Իրանի խորացող տնտեսական ճգնաժամն արդեն զգացվում է Հայաստանի աշխատաշուկայում։ Ազգային արժույթի արժեզրկումը, եկամուտների անկումն ու ապագայի անորոշությունն ավելի շատ իրանցիների են մղում աշխատանք փնտրելու հարևան Հայաստանում։
Նրանց կարելի է հանդիպել Երևանի շինհրապարակներում, տաքսի ծառայություններում և առաքման ոլորտում։ Նախկինում հիմնականում զբոսաշրջային նպատակներով Հայաստան այցելող իրանցիների համար մեր երկիրն աստիճանաբար դառնում է ապրուստ վաստակելու և ընտանիքի գոյությունը հոգալու հնարավորություն։ Իրանի տնտեսական ճգնաժամի հետևանքներն արդեն անմիջական ազդեցություն են ունենում նաև Հայաստանի վրա։
Իտալական AsiaNews գործակալության հոկտեմբերի 16-ի հրապարակումը ներկայացնում է Հայաստանում աշխատանք փնտրող իրանցիների պատմությունները։ Դրանց միջոցով ուրվագծվում է կարևոր փոփոխություն. Իրանի տնտեսական ճգնաժամը մարդկանց ստիպում է եկամտի աղբյուր փնտրել հարևան երկրում՝ աստիճանաբար ազդելով նաև Հայաստանում զբաղվածության և աշխատանքային հարաբերությունների վրա։
AsiaNews-ը ներկայացնում է Քարաջից Հայաստան տեղափոխված երեսնամյա Ռեզայի պատմությունը։ Նա Երևան է եկել ծանոթների խորհրդով և աշխատանքի անցել շինարարական ընկերությունում։ Իրանը լքելու որոշման վրա ազդել են նաև պատերազմի հետ կապված մտավախությունները, սակայն Հայաստանում մնալու հիմնական պատճառը տնտեսական ծանր վիճակն է։ Ռեզան աշխատում է առանց պայմանագրի, ստացած գումարը փոխարկում արտարժույթի և մի մասն ուղարկում թոշակառու հորը։
Ռեզայի պատմությունը վեր է հանում առավել լուրջ խնդիր։ Առանց աշխատանքային պայմանագրի աշխատող միգրանտները հաճախ զրկվում են իրենց իրավունքները պաշտպանելու հնարավորությունից։ Արդյունքում մեծանում է չվճարվող աշխատանքի, շահագործման և հարկային վերահսկողությունից դուրս զբաղվածության վտանգը։
Հայաստանի պաշտոնական վիճակագրությունը հաստատում է օտարերկրյա աշխատուժի նկատմամբ հետաքրքրության աճը։ ՆԳՆ Միգրացիայի և քաղաքացիության ծառայության տվյալներով՝ 2026 թվականի առաջին կիսամյակում կացության կարգավիճակ է ստացել 10 561 օտարերկրացի՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 6656-ի դիմաց։ Աճը կազմել է 59 տոկոս։ Ժամանակավոր կացության կարգավիճակ ստացած 8181 անձանցից 6085-ն այն ստացել են աշխատանքի հիմքով։ Իրանի քաղաքացիներն ընդգրկված են աշխատանքային հիմքով կացության դիմումների թվով առաջատար երկրների շարքում։
Հրապարակված վիճակագրությունը, սակայն, չի հստակեցնում, թե աշխատանքի հիմքով կացություն ստացածներից քանիսն են Իրանի քաղաքացիներ։ Այս բացը թույլ չի տալիս պարզել իրանցի աշխատողների իրական թիվը և գնահատել նրանց ներհոսքի ծավալը։
Իրանից այցելությունների աճն արտացոլված է նաև զբոսաշրջային վիճակագրության մեջ։ 2025 թվականին Հայաստան է այցելել 182 364 իրանցի զբոսաշրջիկ՝ նախորդ տարվա 176 453-ի դիմաց։ Աճը կազմել է շուրջ 3.3 տոկոս։ Սակայն այս տվյալները չեն բացահայտում աշխատանք փնտրելու նպատակով ժամանողների իրական թիվը։ Դրա գնահատման համար անհրաժեշտ է հստակ հաշվառում՝ առանձնացնելով զբոսաշրջային այցելությունները, փաստացի զբաղվածությունը և օրինական աշխատանքային միգրացիան։
Խնդրի տնտեսական հիմքը բավական պարզ է։ Հայաստանում շինարարության ծավալները 2026 թվականի առաջին կիսամյակում աճել են 24.5 տոկոսով։ Ոլորտն աշխատուժի պահանջարկ ունի, իսկ հարևան Իրանում խորացող տնտեսական դժվարությունները մարդկանց մղում են եկամտի նոր հնարավորություններ փնտրելու։ Այս երկու հանգամանքների համադրությունն արդեն նկատելի է Երևանի շինհրապարակներում, տաքսի ծառայություններում և առաքման համակարգերում։
Այս միտումն արդեն պահանջում է պետության հստակ արձագանքը։ Որքանո՞վ է Հայաստանը պատրաստ կառավարելու աշխատանքային միգրացիայի հնարավոր աճը։ Առանց աշխատանքային պայմանագրի զբաղվածությունը մեծացնում է աշխատավարձը չստանալու, գործատուի կամայականություններից տուժելու և հարկային վերահսկողությունից դուրս մնալու վտանգը։
Առանձնապես խոցելի են լեզվին ու տեղական օրենսդրությանը չտիրապետող միգրանտները։ Աշխատանքի օրինականացման մատչելի ընթացակարգերը, գործատուների նկատմամբ վերահսկողությունը և աշխատողների իրավունքների պաշտպանությունը դառնում են գործնական անհրաժեշտություն։
Հարցն ունի նաև տարածաշրջանային նշանակություն։ Երևանն ու Թեհրանը քննարկում են տնտեսական համագործակցության և փոխադարձ ներդրումների ընդլայնումը։ Միաժամանակ Իրանի ներքին տնտեսական խնդիրներն արդեն ազդեցություն են ունենում Հայաստանի հասարակական և տնտեսական կյանքի վրա։ Հայաստանի համար կարևոր է գնահատել այդ փոփոխությունների երկարաժամկետ հետևանքները՝ զբաղվածությունից մինչև բնակարանային շուկա և սոցիալական ծառայություններ։
AsiaNews-ի հրապարակումը դեռևս թույլ չի տալիս խոսել իրանցիների զանգվածային աշխատանքային ներհոսքի մասին։ Սակայն ներկայացված անհատական պատմությունները և պաշտոնական վիճակագրությունը բավարար հիմք են հարցը պետական ուշադրության առարկա դարձնելու համար։
Իրանի խորացող տնտեսական ճգնաժամի հետևանքներն արդեն անմիջականորեն առնչվում են Հայաստանի ներքին տնտեսական և սոցիալական կյանքին։
Իրանից աշխատանքային միգրացիայի հնարավոր աճը Հայաստանից պահանջում է հստակ քաղաքականություն։ Անհրաժեշտ է պարզել ներհոսքի իրական ծավալները, ապահովել աշխատանքի օրինական պայմաններ և կանխել շահագործումը։ Իրանցի աշխատողները կարող են լրացնել Հայաստանի տնտեսության որոշ ոլորտներում առկա աշխատուժի պակասը։ Սակայն պետական վերահսկողության բացակայությունը կարող է խորացնել ստվերային զբաղվածությունը և սոցիալական խնդիրները։ Այս գործընթացը ժամանակին կարգավորելը բխում է Հայաստանի տնտեսական շահերից և այստեղ ապրուստ փնտրող մարդկանց իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունից։
Բաց մի թողեք
Հին կախվածությունը պարզապես նոր դիվանագիտական անուն կստանա
Կրեմլի հաշվարկում ցուրտն արդեն ռազմական նշանակություն է ստացել
Ֆրանսիայում սոցիալական լարվածությունը և Մակրոնի պարտությունը