Քանի՞ նման մտավորական ունենք, որ կկանգնի մարդկանց մեջտեղում ու առանց քաղաքական ամբիցիաների կկարողանա հարցեր լուծել

«Հրապարակի» զրուցակիցը քաղաքագետ Էդվարդ Անտինյանն է:

– Դուք եւ Շնորհապետական կուսակցության նախագահ Գուրգեն Սիմոնյանը համագործակցության հուշագիր ստորագրեցիք եւ առաջիկա պառլամենտական ընտրություններին պատրաստվում եք համատեղ մասնակցել: Ինչպե՞ս որոշեցիք միանալ, ի՞նչ ակնկալիքներ ունեք: Կկարողանա՞ք հաղթահարել անցողիկ շեմը եւ անցնել խորհրդարան: Եվ, ըստ Ձեզ, այսօր որո՞նք են առանցքային հարցերը, որոնց կցանկանայիք անդրադառնալ:

– Գուրգեն Սիմոնյանի հետ եմ որոշել համագործակցել, որովհետեւ հանդիպել ենք, շփվել ենք եւ հասկացել ենք, որ գաղափարակից ենք եւ կարող ենք համատեղ աշխատանք տանել: Թեպետ Հայաստանի Շնորհապետական կուսակցությունը նոր կուսակցություն է, մարդիկ երբեմն նորաստեղծ կուսակցություններին թերահավատորեն են վերաբերվում, ասում են` հերթականն է, սակայն կյանքը ցույց տվեց, որ բավականին կարճ ժամանակահատվածում մարդիկ սկսեցին բավականին շատ հետաքրքրվել կուսակցությունով: Մենք հարցումներ ենք կազմակերպում եւ լսում ենք մարդկանց տեսակետները: Բաց դաշտը լրացնելու խնդիր կար, քանի որ քաղաքական դաշտը բավականին բեւեռացված է:

Եթե իշխանությունը չլինի, պետք է Քոչարյանն ու իր արբանյակները լինեն, եթե Քոչարյանը չլինի, պետք է օրվա իշխանությունը լինի: Այ, հենց այս ձեւով 2021 թվականի հունիսին հայ ժողովուրդը գնաց ընտրության, այն դեպքում, երբ 25 քաղաքական ուժ էր մասնակցում ընտրություններին: Որպեսզի նորից նույն բանը տեղի չունենա, պետք է ստեղծել նոր այլընտրանք: Ես իմ հերթին եմ դա ասել, Գուրգեն Սիմոնյանը` իր հերթին, հետո արդեն միասնական ձեւով հայտարարել ենք, որ չենք միանալու ո՛չ իշխանությունների, ո՛չ էլ նախկին իշխանությունների հետ:

Եթե կունենանք մեծամասնություն, մեր նպատակը ԵՄ անդամակցության հայտ ներկայացնելն է, դրանով են պայմանավորված նաեւ անվտանգությանը վերաբերող հարցերը: ԵՄ-ն այժմ որոնումների մեջ է: Դիմելով ԵՄ-ին, ավտոմատ կերպով ձեռք ենք բերելու պայմանավորվածություն՝ անվտանգային հարցերի վերաբերյալ: Թե որքանով են դրանք Հայաստանի համար կարեւոր, կարծում եմ` իմաստ չունի երկար խոսել: Իսկ եթե մեծամասնություն չունենանք, խորհրդարանական լծակները կօգտագործենք՝ այդ գիծն առաջ տանելու համար: Հանրաքվեի պես մի ինչ-որ պրոցես կկազմակերպենք, որ ով հաղթեց, ԵՄ-ին անդամակցելու պրոցեսը պետք է նախաձեռնի:

– Բայց նման պրոցես արդեն տեղի է ունեցել՝ զրո արդյունք:

– Այո, մի անգամ նման պրոցես տեղի է ունեցել, բայց դա ավարտվեց նրանով, որ ԱԺ-ն բացառապես մի հայտարարություն ընդունեց, ու վերջ: Ո՛չ պայմանավորվածություն, ո՛չ ժամկետներ, ոչ մի առանցքային քայլ: Իշխանությունն էլ ասում է` դեռ պետք է այդ գծին հասնենք, նոր որոշենք՝ ինչ անել, սակայն ԵԱՏՄ-ի հետ դժվար էլ կարողանան այդ հարցը լուծել, այնպես որ, մենք կլուծենք այդ հարցերը: Հայաստանի ապագայի հետ կապված մենք տեսնում ենք, թե ինչ է կատարվում:

ԱՄՆ-ին համարում ենք գործընկերներ, բայց միայն՝ տնտեսական առումով, սակայն անվտանգության հետ կապված հարցերը լուծված չեն, որեւէ պայմանավորվածության մեջ չկա անվտանգային կոմպոնենտ: Եթե նման բան լիներ, ապա ԱԺ նախագահ Ալեն Սիմոնյանը ռուս լրագրողին հարցազրույց տալու ժամանակ չէր հայտարարի, որ եթե 102-րդ բազան հանենք Հայաստանից, ինչ պետք է լինի, եթե մեզ վրա հարձակվեն։ Հետո խոսեց ՆԱՏՕ-ի մասին այդպես անհարգալից, իսկ ՆԱՏՕ-ն ԱՄՆ-ն է:

