Պեղողը, ուսումնասիրողը, մեկնողը, ստեղծագործողը …

- in Մշակույթ
Sedrak Erkanyan

ԶՐՈՒՅՑՆԵՐ ՍԵԴՐԱԿ ԵՐԿԱՆՅԱՆԻ ՀԵՏ. Մաս XIII

– Ամեն գնահատական, հատկապես երբ այն վերաբերում է արվեստի գործերի սեփական ընկալումներին, ունի սուբյեկտիվ գործոն: Եվ որքան էլ սուբյեկտիվ հնչի իմ գնահատականը, <<Տաղարանի>> համարյա ամեն մի բեմելույթ առանձին ստեղծագործություն է՝ մշակութային երևույթ՝ միշտ այս կամ այն չափի նորարարությամբ, սեփական ձեռագրով, պրեմիերաներով, նոր ստեղծագործությունների կամ մշակումների մատուցմամբ, հայտնի կամ ոչ այնքան ծանոթ ստեղծագործությունները՝ երկանյանական յուրակերպ գործիքավորմամբ՝ ունկնդրին ներկայացնելով…

Հերթական մեր զրույցը նվիրենք Ձեր ստեղծագործություններին, որոնց մի մասը կատարվել է բեմերին, մի մասն էլ դեռ «սպասում է» դրան: Ինձ հայտնի է, որ հոգևոր երաժշտական ստեղծագործությունների հեղինակ եք: Դրանցից մի քանիսը կատարվել են դեռ տարիներ առաջ և գոհությամբ ընդունվել հանդիսականի կողմից:

Ս. Երկանյան. – Մինչ հոգևոր ստեղծագործություններին անցնելը, ավելի վաղ երաժշտական գործեր գրելու փորձեր արել եմ (ունեմ պահած որոշ ձեռագրեր), որոնք հիմնականում Սկրյաբինից ազդեցության վկայություններ են: 60-ական թվականներին, իմ աշակերտ եղած ժամանակ էր դա, երբ նրա աշխարհը կլանել էր ինձ, փորձում էի իմ սոնատը գրել: Կամ ուսանող ժամանակ խելքս տարել էր Անտոն Բրուկները. փորձում էի ուղեղումս տեղ չանող հնչյուններն իրենց բազմազանությամբ թղթին իջեցնել, ու մի ալբոմի չափ «ա լյա» բրուկներյան սիմֆոնիայի մի հատված ունեմ գրված: Ու հետաքրքիրն այն է, որ ես այդ բոլորը գրում էի առանց գործիքին մոտենալու: Հիշում եմ՝ ինչ լսում էի, ինչ ուղեղիս մեջ էր, նաև իմ քրոջ տանը մեկ-մեկ վերանորոգում անելիս եմ թղթին հանձնել, մնում էի մենակ ու… Այսպիսի օրեր եմ ունեցել, այն ժամանակ մի շարք թերթեր այնտեղ եմ գրել. բացի պատերին ներկեր քսելուց այսպիսի աշխատանքներ եմ հղացել:

– Դրանք երբևէ փորձե՞լ եք կատարել, ի՞նչ էր ստացվել իրականում, ի՞նչ հնչողություն ունեին Ձեր վաղ ստեղծագործությունները: Թե՞ զուտ թղթերին են:

Ս. Երկանյան. – Թղթի վրա էլ կմնան: Այն ժամանակ ո՜վ կտար ինձ սիմֆոնիկ նվագախումբ, որ դեռ փորձեի՝ լա՞վն է, թե՞ վատը: Դրանից հետո երկար ժամանակ լռություն էր, մինչև կազմավորեցի իմ երգչախումբը: Այդ տարիներին էր, որ անդրադարձա երգչախմբային գործերին: Դրանք արդեն իմ հեղինակած գործերն էին:

Հիմքը Պաղտասար Դպիրն էր, որ շատ գեղեցիկ ապրումներ էր տալիս: Դրանք խմբերգային կառույցների վերածվեցին. երեքը՝ փոքրիկ՝ մանրանկարչային ծավալների մեջ (այս երեքը կատարել են տարբեր տեղեր, տարբեր ժամանակներում), չորրորդը չի կատարվել, որովհետև դրա համար հարկավոր է շատ մեծ երգչախումբ, ոնց կապելլան է, քանզի այստեղ 32 ձայնի է բաժանվում (պատկերացնու՞մ եք՝ դա ի՛նչ է): Նրանում գալիս հասնում է մի տեղ, որտեղ այդքան գիծ է պետք, այդքան ձայն: Ի դեպ, եթե ժամանակին համաձայներ Հովհ. Չեքիջյանը՝ որպես խմբավարի վստահելու ինձ կապելլան, ապա չորրորդն էլ պիտի կատարեի: Թողնենք ժամանակներին (հոգոց է հանում. Հ. Ս.):

Հետո էլի գրեցի մի քանի խմբերգեր՝ տարբեր տեքստերով, մեկը՝ իմ հեղինակած տեքստով. աքրոստիքոս է՝ «Սպասում» վերնագրով: Իմ հեղինակումներից է «Արցախին» խմբերգը՝ Դավիթ Պետրոսյանի խոսքերով, որն ի դեպ, կատարվել է Հալեպում: Ու այդ ժամանակվանից էլ սկսվեց մշակումների իմ աշխատանքը: Այդ նույն երգչախմբի հետ ես սկսեցի անդրադառնալ թե՛ քաղաքային, գեղջկական-ֆոլկլորային գործերին, թե՛ նաև հոգևոր էջերին: Քաղաքայինից «Վարդանուշն» է, որի առաջին տարբերակը զուտ երգչախմբային է. էլի սարքել էի իմ երգչախմբի համար: Իսկ ներկայումս ունկնդրին պետք է որ ծանոթ լինի նույնի «տաղարանյան» տարբերակը: «Վարդանուշ» խմբերգս սիրով կատարում է նաև «Երևան» կամերային երգչախումբը՝ Հարություն Թոփիկյանի խմբավարությամբ:

Այդ տարիներին ինձ համար շատ կարևոր, մնայուն աշխատանք դարձավ իմ անդրադարձը Է. Աբգարի «Պատարագին»՝ ստեղծված Հին Ջուղայի շարականների հիման վրա: Դրանք այն տարիներն էին (հիշեցնեմ), երբ ամեն ինչ վերելքի ոգով էր, հայտնագործում ես քո հին, մոռացված երգերը, նվագները, պարերը: Ու ինձ եկավ հասավ հնդկահայոց թեմը ներկայացնող Է. Աբգարի անունը: Ճարեցի այդ նոտաները՝ ահռելի մի բան՝ 1900-ականների սկզբներին հրատարակված գրքի՝ երեք հսկայական թղթապանակ կազմող պատճենները: Երբ հեղինակն ավարտել է այդ գործը, քառաձայնել է, ու միանգամից էլ տպագրվել է: Հենց այն էլ իմ մշակումների հիմք դարձավ: Իր գրածը միգուցե այն աշխարհամասում, հնդկահայերի համար ընդունելի էր: Հին Ջուղայից եկած հայկական ըմբռնման և Կալկաթայի խառնուրդի արդյունքն էր, ինչին հեղինակը եվրոպական կուլտուրա էր հաղորդել՝ քառաձայնելով: Բայց երբ ուսումնասիրում, խորանում էի, զգում էի, որ այն մեզ մոտ չի ընդունվի: Գոնե իմ լսողությունը պիտի դնեի նրանում: Ու մի քանի գործ 1990-ականներին արեցի. դա «Սուրբ-սուրբն» էր, «Նոր ծաղիկը», «Հայր մերը», և էլի մի քանի բանի վրա աշխատել եմ, մնացել է:

«Սուրբ-սուրբը» և «Նոր ծաղիկը» երգչախմբի համար եմ ստեղծել, և տարբեր երգչախմբեր են անդրադարձել դրանց: Կատարել են իմ «Խորան» երգչախումբը, «Զվարթնոց» երգչախումբը Հալեպում, Երուսաղեմի տղայոց երգչախումբը, «Հովեր» երգչախմբի կատարմամբ այդ գործերի ձայնագրությունները կան: Երբեմն այլ երգչախմբեր իրենց համերգներին անդրադառնում են այս հեղինակային ստեղծագործություններին. հաճելի է…

«Տաղարանը» ստանձնելու պահից՝ 1994-ից, սկսվեց ստեղծագործական մի նոր շրջան: 1993-ից այստեղ սկսեցի աշխատել՝ որպես դիրիժոր, հետո ինձ ուղարկեցին Հալեպ, վերադարձա, անցա դիրիժորի իմ պաշտոնին, ու շատ չանցած եղբորս տարան Բեյրութ: Եվ ինքն ինձ հանձնեց «Տաղարանի» գեղարվեստական ղեկավարությունն ու մնացած բեռը: Բնականաբար, պահպանել էր պետք եղած լավը, բայց միևնույն ժամանակ գոնե ինքս իմ առջև խնդիր ունեի դրած՝ եկել ես, պիտի ինչ-որ բան անես, չէ՞, այս ոլորտում: Մանավանդ պիտի գիտակ լինես: Եթե մինչ այդ այլ երաժշտական ոլորտ է քեզ տարել դեպի իր խորքերը, ապա այստեղ պարտադրվում է՝ որպես պետական կառույց, այս ոլորտի նյութերը լավ իմանալ. հոգևոր երաժշտությունը, մանավանդ աշխարհիկը, միջնադարը, գնալ հասնել մինչև IV, V դար: Որպես դաշնակահարի՝ մինչ այդ շրջանները գնալն ինձ դրանից առաջ չէր պարտադրվել. դաշնամուրային գրականությունը 1600-ական թվականներից է գալիս՝ Սքարլատտի, Բախ, Հենդել… Հիմա ես գնացի մինչև V դար, մինչև Պարթև, Մաշտոց, Խորենացի, այդպես՝ մինչև բոլոր մեր մեծերը: Այդ ժամանակներից գլուխգործոցներ են մեզ հասել, և ողջը պետք էր քաջ գիտենալ, որովհետև կային արդեն փորձառու երգիչներ, որոնց հետ առնչվելիս պիտի իմանայի՝ ինչի մասին է խոսքը, նյութը, կամ նոր բան առաջարկելիս՝ պիտի կարողանայի մատուցել ըստ արժանվույն: Բացվում էր նման աշխատանք կատարելու դաշտ: Բնականաբար, առաջին շրջանին այդքան արագորեն կամ շատ չէի կարողանում անդրադառնալ նոր մշակումներին, որովհետև այլ՝ կատարողական, կադրային խնդիրներ կային մեջտեղում: Բայց քիչ-քիչ տարիների ընթացքում, քանի գնաց, գործիքավորումների, հայկական երաժշտության մշակումների պարկն սկսեց լցվել, ու մինչև այսօր շատանում են: Ու ինչ մշակում, գործիքավորում արել եմ, գրեթե բոլորն էլ տարիների ընթացքում կատարել ենք բեմից:

– Փաստորեն, սկսյալ 94-ից, շուրջ 22 տարի, Ձեր ստեղծագործությունն անմիջապես կապվում է «Տաղարանի» հետ, ծառայում է նրա գեղարվեստական վերելքին, նրա նոր դեմքի ու դիմագծի ձևավորմանը: Ու հայկական երաժշտության մշակումներից զատ, Ձեր ստեղծագործությունում մեծ տեղ ունեն գործիքավորումները, որոնց մեջ շատերն այնպիսի որակ ունեն, որ միանշանակորեն կարող են հեղինակային գործեր համարվել, սակայն Դուք ասում եք՝ ընդամենը եղած տարածությունը «գույնով եմ լցրել»: Ի՞նչը Ձեզ մղեց գործիքավորումներ կատարելուն:

Ս. Երկանյան. – Երաժշտական ստեղծագործությունների մշակումների մեջ առաջին հերթին «գլուխ բարձրացրեցին» գործիքավորումները: Ժամանակի ընթացքում իմ առջև խնդիր դրեցի՝ ելնելով առկա հրամայականներից: Հոբոյահարն ու ֆագոտահարն այն տարիներին դուրս էին եկել «Տաղարանից». հարկավոր էին լավ երաժիշտներ, որոնք այդպես էլ ես չէի կարողանում ունենալ: Քաղաքում լավ նվագողներ չկային, կամ լավագույնները ժամանակ չունեին գալու, հազարից մեկ գային, նվագեին: Իսկ այդ գործիքներն էին նաև ապահովում եղբորս՝ Երվանդ Երկանյանի պարտիտուրները: Ինչ արել էր, այդ գործիքների ձևաչափով էր: Տարիների ընթացքում նաև զգացի, որ «հոբոյական» պարտիտուրներն այնքան էլ հայկական չեն: Իհարկե, կարող է՝ սիրուն է հնչում, բայց իմ լսողությանը չի բավարարում: Ու քանի որ մեր ոլորտը հնագույն երաժշտությունն է, պետք էր գոնե այնպիսի հիմնարար (ֆունդամենտալ) հնագույն գործիքներ ներգրավվել, որ պայմանավորված անսամբլի անվամբ՝ բովանդակության մեջ էլ դա արտահայտվի: Սկսած 2003 թվականից մեր կազմը շեշտակիորեն համալրվեց, փոխվեց, ու ես արդեն իմ ղեկավարած անսամբլի կազմում ունեցա տավիղ, բլուլ՝ Կոմիտասի սիրելի գործիքը, դուդուկ, որ այդ տարիներին սկսել էր լավ թափ առնել, համաշխարհային ճանաչում ձեռք բերել: Եվ սա արդեն հիմք էր, որ ես կարողանայի առանց վարանելու, առանց խուսափողական պատասխաններ տալու (երբեմն ճակատային հարցեր էին ուղղում գործիքակազմի վերաբերյալ), հնագույն երգեր, նվագներ ներկայացնել՝ լինի հայկական թե միջնադարյան եվրոպական: Եվ այդ գործիքները, ես հիմնականում, բնականաբար, գործածում էի երաժշտության մշակումների, գործիքավորումների համար:

– Նախ, մի փոքր անդրադառնանք միջնադարի եվրոպական երաժշտական գանձարանից առնված ստեղծագործությունների գործիքավորումներին:

Ս. Երկանյան. – Եվրոպականի համար բավարարվում էի լարայիններով, երգեհոնով, երբ պետք էր լինում, հրավիրում էի ֆագոտ, կոնտրաբաս: Այնպիսի գործեր էինք կատարում, որ այդքանով կարողանանք «յոլա գնալ»: Մանավանդ այդ տարիներին, երբ սկսվեցին «պատուհաններն ավելի բացվել» դեպի եվրոպական համերգասրահներ, տեսանք, որ համարյա նույն կազմով իրենք էլ են համերգներ տալիս՝ լարայիններ, մի քանի փողային, չեմբալո: Ուրեմն, այդ առումով ապահով զգացի, որ սխալ չեմ գործում:

Փոխադրում էիք հատկապես ա՞յդ կազմի համար:

Ս. Երկանյան. – Պարզապես հարկավոր էր ընտրել այնպիսի ստեղծագործություններ, որոնք գրված են այդ կազմի համար: Ասենք, Վիվալդիի, Բախի, Հենդելի, Սքարլատտիի գործերը՝ հիմնականում գրված այս կազմի համար, կամ եթե օպերային հատվածներ են, ընտրվում էին այնպիսիք, որտեղ այս գործիքներն են ներկա, այնպես որ հեղինակային կառուցվածքի որևէ խախտում թույլ չտրվի: Դժվար էր այն ժամանակ եվրոպականի առումով, երբ նոտա չկար, պարտիտուր չկար, այս չկար, այն չկար, կար ընդամենը դաշնամուրային կլավիր: Ինձանից պահանջվում էր դրանք փոխադրել լարայինի և հեղինակի մատնանշած փողայինների համար: Այդքան պարտիտուր գրելն ահռելի աշխատանք է: Հիմա հեշտ է. մուտք ես գործում ինտերնետային ցանց և այնտեղից դուրս բերում փնտրածդ:

Իսկ հայկականի առումով սեփական մշակումներին զուգընթաց սկզբում նաև գործիքավորման աշխատանք էր գնում. ինչը որ երգվում էր այլ գործիքային կազմով, փոխադրում էի այս կազմի համար՝ էլի որոշակի կառուցվածքային փոփոխություններ անելով:

– Իմ անձնական դիտարկմամբ՝ «Տաղարանի» ամեն մի համերգ մի ներկայացում է, կարելի է մեծ համոզվածությամբ պնդել՝ միակը և այլևս չկրկնվողը, քանի որ հաջորդ համերգին այլ երգացանկ է, այլ պրեմիերաներ, տարբեր հեղինակներ, դարաշրջաններ, այլ տրամադրություն, համերգային այլ կոնցեպցիա: Ներկայացում, քանի որ այստեղ գեղարվեստական ղեկավարի կազմած յուրաքանչյուր համերգային ծրագիր իր տրամաբանությունն ունի, ամեն մի կառույց՝ իր նպատակադրումը, սյուժեներ են յուրահատուկ, որ ունեն նախաբան, զարգացման իրենց տրամաբանությունը, առանձին շեշտադրումները, տրամադրության հատուկ դասավորված ելևէջումները, համերգային բարձրագագաթը, տրամաբանված ավարտը: Այսքան ջանք ու եռանդ՝ մեկ համերգի՝ «ներկայացման» համար, այսքան, կարելի է ասել, ահռելի աշխատանք՝ համերգից համերգ ընկած կարճ հատվածում ու այսպիսի բարձր որակ: Գործեր կան, որ կատարվում են մեն և միակ անգամ, և դրանց կրկնությունը մեկ այլ՝ բոլորովին այլ համերգային ծրագրի շրջանակներում, կարող է լինել տարիներ, անգամ տասնամյակներ անց: Մի՞թե այս ջանքերը՝ իհարկե շատ գնահատելի, ափսոս չեն համերգային կիսադատարկ դահլիճների համար: Լայն հանդիսականով, ցավոք, հաճախ, լեփ – լեցուն են ոչ բարձր արվեստը ներկայացնող սրահները, այլ ռաբիսն ու արևելյան խառնակ երաժշտությունը հնչեցնող այլազան դահլիճները:

Ս. Երկանյան. – Հանդիսականի քանակի անդրադարձի առումով ասեմ հետևյալը. երբ ես դեռ դիրիժոր էի աշխատում «Տաղարանում»՝ 1992 – 93 թթ.-ին, ողբալի վիճակ էր. 3 – 4 մարդ էր գալիս համերգներին: 94 թվականին տարվա ողջ հասույթը կազմել էր 56 հազար դրամ. մեկուկես ամիս էր, ինչ աշխատում էի՝ որպես գեղարվեստական ղեկավար, և 94-ի տարեվերջին նախարարությանը ներկայացված հաշվետվությունում այս թվերն էին: Ողջ տարվա ընթացքում իքս քանակի համերգների համար նշված գումարի տոմս էր վաճառվել: Հիմա այս «վա՜յ» հանդիսականի պայմաններում, երբ այդքան դժգոհ եք, մենք, օրինակ, 2015 թ. կտրվածքով 2 միլիոն 132 հազար եկամուտ ենք ապահովել մեր համերգներով: Սա զուտ այստեղի հանդիսականի թիվն է: Ես դեռ չեմ ասում, մեր համերգասրահից դուրս՝ տեղերում էլ ենք ունեցել համերգներ, որոնք էլի մեծ գումար են բերել:

– Ստեղծագործական այս աշխատանքին համընթաց հընթացս ծագել և լուծվել են նաև կադրային խնդիրներ, չէ՞ որ այս տարիների ընթացքում տարբեր հանգամանքների բերումով երաժիշտ-կատարողների և երգիչների բավական մեծ հոսք է եղել դեպի «Տաղարան» և նրանից դուրս: Ու շատերը՝ թե՛ ներկայումս անսամբլում աշխատող երաժիշտներ, թե՛ երգիչ-երգչուհիներ, թե՛ հրավիրյալ արտիստներ և թե՛ նրանք, ովքեր վաղուց են դուրս եկել անսամբլից, այսօր խոստովանում են, որ իրենց մասնագիտական աճի համար «տաղարանական» տարիները վճռական դեր են ունեցել, և էական են եղել Ձեր մասնագիտական խորհուրդները, մասնակցությունն իրենց ստեղծագործական վերելքին: Սակայն հոսքը «Տաղարանից» մեծ է եղել. աճեցնել մասնագետներ և ճանապարհ դնել…

Ս. Երկանյան. – Ուզես էլ, չես կարող պահել: <<Տաղարանում>> իմ աշխատանքային գործունեության 22 տարիների ընթացքում ավելի քան 100 երաժիշտ և երգիչ է եկել աշխատող, համագործակցել ու գնացել: Այդ թիվը տարի առ տարի շատանում է: Ինչու՞. շատ բնական է: Առաջին շրջանում մի քանիսին ես էի հեռացնում: Ճիշտ է, միշտ չէ, որ կարողանում էի համարժեք կամ լավ կադրերով փոխարինել, որովհետև մի շրջան եղավ, երբ սարսափելի դժվար էր փոխարինող գտնել: Երգիչներ, երգչուհիներ տեսադաշտում չկային, կամ բոլոր երգիչ-երգչուհիները վարակված են մի հիվանդությամբ (ու դա մնայուն հիվանդություն է, այդ վարակը դեռ տասնամյակներ կգործի մեր դաշտում): Դա կոնսերվատորիայի դաստիարակությունն է, որ այնտեղ մտնողն իրեն, իր ապագան պատկերացնում է օպերայում: Բոլորն իրենց երևակայում են օպերային երգիչներ և այս ոլորտ գալը համարում ցածր մի բան, իրենց <<ուսադիրները>> <<չեն ներում>>: Այս առումով ես բախվել եմ նաև այստեղ աշխատող մի շարք երգիչ-երգչուհիների, որոնք գտնում էին, որ եթե, ես, ասենք, հանձնարում էի Բախի <<Կանտատը>>, ապա խախտում էի <<Տաղարանի>> օրենքները. իրենք գտնում էին, որ պետք է շարական երգեն, մեկ էլ մի-երկու հայրենասիրական-ժողովրդական երգ: Բա՞խը որն է: Ու այստեղ սկսվեց անհամաձայնությունս իմ ու մի-երկու երգչի միջև (նրանցից մեկն այստեղ վաստակ ուներ, մյուսը կարող էր ունենալ՝ լավ երգչուհի լինելով հանդերձ): Բայց, ճիշտն ասած, մեր ջրերը սկսեցին մի առվով չհոսել: Եվրոպական բլոկի իմ նորարարություններն, ասենք, չընդունվեցին, որովհետև դրա համար աշխատանք էր պետք, ոչ թե գալ, այստեղ արդեն իմացածը քնած երգել. դա նույնն է, ինչ ռեպերտուարը խաղաս տարիներով:

Ստիպված այդ մարդիկ պետք է հեռանային, քանի որ ես ունեի ստեղծագործական մոտեցումներ, խնդիրներ, դրանք իրականացնողներ պետք է լինեին: Բարի լինեին, երգեին: Ճիշտ է, եղել են արտիստներ, որոնց ընդունել եմ ճարահատ, բայց բարեբախտաբար, երկար չենք աշխատել, եղել են արտիստներ, որոնք տարիքի բերումով են գնացել, ոմանք էլ՝ երիտասարդներ, ստիպված երկրից են հեռացել՝ այլ ուղիներ փնտրելով, մի մասը կարիերայի առումով, մի մասը՝ կարիքից դրդված: Այսպես ես համագործակցել եմ 100-ից ավելի երգիչ-երաժիշտների հետ, որոնց հետ լավ համերգներ ենք ունեցել, լավ կատարումներ ենք ունեցել:

– Շատերն են հենց այսօր <<Տաղարանում>> գործող արտիստներից համարում, որ կարևոր անձ եք իրենց ստեղծագործական ճանապարհին, իրենց կայացման գործում… Որպեսզի խոսքս մերկարապարանոց չհնչի, մեջբերեմ տաղարանականներից մի քանիսի խոսքը Ձեր և իրենց հարաբերությունների մասին:

<<Մաեստրոն ինձ բացարձակ ազատություն է տվել՝ թողնելով ճիշտ այն <<գույնով>>, ինչով որ ես տեսնում եմ իմ նվագը,- սա դուդուկահար Արտակ Ասատրյանի հետ իմ զրույցից համառոտ մեջբերում է:- Չի ճնշում: Օրինակ, հիշում եմ՝ մի անգամ երկու խոսք ասաց Կոմիտասի <<Օրորը>> նվագելիս: Ես բոլորովին այլ կերպ էի պատկերացնում իմ նվագը մինչ այդ ուղղորդումը: Ասաց՝ պետք չէ՛ իրեն հատուկ արտահայտել. այսպիսի զուսպ հայացք կա՝ տե՜ս՝ քեզ հետ հիմա ի՜նչ եմ անելու: Իմ ամբողջ պատկերացումը փոխվեց՝ այդ գործը նվագելիս: Ու ես հենց այդ ժամանակ գտա այդ երգի <<գույնը>>:

Այն եմ սիրում, որ Մաեստրոյի մոտ կյանքն ու արվեստը մի հարթության վրա են ընթանում: Այն, ինչ պիտի գոռաս, այդ գոռոցը դառնում է տեմբր, ձայն, ես լսում եմ Մաեստրոյի երաժշտությունը, մոտեցումը, այդ լարվածությունը, գրգիռները… Ու հետո տեսնում եմ, որ Մաեստրոն նույնն այնպիսին է, ոնց որ կյանքում՝ այն հանդարտությունը, խոհականությունը: Ամբողջական է…>>:

<<Այնքա՜ն բան կա նրանից քաղելու մեզ՝ երաժիշտներիս համար, այնքա՜ն լեցուն է նրա ներաշխարհը. միշտ ասելիք ունի և մեզ լիուլի բաժին է հանում իր գիտելիքների ու իմացությունների <<պաշարից>>, – սա էլ մեջբերում է քանոնահարուհի Մարիաննա Գևորգյանի հետ իմ զրույցից:- Գնահատված լինելը շատ կարևոր է ցանկացած մարդու, հատկապես արվեստագետի, երաժշտի համար: Մենք տեսնում ենք մեր ղեկավարի գնահատանքը, հոգածությունը: Ես այստեղ ինձ գտել եմ, սա ի՛մն է: Չնայած այլ խմբերում աշխատելու առաջարկություններին՝ գերադասում եմ <<Տաղարանը>>, քանզի այստեղ որքան ներդնում, այնքան էլ <<սնուցվում եմ>>: Այստեղ կա ղեկավար, որից ամեն ինչ է կախված: Իմ հետագա գործունեությունն էլ միայն իմ հողի վրա եմ պատկերացնում և հատկապես՝ <<Տաղարանի>> հետ: Ստեղծագործական առաջ տանող քայլերս ևս կապված են այս համույթի հետ>>:

Եվս մի հատված՝ <<Տաղարանի>> մեներգիչ Հովսեփ Նշանյանի հետ զրույցից. <<19 տարեկանից այստեղ եմ մեծացել, այստեղ կրթվել Մաեստրո Սեդրակ Երկանյանի կողմից: Նա ոչ միայն ղեկավար է, դիրիժոր, ուսուցիչ, այլ նաև ծնող է, ընկեր… Եթե անգամ եղբայրաբար, ընկերաբար բարկանում է որևէ բանի պատճառով, անգամ այդ բարկության մեջ կրթող բան կա: Այն տարիքում, երբ պետք է ինքնահաստատվեի և աճեի՝ որպես երաժիշտ, հայտնվեցի <<Տաղարանում>>՝ Սեդրակ Երկանյանի ձեռքի տակ: Ու այստեղ շարունակաբար սովորում եմ… Նա, իր բազում տաղանդներով հանդերձ, օժտված է նաև ուսուցչական ճիշտ մոտեցման տաղանդով: Նրան հաջողվում է ինձնից քամել հնարավորը, առավելագույնը…>>:

Ս. Երկանյան. – Հովսեփն ասում է՝ Մաեստրո՛, ա՜յս ինչ լավ ուսուցիչ եք: Մեկ-երկու բառով ես փորձում եմ իրենց մշակել: Երբեմն հարկավոր է մեկ-երկու րոպե խոսել, և հասնում ես ակնկալվող արդյունքին…

– Ինչպես Երուսաղեմի տղայոց երգչախմբում էիք գործում՝ գուրգուրալով ամեն մի ձայնը, ամեն մի նրբերանգը հաշվի առնելով, ամեն մի անհատականությանն առանձին մոտեցում ունենալով…

Վերջ XIII արարի

Զրուցեց` Հասմիկ Սարգսյանը

Շարունակությունը՝ հաջորդիվ

Հավանեցիք, տարածե՛ք սոցցանցերում
20