Տիեզերքը լի է կեանքով, կեանքը՝ պայծառ տենչանքներով …

- in Մշակույթ

Գրաբար քերթուածների Լուսինէ Աւետիսեանի (Լուսնէ Աւետիսեանց) գրաբար քերթուածների “Արժանի լինել” գիրքը բովանդակութեամբ եւ ձեւով ազգային բանաստեղծութեան ժառանգորդութեան ինքնատիպ մի յայտածումն է մեր աւրերում, որ լեզուի, գաղափարների ու դրանց գեղարուեստական իրագործման ոգեղէն շղթայով շաղկապում է մեր դարը Մաշտոցի լոյսով շողարձակող դարին։

Իմաստասիրական իր ծիրով նա հաւաստիացնում է, որ տիեզերքը լի է կեանքով, կեանքը՝ պայծառ տենչանքներով, որ ամէն ինչ իր մէջ համայնն է կրում, որ զուգաչափ են մասնիկն ու ամբողջը, որ իւրաքանչիւրի միտքն իր տարածուող ալիքներով ձեւաւորում է մեր կեանքը, եւ իւրաքանչ­ իւրն է իր մտածողութեամբ պատասխանատու նրա համար։ Այն, ինչ մեզ տեսանելի է, միայն արտաքին սահմանն է ուրիշ անեզրութեան, եւ երջանիկ է անդին տեսնողը, որ առաջնորդուելու է սրտով եւ գիտակցութեամբ…

На изображении может находиться: Лусине Аветисян, текст

Գիրքը հեղինակի համոզման գեղեցիկ վկայութիւնն ու շքեղ ապացոյցներից մեկն է, որ Հայոց դասա­կան լեզուն ամենակեն­սու­ նակն է բոլոր կենդանի լեզուների մէջ։ Ժամանակների հոլո­վոյթում բազմիցս փոխուելու են գրականացած լեզուները, մինչդեռ գրաբարը՝ որպէս քաղաքակրթական իրողութիւն, մնալու է բոլոր սերունդներին հաւասարապէս հասկանալի միակ գրական լեզուն, որ կուռ քերակա նութեամբ, հոծիչ մտակաղապարներով, բառակերտական միջոցների բազմազանութեամբ, ճոխ ոճերի առատութեամբ շարունակելու է հարստանալ սերունդների մտքի ու ոգու պարգեւած նոր կենսահիւթով՝ մնալով էութեամբ ամենաերիտասարդը բոլոր կենդանի լեզուների մէջ…

Յղեմ առ Արշակ, Արմէն, Մարիամ, Անի, Տիգրան, Իւրի եւ Հայկ քեռորդիս իմ, առ սերնդակիցս նոցին եւ առ նոսա, որք գալոց են…

(Յղում եմ իմ քեռորդիներին՝ Արշակին, Արմէնին, Մարիամին, Անիին, Տիգրանին, Իւրիին եւ Հայկին, նրանց սերնդակիցներին եւ նրանց, որ գալու են դեռ…)

(ԸՆԾԱՅԱԳԻՐ). Յընծայ ծնողաց իմոց, որք յաւրինեցին զիս եւ եղեն միաբան աւղակն այն, որ շնորհէ զնիւթաւոր յաւդումն եւ զոգեղէն շաղկապումն ընդ նախնեաց։

Նոյնք եղեն ուսուցիչք իմ առաջին՝ գորովալիր հայեցիւք իւրեանց, զի նովիմբք քննէին զիրս եւ զերեւոյթս բնագիտաւրէն եւ բնազանցաւրէն միանգամայն, եւ ի մանուկ տիոց իմոց ջանային ուղղորդել զգնացս իմ ի խորհուրդ եւ յէութիւն։ Ոչ ունիմ այլ ինչ ի տրիտուր գեղազարդեալ կենաց իմոց, քան զարժանի լինելն կենացս այսոցիկ, սիրելի՜ հայրդ իմ, Արարատ Աւետիսեան, փարելի՜ մայրդ իմ, Աիդա Մանուկեան։

Այլ ի դէմս ձեր վերընծայեսցի մատեանս այս ուսուցչաց ամենեցուն։

(Որպէս ընծայ իմ ծնողներին, որոնք յաւրինեցին ինձ եւ եղան միաբան այն աւղակը, որ շնորհում է նիւթաւոր միահիւսումը եւ ոգեղէն շաղկապումը նախնիների հետ։

Նրանք նաեւ իմ առաջին ուսուցիչները եղան իրենց գորովալիր հայեացքով, որովհետեւ նրանով քննում էին իրերն ու երեւոյթները բնագիտաւրէն եւ բնազանցաւրէն միաժամանակ, եւ իմ մանուկ աւրերից ձգտում էին ուղղորդել քայլերս դէպի խորհուրդը եւ էութիւնը։ Գեղազարդեալ կեանքիս դիմաց ի տրիտուր չունեմ այլ բան, քան այս կեանքին արժանի լինելը, սիրելի՜ հայր իմ, Արարատ Աւետիսեան, փարելի՜ մայր իմ, Աիդա Մանուկեան։
Եւ ի դէմս ձեր թող վերընծայուի այս գիրքը բոլոր ուսուցիչներին։)

ԵՐԿՈՒ ԽԱՒՍՔ. Սիրելի՜ ընթերցող, որ թերթելու ես այս գիրքը, եւ գուցէ էջերում գտնես սրտիդ լարերը մատնահարող ինչ-որ ելեւէջ կամ մտքիդ թեւածում տուող որեւէ գաղափար եւ կամ լեզուի ներքին եւ արտաքին նրբաթելերի զու­ գորդմամբ ստեղծուած՝ լսողութիւնդ շոյող հնչիւնային մի հիւսուածք։ Ընդունի՛ր այս գիրքը որպէս Հայոց մեծ ու հզաւր ազգի թաւթովախաւս զաւակի ներքին մղումը, փափագը ոչ միայն լսելու Մաշտոցի եւ նրա աշակերտների գրառած եւ հազարամեակների հոլովոյթում կենսաձիր իր երակներով բազմասնուած Հայոց լեզուն, այլեւ աւգտուելու նրա մտածողութեան հարուստ կերպերից ու ոճերից եւ փորձելու երեւակել սեպհական միտքը։

Գիտեմ, որ քայլս մի կողմից յանդգնութիւն է եւ մեւս կողմից համարձակութիւն, բայց այն արդէն արարք է, եւ իմ թաքուն փայփայած յոյսն է ձեռքս ժամանակների մշուշից ինձ մեկնուած կենսաճառագ ձեռքին հասցնելը՝ ոչ թե աւգնելու, այլ նրան ապաւինելու համար։

Գուցէ հոգու պարտք է եւ խոնարհում նրանց յիշատակի առջեւ, ում բարեհաճութիւնն ուղղակի անհրաժեշտ է՝ քայլ կատարելու համար, եւ որից թերեւս ջանասիրաբար զրկել ենք մեզ…

Գոհութիւնս եմ յայտնում նրանց, ովքեր երբ եւ է խրախուսել ու քաջալերել են ինձ, ում հետ հնարաւոր է եղել մեր լեզուի անպարագրելի հարստութեամբ բերկրել, եւ նրանց, ովքեր կանխավստահում են իմ մղումներին։ Երանի՜ երբեք չսխալուեն…

***

Գիրքը կազմուած է հանդիպադիր էջերով, որոշ բանաստեղծութիւններ նաեւ մեկնաբար վերստեղծել եմ հպանցիկ վերլուծողի չափումներում։ Գրքի վերջում կայ բառացանկ, որտեղ զետեղուած են նաեւ հեղինակային բառաստեղծութիւններ։

Ուղղագրութիւնն՝ ըստ հնագոյն վկայութիւններով որոշարկուած մաշտոցեան նախաւրինակի, դէպի որն առաջնորդող սահմանումները տրուած են «Երբ յայտածուում է մաշտոցեան տրամաբանութիւնը» գրքում։

Գրքի ձեւաւորման տարրերից է ճեպարձագանգ ծածկագիրը (QR code)։ Իւրաքանչիւր նշան ամփոփում

տուեալ ստեղծագործութեան ձայնագրութեան յղումը, որը լսելու համար անհրաժեշտ է խելացի սարքերում ներբեռնել ծածկագիրն ընթերցող ծրիչի (QR code scaner) յաւելուածը։

Ձայնագրութիւնները կարելի է գտնել համացանցում՝ youtube.com/c/LusineAvetisyan հասցէով։

Որոշ էջեր զարդարուած են հեղինակային քանդակների լուսանկարներով։

ԼԵՒՈՆ ԶԷՔԻԵԱՆԻ ՆԱՄԱԿԻՑ

«Իմ սիրելի հոգեդուստր Լուսինէ

Մեկ ամսէ աւելի անցաւ այս հոյակապ տողերէդ։

Մեծ անկանկալ եղան ինծի համար։

Չկրցայ իսկոյն արձագանգել։

Կրնաս գուշակել բազմազբաղ վիճակս, ուսերուս կուտակուած այլազան եւ չափէն աւելի պատասխանատուութիւններով։

Իսկ անակնկալի անակնկալն է՝ որ յղացած ես ո՛չ թե մեկ քերթուած գրաբար, այլ քերթուածներու տարափ։ Եւ հիանալի գրած ես։ Կեցցե՜ս։ Ձեռքդ, մատներդ դալար։ Հպարտ եմ քեզմով։

Երբ հանդիպինք, կ’ուզեմ որ պամէիր՝ թե ի՛նչպէս յառաջացած է մէջդ այս եզակի սէրը Մայր Մեծասքանչին, որ, դժբախտաբար, այնքան ցանցառ է այսաւր ամէնուրեք, և որու հանդէպ անտարբերութիւնը, դժբախտաբար, գաղափարախաւսական դրդապատճառներ ալ ունեցած է Մայր Հայրենիքի մէջ։ Կը պատմես մի աւր…

Բնականաբար, .Ի. դարուն չունենալով .ԺԹ. դարու մեծ հայկաբանները, ձեռագրական աւանդութեան վերծանման եւ մեկնաբանութեան հարցը մնացած է լոկ բանասէրներու ձեռքը, որոնք մեծ մասամբ հայկաբան չեն եղած։ Հայկաբան ըսելով կը հասկնամ Հիւրմիւզեաններու, Բագրատունիներու, Գաթըրճեաններու, Գարագաշեաններու և նմաններու սերունդները։

Աւելցնեմ նաեւ որ, գրաբար գրելու հակումդ բացարձակապէս կապ չունի .ԺԹ. դարու վերջերի եւ .Ի. դարու սկիզբների այն երկրորդական հեղինակներուն հետ, որոնք ներշնչումի պակասը կը ջանային սքաւղել գրաբարով։ Տողերուդ մէջ ցնցիչ է իրաւ ներշնչումի աւիւնը, որ մերթ խորհրդազգածային տպաւորութիւն մը կը թողու, յիշեցնելով Մեծարենցեան շեշտեր։

Շարունակես, սիրելի Լուսինէ։ Նա մանաւանդ կը մաղթեմ որ ճառագայթես մեր Մայր հայրենիքի երկնակամարին վրայ։ Գիտնաս որ մեծ առաքելութիւն մը ունիս, որ կը սպասէ քեզի, քանի որ դուն այդ հողին ծնունդն ես անմիջական, և ո՛չ ոք կրնայ քեզ Լուսնէն կամ Հրատէն եկած պանդուխտ մը նկատել, ինչպէս, դժբախտաբար, մերթ կը պատահի մեզի հետ, գոնէ լռելեայն, եթե ոչ բացայայտ։

Հիացումով, սիրով, աղաւթքով քոյդ՝ Հ. Լեւոն». Պոլիս, 26.06.2017

Հավանեցիք, տարածեք սոցցանցերում ...

Facebook Comments