Նախ, սկզբում հայտարարում են, որ ԱՄՆ-ն մեր անվտանգությունը երաշխավորել է 99 տարով, օրեր անց պնդում են, որ բացի հայտարարություններից, ՆԱՏՕ-ն ոչինչ չի անելու, եթե հարձակում տեղի ունենա, ուստի շարունակելու ենք ապավինել ռուսական ռազմական ուժին: Ավելի աբսուրդ բան պատկերացնելը դժվար է: Այդ հայտարարությամբ իշխանությունները խոստովանեցին, որ ԱՄՆ-ից որեւէ անվտանգության երաշխիք չեն ստացել, հաշվի առնելով Իրանի կարգավիճակը, դժգոհությունը Թրիփի հետ կապված։

Ստացվում է, որ մենք ունենք մեկ տարբերակ․ որպեսզի ոչ մի չինովնիկից կախված չլինենք, պետք է դառնանք եվրոպական ընտանիքի անդամ: ԵՄ-ին անդամակցությունը կախվածության մեջ չի գցի մեզ անհատներից, այլ հակառակը` ամեն բան կլինի համակարգային: Իրանի հետ կապված չեզոքություն պահելն արդեն իսկ բարդ է դառնում մեզ համար:

– Իսկ ի՞նչ կարծիքի եք ներքաղաքական իրավիճակի, օրինակ` եկեղեցի-իշխանություն հարաբերությունների, Փաշինյանի «պատարագների» մասին եւ այլն: Որպես քաղաքական ուժ, ի՞նչ եք կարծում՝ ո՞րն է այդ ամենի նպատակը:

– Եկեղեցու հետ կապված իմ տեսակետը դեռ տարիներ առաջ եմ հայտնել: Հայաստանը ԽՍՀՄ-ից հետո ուներ Եկեղեցու հետ նորմալ ճանապարհ անցնելու շանս, հասարակությունը կարող էր ավելի մոտ լինել Եկեղեցուն եւ Աստծուն, սակայն Լեւոն Տեր-Պետրոսյանն ասաց, որ պետք է կաթողիկոս նշանակենք, եւ այդպես էլ եղավ: Նա նշանակեց Գարեգին Առաջինին, թեպետ նա մտավորական մարդ էր, խելացի էր ու պատկառելի, սակայն այդպես էլ իր նպատակին չծառայեց: Այն, որ մեր ժողովուրդն այսքան նյութապաշտ է, կարծում եմ՝ պատահական չէ: Հետո Տեր-Պետրոսյանին փոխարինեց այլ մեկը, որը Գարեգին Բ-ին կարգեց կաթողիկոս, ու մենք փաստացի այդ շրջափուլից դուրս չենք գալիս:

Նիկոլ Փաշինյանը չի ցանկանում խնդիր լուծել, նա էլ իր համար է փորձում կաթողիկոս ընտրել: Եթե հանրության շրջանում այսօր հարցում անցկացնենք, ապա ամենակոռումպացված հոգեւորականը Կճոյանն է` մարդ, որը ներգրավված է օֆշորային սկանդալների մեջ, թանկարժեք մեքենաներ եւ այլն, ու բոլորս լավ գիտենք, թե նախկին իշխանությունների ժամանակ ինչ հարցեր էին լուծում:

Պետության մաս էին, փաստացի, պաշտոնների էին նշանակում մարդկանց, բիզնես հարցեր էին լուծում: Այսօր փոխանակ այդ ամենից փորձենք մաքրվել, Կճոյանի եւ մի քանիսի հետ փորձում են Եկեղեցին «բարենորոգել»:

Հովհաննես Թումանյանն այնքան մեծ հեղինակություն ուներ, որ գնում էր տարբեր ազգերի ներկայացուցիչներին հաշտեցնելու: Մեզանում այժմ չկա այդ տեսակ մտավորական, եկեղեցականներն էլ, փաստացի, չեն կարողանում այդ ֆունկցիան կատարել: Քանի՞ նման մտավորական ունենք, որ կկանգնի մարդկանց մեջտեղում ու առանց քաղաքական ամբիցիաների կկարողանա հարցեր լուծել:

Եթե մեր եկեղեցականները մասնակցում են քաղաքական ակցիաների, հայտարարություններ են անում, դա արդեն լավ նախադեպ չէ: Գարեգին Երկրորդն այս տարիների ընթացքում քանի՞ ներպետական խնդրի մասին է խոսել, որ ասենք` նա մտահոգ է, ու չնայած Եկեղեցին պետությունից անջատ է, սակայն նա խոսում է այդ հարցերի մասին, եւ այստեղ հարցն այն չէ, որ իշխանությունները լավն են, ոչ, բնավ: