ասի, որ նախաքարոզարշավ է ընթանում: Բնականաբար, ցանկացած ընտրություններից առաջ պետք է վերադասավորումներ լինեն` ծրագրերում, կոալիցիաներում … Շատ նորմալ գործընթաց է, ցանկացած երկրում է այդպես: Հիմա դա ժողովրդի շահերից է բխում, թե` ոչ, արդեն ընտրություններից հետո կերևա, երբ ժողովուրդն իր ձայնը կտա որոշակի կոալիցիայի կամ կուսակցության, և այն կիրականացնի իր ծրագրերը, որից էլ հուսանք ժողովուրդի կյանքում փոփոխություններ կլինեն: Հիմա հնարավոր չէ ասել ինչն է ժողովրդի շահերից բխում, ինչը՝ ոչ: Համենայն դեպս, կոալիցիաներով երկրի կառավարումը շատ ավելի լավ է, քան մի ուժն այն կառավարի: Այդպես ներքին մրցակցություն է առաջանում: Որքան էլ կոալիցիոն գործընկերներ ենք, միևնույն է, շատ հարցերում մնում ենք տարբեր կարծիքների և ստիպված ենք լինում կոնսեսուսի գալ, փոխհամաձայնության հանգել: Ամեն դեպքում, շատ ավելի լավ է, որ կոալիցիաներով է կառավարվում երկիրը: Եվ այդ առումով, եթե նկատի ունենք ՀՅԴ, ՀՀԿ համագործակցությունը, այո´, հասարակության շահերից բխում է այդպիսի կոալիցիա կազմելը: Չեմ կարծում, որ կա մի կուսակցություն, որը չի ցանկանա, որ երկիրը ավելի արագ զարգանա, ժողովրդի վիճակը բարեկեցիկ լինի: Ուղղակի` կուսակցությունների  մոտեցումներն են տարբեր: Բոլորն էլ սխալվելու իրավունք ունեն, ուղղակի եթե կա երկու ուժ, որ վերջնական պիտի որոշում կայացնի, ապա մեկ ուժի սխալվելու հնարավորությունն այդքանով արդեն իսկ նվազում է և բնականաբար, դա բխում է ժողովրդի շահերից:

Իսկ ինչ վերաբերում է տեղերում ընտրողների արձագանքներին, ապա տարբեր են, կան մարդիկ, ովքեր քննադատում են, կան, որ ողջունում են, դա էլ է բնական, չի կարող այնպիսի բան լինել, որ հասարակության 100 տոկոսը ողջունի: Մենք խոսում էինք օրենքից, թվում է՝ լավ օրենք ենք առաջադրել, ընդունել, բայց տարբեր մեկնաբանություններ կան: Ոմանք ասում են, որ Նուշիկյանը մեքենաների սերվիս ունի, իր բիզնեսի համար այդ օրենքը առաջ քաշեց, կամ` Վարդան Այվազյանը: Նման բան չկա իհարկե` բացառվում է …

– Այս օրերին քննարկվում է Ընտրական օրենսգիրքը, ընտրությունների կազմակերպման գործընթացը, մասնակցո՞ւմ եք դրան և հատկապես ի՞նչն եք կարևորում:

– Ես շատ կարևորում եմ, որ ընտրություններն առաջին հերթին ընդունելի լինեն հասարակության ավելի մեծ մասի կողմից, որպեսզի այն ուժը, որը տվյալ ընտրություններից հետո կգա իշխանության, ունենա ժողովրդի վստահությունն ու աջակցությունը: Առանց այդ վստահության և աջակցության, մեզ համար շատ դժվար կլինի առաջիկայում: Դիմակայել է պետք այն զարգացումներին,  որ տեղի են ունենում աշխարհում: Առաջին հերթին դա եմ կարևորում: Եթե հասարակության մի մասն, ընդդիմության որոշակի հատվածն արդեն իսկ հակված չէ ընդունել այդ ամենը, ինչ ուզում ես արա, չի ընդունելու և դժգոհություն է արտահայտելու: Բայց շատ հաճախ այդ դժգոհությունը օբյեկտիվ չի լինում,  դրա համար է, որ օբյեկտիվնը սուբյեկտիվի հետ խառնվում է, դառնում` ոչինչ: Կարևորը՝ կարողանանք այնպիսի ընտրություն անցկացնել, որ հասարակությունը գոհ լինի ու վստահի իշխանություններին:

Ցավալի է, որ այս վերջին մի քանի, հատկապես` վերջին երկու տարիներին մեր դժվարությունները շատ ավելի ծանրացան, հասարակության վիճակը վատացավ, աղքատությունն ավելացավ: Այս ամենը գալիս է այն բանից, որ ժողովրդի վսսստահությունը իշխանությունների նկատմամբ չվելացավ, չնայած այն բանին, որ ես չեմ կարծում, ես այդ ժամանակները կտեսնեմ, որ ժողովուրդը գոհ կլինի իշխանություններից: Միևնույն է, միշտ հասարակության ակնկալիքները շատ ավելի մեծ են, քան հնարավոր է այդ ժամանակահատվածում իրականացնել: 10 – 15 տարի հետո շատ ավելի լավ կլինի: Մենք ունենք Ղարաբաղի խնդիր, որի համատեքստում այսօրվա սոցիալական վիճակներն առ ոչինչ են:

Երբ հետադարձ հայացք ենք ձգում մի քանի հարյուր տարի առաջվան, երբ մեր հողերը կորցրել ենք, մեզ բացարձակապես չի հետաքրքրում, թե այն ժամանակ սոցիալական վիճակն ինչպիսին է եղել, մարդիկ լավ են ապրել, թե` վատ: Իսկ հիմա մենք ձեռք ենք բերել նոր տարածքներ: Արդեն հասարակության կենսամակարդակը պիտի բարձրացնենք:

Պարզապես` իրողություններն այսօրվա դրությամբ այնպիսին են, որ մենք բավական աճ ունենք վերջին 15 տարիների ընթացքում, բայց նույն ժամանակահատվածում չհասցրածի օբեկտիվ պատճառներն էլ են շատ են, որ մեկը թվարկենք: 1992 – 95 թթ.-ներին ունեինք պատերազմ՝ ոչ զենք ունեինք, մենք մեր ոգով, մեր վաղվա օրվա հեռանկարով հաղթեցինք այդ պատերազմը, դժվարությունները: Այսօրվանը այն օրերի համեմատ ավելի են, հիմա շատ ավելի հեշտ է: Մինչդեռ այն ժամանակ վստահություն կար, հաղթահարեցինք, հիմա էլ, եթե վստահություն լինի մենք հաստատ կհաղթահարենք, որովհետև հաղթահարել ենք ավելի ծանրը:

Զրուցեց` Մարիամ Միրզոյանը

Հավանեցիք, տարածե՛ք սոցցանցերում
20