Օ’Հենրի. «Վերջին տերևը»

- in Մշակույթ
Terev

Կիրակնօրյա ընթերցումներ.

Ոչ մեծ թաղամասում, Վաշինգտոն-սկվերից արևմուտք խճճվել ու կոտրատվել են կարճ ժապավենները, որ անցումներ են կոչվում: Այդ անցումները ստեղծում են տարօրինակ անկյուններ և ծուռ գծեր:

Այնտեղ մի փողոց նույնիսկ ինքն իրեն մի երկու անգամ է հատում: Ոմն նկարչի հաջողվել է այդ փողոցի բավականին արժեքավոր հատկությունը բացահայտել: Ընդունենք, խանութի գանձապահը ներկերի, թղթի ու կտավի կտրոնները ձեռքին այնտեղ ինքն իրեն կհանդիպի ետ վերադառնալիս՝ ոչ մի ցենտ հաշվի դիմաց չստանալով:

Եվ այսպես արվեստի մարդիկ, դեպի հյուսիս նայող պատուհանների փնտրտուքով՝ XVIII դարի ծածկով, հոլանդական մանսարդով ու էժան վարձով, Գրինիչ-Վիլլիջի ինքնատիպ թաղամաս հասան: Այնուհետև նրանք Վեցերորդ փողոցից այստեղ փոխադրեցին մի քանի թիթեղյա բաժակ, մեկ – երկու տապակ ու գաղութ հիմնեցին:

Սյույի ու Ջոնսոնի արվեստանոցը տեղ էր գտել երեք հարկանի աղյուսե տան վերևում: Ջոնսին կրճատված Ջոաննայից է: Մեկը Մեյն նահանգից է եկել, մյուսը՝ Կալիֆորնիայից: Նրանք ծանոթացել էին Վոլմոյ փողոցի վրա գտնվող մի փոքր ռեստորանի թաբլդոտի շուրջ և գտան, որ իրենց հայացքները արվեստի, ցիկորային աղցանի ու մոդայիկ թևքերի վերաբերյալ համընկնում են: Արդյունքում առաջացավ ընդհանուր արվեստանոցը: Դա տեղի ունեցավ մայիսին:

Նոյեմբերին անբարեհամբույր օտարականը, որին բժիշկները Թոքաբորբ էին անվանում աննկատ շրջում էր գաղութում իր սառցե մատներով դիպչելով մերթ մեկին, մերթ մյուսին: Հարավային մասում այդ հոգեառը համարձակ էր քայլում, հարվածելով տասնյակ զոհերի, բայց այստեղ, նեղ, մամուռով պատված նրբանցքի լաբիրինթում, նա ոտքը ոտքին դնելով էր շարժվում: Պարոն Թոքաբորբին ոչ մի կերպ չէր կարելի բարեկիրթ, ծեր ջենթլմեն անվանել:

Նրբակազմ աղջիկը՝ կալիֆորնիական զեփյուռից սակավարյուն, հազիվ թե կարող էր արժանի հակառակորդ համարվել ծեր, հարավային բթամիտի համար՝ կարմիր բռունցքներով ու շնչարգելությամբ: Այնուամենայնիվ նա աղջկան գետնեց, ու Ջոնսին անշարժ պառկած էր ներկած մետաղյա մահճակալին՝ հոլանդական լուսամուտի մանր փեղկերի միջով նայելով հարևան աղյուսե տան խուլ պատին:

Մի անգամ առավոտյան մտահոգ բժիշկը գզգզված ալեհեր հոնքերի մի շարժումով Սյուին կանչեց միջանցք.

– Նա ունի մեկ շանս … դե, ասենք՝ տասից,- ասաց նա, թափահարելով ջերմաչափի սնդիկը,- և այն էլ, եթե նա ցանկանա ապրել: Ողջ մեր դեղամիջոցները կորցնում են իրենց իմաստը, երբ մարդիկ սկսում են գործել դագաղագործի շահերից ելնելով: Ձեր փոքրիկ օրիորդը որոշել է, որ էլ չի բուժվի: Ինչի՞ մասին է նա մտածում:

– Նա … նա ուզում է ներկերով նկարել Նեոպոլիտանական ծովածոցը:

– Ներկերո՞վ: Հիմարությու՛ն: Չկա՞ արդյոք նրա հոգում այնպիսի մի բան, ինչի մասին իսկապես կարելի է մատածել, օրինակ, տղամարդի՞կ:

– Տղամարդի՞կ,- հարցը կրկնեց Սյուն, ու նրա ձայնը կտրուկ հնչեց, ինչպես շրթնհարմոնը,- մի՞թե տղամարդը արժի … Օ, ո՛չ, բժիշկ, ոչ մի այդպիսիբան չկա:

– Դե, այդ դեպքում նա ուղղակի թուլացել է,- որոշեց բժիշկը,- ես կանեմայն ամենը, ինչը իմ ուժերի մեջ կլինի որպես գիտության ներկայացուցիչ: Բայց երբ իմ հիվանդը սկսում է հաշվել իր թաղման թափորի կառքերը, ես իմ դեղերի բուժիչ ուժից հիսուն տոկոս գցում եմ: Եթե դուք կարողանաք հասնել նրան, որ նա գեթ մեկ անգամ հարցնի, թե ի՞նչ ոճի թևքեր են կրելու այս ձմռանը, ես երաշխավորում եմ, որ նա հինգից մի շանս կունենա, տասից՝ մեկի փոխարեն:

Այն բանից հետո, երբ բժիշկը գնաց, Սյուն վազեց արհեստանոց ու լաց եղավ ճապոնական թղթե անձեռոցիկի մեջ այնքան ժամանակ, մինչև այն վերջնականապես թրջվեց: Հետո համարձակ Ջոնսիի սենյակ մտավ՝ գծագրական տախտակը ձեռքին, ռեգթայմ շվշվացնելով:Ջոնսին պառկած էր, դեմքը լուսամուտին շրջած, ծածկոցի տակ հազիվ նշմարվելով: Սյուն դադարեց շվշվացնելուց, մտածելով, որ Ջոնսին քնած է:

Նա տեղավորեց տախտակը ու սկսեց թանաքով նկարել լրագրային պատմվածքի համար: Երիտասարդ նկարիչների համար ուղին դեպի Արվեստ կերտված է լրագրային պատմվածքների համար նկարազարդումներից, որոնցով երիտասարդ հեղինակները ճանապարհեն հարթում դեպի Գրականություն:

Ուրվագծելով Այդահոյից կովբոյի պատկերը՝ էլեգանտ կարճ տաբատը հագին, մոնոկլը աչքին, Սյուն շշուկ լսեց, որը մի քանի անգամ կրկնվեց: Նա հապշտապ մոտեցավ մահճակալին: Ջոնսիի աչքերը լայն բացված էին: Նա նայում էր պատուհանից դուրս ու հաշվում էր, հաշվում հակառակ հերթականությամբ:

– Տասներկու,-արտաբերեց նա, մի քիչ սպասելով,- տասներկու,- իսկ հետո,- տաս ու յոթ,- համարյա միաժամանակ:

Սյուն նայեց պատուհանից: Ի՞նչ կա այնտեղ հաշվելու: Երևում էր միայն դատարկ, թախծոտ բակն ու աղյուսե տան խուլ պատը՝ տաներկու քայլ այն կողմ: Ծեր – ծեր բաղեղը հանգուցավոր, արմատների մոտ փտած բնով մագլցել էր մինչև աղյուսե պատի կեսը: Աշնան սառը շունչը որթից պոկել էր տերևները, և մերկացած ճյուղերի կմախքը կառչել էր խարխլվող աղյուսներից:

– Ի՞նչ է այնտեղ, սիրելիս,- հարցրեց Սյուն:

– Վեց,- հազիվ լսելի պատասխանեց Ջոնսին: – Հիմա նրանք ավելի արագ են թռչում: Երեք օր առաջ համարյա հարյուր էր: Գլուխս հաշվելուց պտտվում էր: Իսկ հիմա հեշտ է: Ահա, էլի մեկը թռավ: Հիմա միայն հինգը մնաց:

– Ի՞նչ հինգ, սիրելիս: Ասա քո Սյուդիին:

– Տերևները բաղեղի վրա: Երբ ընկնի վերջին տերևը, ես կմեռնեմ: Ես դա արդեն երեք օր է գիտեմ: Մի՞թե բժիշկը քեզ չասաց:

