• Thu. Apr 22nd, 2021

Հայաստանում իսկապես քաղաքական-գաղափարական գործնական այլընտրանք լինելու մտադրություն

Հայաստանի քաղաքական դաշտում գրեթե զրոյական էր ԱՄՆ պետքարտուղարի օգնականի տեղակալ Ջորջ Քենթի հայտարարության հանդեպ արձագանքը, թեև Քենթը խոսել էր Հայաստանի շահից բխող կարևոր խնդրի՝ Կովկասը ռուս-թուրք-իրանական եռանկյունով փակելու անթույլատրելիության մասին: Նա խոսել էր, որ ԱՄՆ համար ընդունելի չէ այսպես ասած 3+3 ձևաչափը:

Քենթը, իհարկե, հղում էր արել Վրաստանի դժգոհությանը, բայց ամբողջ հարցն այն է, որ հիշյալ ձևաչափի հանդեպ Վրաստանի մտահոգության հիմքը գործնականում նույնական է Հայաստանի համար մտահոգիչ հիմքերի կամ նախադրյալների հետ: Բանն այն է, որ Վրաստանի համար էլ խնդիր է ռուս-թուրքական ձևաչափը, ինչպես որ Հայաստանի համար: Ու այն, որ պատմական ու ընթացիկ իրադարձությունների բերումով Վրաստանը շատ ավելի քիչ է դարձել ռուս-թուրքական սակարկության առարկա և անգամ որոշակիորեն օգտվել է Հայաստանը սակարկության առարկա դարձնելու հանգամանքից, այդուհանդերձ, Թբիլիսիի համար չկա որևէ երաշխիք, որ ցանկացած պահի իրավիճակը չի շրջվի հակառակ կողմ, և Վրաստանը չի դառնա սակարկության գլխավոր առարկա: Հատկապես այժմ, երբ թվում է, որ Արցախի դեմ պատերազմով սակարկել են Հայաստանի ու Արցախի հարցում առավելագույնը՝ առնվազն այս շրջափուլի համար:

Հետևաբար՝ այն, ինչ ասում է ԱՄՆ բարձրաստիճան դիվանագետը Վաշինգտոնի համար անընդունելիության մասին, էապես առնչվում է Հայաստանին: Հատկապես, որ Հայաստանի համար առավել քան ակնառու է եղել Մինսկի խմբի համանախագահության ձևաչափի աշխատանքի էֆեկտը ռեգիոնալ կայունության տեսանկյունից, և այդ աշխատանքի սառեցման ու ռուս-թուրքական ձևաչափի գերակայության ծանր հետևանքը: Իրանի գործոնն այստեղ բավականին հարաբերական է: Նախ՝ Թեհրանը, չունենալով ռեգիոնալ մեծ խաղի հնարավորություն, գերադասում է ընդամենը ռուս-թուրքական խաղից կորզել իր համար կարևոր էֆեկտ, սահմանելով կարմիր գծեր, որոնք չափազանց հեռու են Հայաստանի համար կարմիր գծերից: Օրինակ՝ երբ Թեհրանը հայտարարում է, որ Մեղրին իր համար կարմիր գիծ է, դա, իհարկե, շոյում է մեր ականջը, բայց ամբողջ հարցն այն է, որ մեզ համար կարմիր գծերը շատ առաջ են՝ Մեղրիից շատ առաջ: Մինչդեռ, այդ հարցում մենք փաստորեն ռեգիոնում մենակ ենք, հետևաբար՝ մենակ ենք մնալու 3+3 ձևաչափում: Սակայն Հայաստանի քաղաքական դաշտում չկա, կամ գրեթե չկա այդ խնդիրը, իսկ լինելու դեպքում այն դրսևորվում է թերևս հակառակ ծայրահեղությունից, այնպիսի հռետորաբանությամբ, որը փակուղի է ստեղծում մյուս կողմից:

Խոսքն այն մասին է, որ ռեգիոնալ քննարկումների բացարձակ մերժումը ստեղծում է մյուս ծայրահեղությունը, այդպիսով երկու ծայրահեղությունների աքցանի մեջ վերցնելով քաղաքական գործընթացները, որոնք օբյեկտիվորեն պահանջում են բարդ մանևր: Ըստ այդմ, Հայաստանի շահն ու խնդիրը այդ համատեքստում պահանջում է բովանդակությամբ լցնել ծայրահեղությունների միջակայքը և ձևավորել այն ամրությունը, որը թույլ չի տա աքցանին աշխատել որևէ կողմից, կամ կնվազեցնի աքցանի ճնշումը:

Խոսքն այն մասին է, որ Հայաստանի քաղաքական դաշտում պետք է հասունանան ռեգիոնալ գործակցության այլընտրանքային սխեմաների մասին գաղափարներ, որոնք մի կողմից կներառեն նույն 3+3-ի հիմնական մասնակիցներին, մյուս կողմից կենթադրեն մասնակցային լայն շրջանակ՝ Մինսկի խմբի համանախագահության մյուս երկու ներկայացուցիչների աներկբա ներառումով: Այս խնդիրն, ըստ էության, պետք է նույնիսկ դառնա «տնային աշխատանք» նախընտրական շրջանի համար, հատկապես այն ուժերի համար, որոնք ունեն Հայաստանում իսկապես քաղաքական-գաղափարական գործնական այլընտրանք լինելու մտադրություն, ցանկություն ու հավակնություն: