Թուրքիայի նախագահ Ռեջեբ Թայիփ Էրդողանը ճեպազրույցի ժամանակ հայտարարել է, որ քառասունչորսօրյա պետրազմում Ադրբեջանին ցուցաբերած ուժեղ օգնությունը «ոչ միայն թույլ է տվել հայկական օկուպացիայից ազատագրել Ղարաբաղը», այլեւ մեր երկրի երեսից մաքրել է 1944թ. Բորալթանի ողբերգության ամոթալի հետքը: «Մենք չենք կարող թույլ տալ, որ նման իրադարձությունը կրկնվի», – ասել է Թուրքիայի նախագահը։
Խոսքը մի իրադարձության մասին է, որ Թուրքիայում արծարծվել է դեռեւս 2015 թվականին, երբ իշխող Արդարություն եւ զարգացում եւ ընդդիմադիր Ժողովրդա-հանրապետական կուսակցության հարաբերությունները ծայրահեղ լարված էին: Այդ մասին խոսել է Թուրքիայի վարչապետ Ահմեդ Դավութօղլուն՝ ԺՀԿ-ին մեղադրելով, որ 1944թ. Իսմեթ Ինենյուն Ստալինի պահանջով խորհրդային կողմին է հանձնել 176 ադրբեջանցի փախստականների, որ ապաստան էին գտել իրենց «երկրորդ հայրենիքում»:
Ովքեր էին այդ մարդիկ՝ մանրմասնություններ հայտնի չեն: Թուրքական մի քանի աղբյուրներ վկայում են, որ նրանք խորհրդային հատուկ ծառայությունների պատժիչ ջոկատի կողմից գնդակահարվել են հենց սահմանին՝ Արաքս գետի վրա Բորալթան կամուրջն անցնելուց անմիջապես հետո: Ադրբեջանական ընդդիմությունը մի քանի անգամ այդ իրադարձության մասին ակնարկներ արել է այն իմաստով, որ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիներին Հեյդար Ալիեւը ծառայել է Նախիջեւանի ԻՀ ներքին գործերի ժողովուրդ եւ Բորալթանի «ողբերգության ականատես է եղել»:
Թուրքիայի «դեմքից ամոթալի խարանը մաքրելու» մասին Էրդողանը հայտարարել է Աստանա մեկնելւ նախօրեին, որտեղ նախատեսված է նրա եւ Ռուսաստանի նախագահ Պուտինի հանդիպումը, բայց մինչ այդ Պուտինը բանակցություններ կվարի Իլհամ Ալիեւի հետ: Քառասունչորսօրյա պատերազմում Ադրբեջանին ցուցաբերած ուժեղ օգնության մասին Էրդողանի հիշատակումը գրեթե բաց եւ հասկանալի է: Բայց ահա ինչու է նա հիշել Բորալթանի «ողբերգությունը», ՝ բազմանշանակ է:
Այդ իրադարձության մասին վկայողները պատմել են, որ ադրբեջանցիները խնդրել են իրենց «չհանձնել գյաուր ռուսի դատաստանին, գնդակահարեն Թուրքիայի դրոշի ներքո՝ թուրք զինվորների կրակոցով»: Էրդողանն ասել է, որ նման իրադարձություն չպետք է կրկնվի:
Թուրքիայի նախագահն ակնարկում է, որ ինչպես խորհրդային, այնպես էլ ալիեւյան Ադրբեջանից այլախոհները դարձյալ կարող են ապաստան գտնել իրենց «երկրորդ հայրենիքու՞մ»: Եւ ինքը նրանց չի՞ վերադարձնի, չի՞ հանձնի Ալիեւի դատաստանին:
Բայց Էրդողանի անցյալում առկա է նման մի քանի ամոթալի դեպք, ամենահնչեղը հայտնի լրագրող Միրկադիրովի ձերբակալությունը եւ Ադրբեջանին արտահանձնում է: Գուցե Էրդողանը հիշեցնում է, որ 176 ադրբեջանցիների գնդակահարությանը նաեւ Հեյդար Ալիեւն է մասնակցե՞լ, թե ակնարկն այն է, որ Իլհամ Ալիեւը չպետք է խախտի թուրք եւ ադրբեջանցի զինվորականների եղբայրությունը եւ «գյաւոր ռուսների» ծրագրած անվտանգային համակարգի մաս չպետք է կազմի:
Ամեն դեպքում ակնհայտ է, որ Բորալթանի «գաղտնագրի» հասցեատերն Աստանա Ռուսաստանի նախագահի հետ բանակցությունների մեկնող Իլհամ Ալիեւն է: Թուրքական աղբյուրները վկայակոչել են Իսմեթ Ինենյուի թոռնուհի Գուլսուն Բիլգեհանին, որ ասել է, թե իր պապը նման անպատվաբեր որոշում ընդունել է, որպեսզի Ստալինին Թուրքիայի դեմ հարձակման առիթ չտա: Էրդողանը, թերեւս, Ալիեւին հասկացնում է, որ Ռուսաստանն Ադրբեջանի նկատմամբ ազդեցության լծակներ չունի՞:
Աստանայում Պուտին-Ալիեւ եւ Պուտին-Էրդողան բանակցություններն, ամենայն հավանականությամբ, ծանր են լինելու, եթե Թուրքիայի նախագահն իրեն թույլ է տվել հիշել մեծ սիմվոլիկա ունեցող պատմական իրադարձությունը:
Բաց մի թողեք
Ալիևի անհավատալի արկածներն Իտալիայում՝ ոչ միայն որպես Ադրբեջանի նախագահ, այլև՝ ՌԴ նախագահի «լիազոր ներկայացուցիչ»
Մոսկվան Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի հետ որեւէ «ոչ պակաս ընդգրկուն» պայմանավորվածությամբ չի հարվածի «թիկունքից»
«Դիմադրության» շարժման «սրբազան» շարունակությունը․ առաջիկա հավաքին իրական շահառուները դուրս կգա՞ն «փարդի հետևից»