– Առաջին անգամ եմ այդպիսի հիմարություն լսում,- հիանալի արհամարանքով հակադարձեց Սյուն: – Ի՞նչ կապ կարող են ունենալ ծեր բաղեղի վրայի տերևները քո բուժման հետ: Իսկ դու այնքան էիր սիրում այդ բաղեղը, անճոռնի աղջի՛կ: Հիմարիկ մի լինի: Ախր հենց այսօր բժիշկը ասում էր ինձ, որ դու կառողջանաս … թույլ տուր, ինչպե՞ս նա այդ ասաց … որ դու տասը շանս ունես մեկի դեմ: Եվ դա ավելի քիչ չէ, քան մեզնից յուրաքանչյուրի մոտ Նյու-Յորքում, երբ գնում ես տրամվայով կամ նոր կառուցվող տան մոտով: Փորձիր մի քիչ արգանակ ուտել ու թույլ տուր քո Սյուդիին նկարը վերջացնել, որպեսզի նա կարողանա վաճառել այն խմբագրին և գինի առնի իր հիվանդ աղջկա համար ու կոտլետներ՝ իր համար:

– Գինի այլևս գնել պետք չէ,- պատասխանեց Ջոնսին՝ սևեռուն նայելով լուսամուտին: – Ահա ևս մեկը թռավ: Ոչ, արգանակ ես չեմ ուզում: Ուրեմն ընդամենը չորսը մնաց: Ես ուզում եմ տեսնել, ինչպես կընկնի վերջին տերևը: Այդժամ ես էլ կմեռնեմ:

– Ջոնսի, սիրելիս,- ասաց Սյուն, թեքվելով նրա վրա,- խոստանու՞մ ես ինձ աչքերդ չբացել ու չնայել լուսամուտին, մինչև ես աշխատանքս չվերջացնեմ: Ես վաղը պետք է նկարազարդումը հանձնեմ: Ինձ լույս է պետք, թե չէ ես վարագույրը կիջեցնեի:

– Մի՞թե դու չես կարող նկարել մյուս սենյակում,- սառը հարցրեց Ջոնսին:

– Ես կցանկանայի քեզ հետ նստել,- ասաց Սյուն: – Իսկ դրանիցբացի, ես չեմ ուզում, որպեսզի դու նայես այդ հիմար տերևներին:

– Ասա ինձ, երբ կվերջացնես,- աչքերը փակելով արտաբերեց Ջոնսին՝ գունատ ու անշարժ, ինչպես խորտակված արձանը,- որովհետև ուզում եմ տեսնել, թե ինչպես կընկնի վերջին տերևը: Ես հոգնել եմ սպասելուց: Ես հոգնել եմ մտածելուց: Ես ուզում ազատվել այն ամենից, ինչը պահում է ինձ. թռչել, թռչել ավելի ու ավելի ցած, ինչպես այս խեղճ ու հոգնած տերևներից մեկը:

– Աշխատիր քնել,- ասաց Սյուն: –  Ես պետք է Բերմանին կանչեմ, ուզում եմ նրանից պատկերել ոսկեխույզ – ճգնավորին: Ես ամենաշատը մի քանի րոպեից կգամ: Նայիր, չշարժվեց, մինչև ես չգամ:

Ծերուկ Բերմանը նկարիչ էր, ով ապրում էր ներքևի հարկում, նրանց արվեստանոցի տակ: Նա վաթսունն անց էր ու ամբողջովին գանգուրներով պատված մորուքը, ինչպես Միքելանջելոյի Մովսեսինը, իջնում էր նրա սատիրի գլխից գաճաճ մարմնի վրա: Արվեստում Բերմանը անհաջողակ էր: Նա անընդհատ պատրաստվում էր գլուխգործոց նկարել, բայց նույնիսկ դեռ չէր էլ սկսել: Արդեն մի քանի տարի նա ոչինչ չէր նկարել բացի ցուցանակներից, գովազդներից ու դրա նման խզմզոցներից հանուն մի կտոր հացի: Նա որոշ բան վաստակում էր, որպես բնորդ երիտասարդ նկարիչների մոտ, որոնց համար մասնագետ – բնորդները գրպանին հարմար չէին: Նա կոնծում էր խմիչքը, բայց դեռ խոսում էր իր ապագա գլուխգործոցի մասին: Բայց մնացած ամեն ինչում նա չար ծերուկ էր, որը ծաղրում էր ամեն զգայականությունը և տեսնում էր իրեն որպես պահապան շուն՝ հատուկ կարգված երկու երիտասարդ նկարչուհիների պաշտպանության համար: Սյուն Բերմանին գտավ ներքևի հարկի իր կիսախավար խցում, որտեղից գիհու հատապտուղների հոտ էր գալիս: Մի անկյունում, մոլբերտի վրա, քսանհինգ տարի արդեն կանգնած էր ձեռք չտված կտավը, պատրաստ ընդունելու գալիք գլուխգործոցի առաջին շտրիխները: Սյուն պատմեց ծերունուն Ջոնսիի ֆանտազիաների մասին ու իր մտավախությունների, որ հանկարծ նա՝ այդքան թեթև ու փխրուն, ինչպես տերևը, չթռչի իրենցից, երբ կթուլանա նրա անկայուն կապը աշխարհի հետ: Ծերունի Բերմանը, ում աչքերը նկատելի արցունքոտվել էին, գոռգոռաց, ծաղրելով այդպիսի ապուշ ներշնչանքը:

– Ի՛նչ է,- գոռում էր նա,- Հնարավո՛ր է արդյոք այդպիսի հիմարություն՝ մեռնել այն պատճառով, որ անիծյալ բաղեղի վրայից տերևներն են թափվում: Առաջին անգամն եմ լսում: Ո՛չ չեմ ցանկանում կեցվածք ընդունել ձեր ապուշ – ճգնավորի համար: Ինչպե՞ս եք թույլ տալիս նրան գլուխը այդպիսի հիմարություններով լցնել: Ա՜խ, խեղճ փոքրիկ միսս Ջոնսի:

– Նա շատ հիվանդ ու թույլ է,- ասաց Սյուն,- ու տենդից նրա մտքին տարբեր հիվանդագին ֆանտազիաներ են գալիս: Շատ լավ, պարոն Բերման, եթե դուք չեք ուզում ինձ համար կեցվածք ընդունել, ապա պետք էլ չէ: Իսկ ես մտածում եմ, որ դուք զզվելի ծերուկ եք … զզվելի ծեր շատախոս:

– Ահա՛ իսկական կին,- գոչեց Բերմանը: – Ո՞վ ասաց, որ ես չեմ ուզում կեցվածք ընդունել: Աստվա՛ծ իմ: Այստեղ ամենևին այդպիսի լավ աղջկա, ինչպիսին միսս Ջոնսն է, հիվանդանալու տեղը չէ: Երբևէ ես գլուխգործոց կնկարեմ, ու մենք կգնանք այստեղից: Այո՛, այո՛:

Ջոնսին ննջում էր, երբ նրանք վերև բարձրացան: Սյուն իջեցրեց վարագույրը մինչև լուսամոտագոգը ու Բերմանին մյուս սենյակն անցնելու նշան արեց: Այնտեղ նրանք մոտեցան լուսամուտին ու սարսափով նայեցին ծեր բաղեղին: Հետո իրար նայեցին, առանց մի բառ ասելու: Սառը, համառ ձնախառը անձրև էր գալիս: Հնամաշ, կապույտ վերնաշապիկով նա ոսկեխույզ -ճգնակյացի կեցվածքով նստեց շրջած թեյնիկի վրա, ժայռի փոխարեն:
Հաջորդ առավոտ Սյուն արթնանալով կարճատև քնից, տեսավ, որ Ջոնսին խամրած, լայն բացված աչքերը չի հեռացնում իջեցրած կանաչ վարագույրից:

– Բարձրացրու դա, ես ուզում եմ տեսնել,- շշուկով հրամայեց Ջոնսին:

Սյուն հոգնած ենթարկվեց:

Եվ ի՞նչ, հորդառատ անձրևից ու փոթորկող քամուց հետո, որը ողջ գիշեր չէր հանդարտվում, աղյուսե տան պատին դեռ բաղեղի մի տերև էր երևում՝ վերջինը: Դեռևս մուգ կանաչ՝ ցողունի մոտ, բայց ատամնավոր եզրերին փտելու և քայքայման դեղինը դիպած, նա արիաբար դիմանում էր ճյուղի վրա գետնից քսան ֆուտ բարձրության վրա:

– Սա վերջինն է,- ասաց Ջոնսին: – Ես կարծում էի նա գիշերը անպայման կընկնի: Ես լսում էի քամուն: Նա այսօր կընկնի, այնժամ ես էլ կմեռնեմ:

– Աստծու՛ սիրուն,- ասաց Սյուն՝ հոգնած գլուխը բարձին թեքելով:

– Գոնե իմ մասին մտածի՛ր, եթե քո մասին չես ուզում մտածել: Ի՞նչ կլինի ինձ հետ:

Բայց Ջոնսին չէր պատասխանում: Հոգին՝ պատրաստվելով ուղևորվել խորհրդավոր, հեռավոր ճամփով, օտար է դառնում աշխարհում ամեն ինչի նկատմամբ: Հիվանդագին երևակայությունը ավելի ու ավելի ուժգին էր տիրում Ջոնսիին, այնքանով, որքանով մեկը մյուսի ետևից կտրվում էին կյանքի ու մարդկանց հետ կապող բոլոր թելերը:

Օրն անցավ և նույնիս աղջամուղջում նրանք տեսնում էին, որ բաղեղի միայնակ տերևը դիմանում էր իր բարակ ցողունի վրա աղյուսե պատի ներքո: Իսկ հետո մութն ընկնելուն պես նորից բարձրացավ հյուսիսային քամին, ու քամին անընդհատ ծեծում էր լուսամուտները, թափվելով ցածր հոլանդական ծածկից:

Հենց լուսացավ, անողոք Ջոնսին հրամայեց նորից վարագույրները բարձրացնել: Բաղեղի տերևը դեռ տեղում էր: Ջոնսին երկար պառկել, նայում էր նրան: Հետո Սյույին կանչեց, ով նրա համար հավի արգանակ էր տաքացնում գազօջախին:

– Ես վատ աղջիկ էի, Սյուդի,- ասաց Ջոնսին: – Միգուցե այդ վերջին տերևը ճյուղին մնաց, որպեսզի ինձ ցույց տա, թե ինչքան վատն էի ես: Սեփական անձիդ մահը ցանկանալը մեղք է: Հիմա դու կարող ես ինձ մի քիչ արգանակ տալ, իսկ հետո պորտվեյնով կաթ … Սակայն ոչ, հիմա ինձ հաելի բեր, իսկ հետո շուրջս բարձեր դիր ու ես կնստեմ ու կնայեմ, ինչպես ես պատրաստում:

Մի ժամ հետո նա ասաց.

– Սյուդի, հուսով եմ երբևէ Նեոպոլիտանական ծոցը ներկերով նկարել:

Ցերեկը բժիշկը եկավ և Սյուն ինչ-որ առիթով դուրս եկավ միջանցք նրա ետևից:

– Շանսերը հավասար են,- ասաց բժիշկը, սեղմելով Սյույի նիհարիկ, դողդոջուն ձեռքը: – Լավ խնամքի դեպքում դուք հաղթանակ կտանեք: Իսկ հիմա ես պետք է այցելեմ ևս մի հիվանդի ներքևում: Նրա ազգանունը Բերման է: Կարծեմ նա նկարիչ է: Կրկին թոքերի բորբոքում է: Նա արդեն ծեր է ու շատ թույլ, իսկ հիվանդության տեսակը՝ ծանր: Ոչ մի հույս չկա, բայց այսօր նրան հիվանդանոց կուղարկեն, այնտեղ նրա համար հանգիստ կլինի:

Հաջորդ օրը բժիշկն ասաց Սյուին.

– Նա վտանգից դուրս է: Դուք հաղթեցիք: Հիմա սնունդ ու խնամք և ուրիշ ոչինչ պետք չէ:

Նույն երեկոյան Սյուն մոտեցավ անկողնուն, որտեղ պառկած էր Ջոնսին, հաճույքով կապելով միանգամայն անօգուտ վառ կապույտ շարֆը ու մի ձեռքով գրկեց նրան բարձի հետ:

– Ես ուզում եմ քեզ բան ասել, սպիտակ մկնիկ,- սկսեց նա: – Պարոն Բերմանը այսօր թոքաբորբից մահացել է հիվանդանոցում: Նա ընդամենը երկու օր հիվանդ մնաց: Առաջին օրվա առավոտյան դռնապանը խեղճ ծերունուն գտավ սենյակի հատակին ընկած: Նա անգիտակից վիճակում էր: Կոշիկներն ու ողջ հագուստը ամբողջովին թրջված էին ու սառը, ինչպես սառույցը: Ոչ ոք չէր կարողանում հասկանալ, թե ուր է գնացել նա այդ սարսափելի գիշերը: Հետո գտան լամպը, որը դեռ վառվում էր, աստիճանը՝ տեղից շարժված, մի քանի թափված վրձիններ և դեղին ու կանաչ ներկերով ներկապնակը: Նայիր դուրս, թանկագինս, բաղեղի վերջին տերևին: Քեզ չէ՞ր զարմացնում, որ նա քամուց չի դողում ու չի շարժվում: Այո, սիրելիս, հենց դա՛ է Բերմանի գլուխգործոցը, նա այն գիշեր նկարեց դա, երբ վերջին տերևն ընկավ:

Հավանեցիք, տարածե՛ք սոցցանցերում
20