Որքան ծանր է բեռը, այնքան մեր կյանքը մոտ է հողին, այնքան իրական ու ճշմարիտ է

Ես միշտ իմ տեղում եմ եղել` և տանը, և դրսում, և գրականությունում։ Քսան  հինգ տարուց ի վեր անտրտունջ խնամել եմ անկողնային հիվանդ կնոջս և պատկերացնել կարելի է, թե  տանը ինչպիսի  ամուսին եմ եղել։ Այդ տարիներին մի բան հասկացա, որքան սիրով ես տանում բեռդ` այնքան թեթև է այն։ Դրսում երեսուն տարուց ի վեր կանգնել եմ Վերնիսաժում։

Անտրտունջ։ Ուրիշը  երեսուն արծաթով իր հոգին է ծախել` ես էդ արծաթն եմ ծախել, որ հոգիս  պահեմ։ Եվ միշտ իմ տեղում եմ եղել` թիվ 27 տաղավարում։ Արտաքինից եմ չարչի եղել, միայն արտաքինից… Իրականում ես թագավոր եմ եղել չարչու կերպարանքով։  Իմ գիրը ինձ ճանաչում է բերել։ Իմ մոտ ավելի շատ գրողներ են եկել, քան   Գրողների միությունում։ Եվ ես միշտ եմ իմ տեղում եղել։
Դե, պատահել է, որ մի քանի րոպեով բացակայել եմ։ Ես տառապում եմ հաճախամիզությամբ։ Ինձ ինչ հիշում եմ` շռում եմ։ Օր է լինում` տաս անգամ վազում եմ զուգարան։  Մի խոսքով, գրելուց, չարչիությունից զատ երրորդ մասնագիտությունն էլ եմ ձեռք բերել։ Մի օր տեղս նեղ, վազում էի տուալետ, էն էլ մի կին առաջս կտրեց։ Ասաց.

֊Կներեք, դուք էն գրողն ե՞ք…
Ասի.
֊Ես գրող չեմ…
Ասաց.
֊Բա ո՞վ եք…
Ասի.
֊Շռող եմ…

Խեղճ կինը շվարած ինձ էր նայում։ Իսկ ես օձիքս ազատած սուրացի դեպի զուգարան։ Երկու դռնով երկու վճարովի զուգարան էր։ Սովորաբար, միշտ հերթ էր լինում։ Իմ բախտից երկու դուռն էլ ճարտակ բաց էր։ Ոնց որ դրախտի դռները բաց լինեին։ Շունչս տեղն ընկավ։ Թեթևացած գնացի իմ գործին։ Լինում էր, որ  հենց  էդ պահին էին ընկերներս ու երկրպագուներս գալիս։ Գալիս ասում էին` էկանք, դու տեղում չէիր։ Թիկունքիս մի հաստաբուն ծառ կար։ Շրջվում էի դեպի էդ ծառն, ասում.

֊Էկաք, տեսաք, էս ծատը տեղում չէ՞ր…

Տնաշենները գոնե գալուց առաջ զանգեին։ Մեր դասականները, որ հեռախոս չունեին, էլի իմաց տալու հնարը գտնում էին։ Օրինակ, Պերճ Պռոշյանը, որ ոչ հաճախ, բայց ոչ հազվադեպ գալիս էր Վերնատուն Թումանյանին այցի։ Մեծ մարդ էր, ջանին ջափա չէր տալիս   առանց խաբարի  երկրորդ հարկ բարձրանա։ Ոնց էլ լիներ`  Օհաննեսի տաս երեխաներից գոնե էրկու֊իրեքը բալկոնում խաղալիս էին լինում։ Ձեն էր տալիս.

֊Ա լակոտներ, Էն գյադեն տանն ա…

Հիմա, որ մեր դասականը էն սուղ դարաշրջանում հաղորդակցության հնարը գտնում էր, բա դուք , էս բջջայինի դարում մի ձև  ի՞նչ ա,  չունե՞ք…  Ախր,  նախորոք իմաց տվեք , որ գոնե ես  էլ իմ տուալետային գրաֆիկը ճշտի բերեմ։ Մանավանդ որ ես միշտ  եմ իմ տեղում, ասենք`
տասը րոպե էս կողմ, էն կողմ…

Իմ հաջողության գաղտնիքն էլ հենց դա է, որ  ոտի վրա էլ տեղս  գիտեմ։ Ես միշտ գետնին կանգնած եմ, հնարավորինս մոտ  հարազատ  հողին։  Ես երբեք վեր, վեր չեմ թռել,  չեմ կախվել ծառերի ճյուղերից, մտքով անգամ  օդերում չեմ սավառնել, այլ միշտ եղել եմ հնարավորինս մոտ ամուր գետնին։ Գուրգեն Խանջյանը, մի օր քեֆը լավ ժամանակ ասաց.

֊Լևոն, ես չգիտեմ, թե ես ո՞վ եմ` թիֆլիսեցի, թե՞ երևանցի, բայց  նկատել եմ`  Լոռին միշտ քո հետ է եղել… Դու միշտ ամուր կանգնած ես եղել Լոռվա հողին…

Իսկ դուք նկատե՞լ եք դա։ Անշուշտ նկատել եք, նույնիսկ տեսել, բայց երևի ոչ մեկդ  դրան կարևորություն չեք տվել։ Ի տարբերություն Ձեզ,  Ֆրանսիայում ապրող չեխ գրողը` Միլան Կունդերան ինձ երբեք չի տեսել,  մենք անգամ ծանոթ չենք եղել, բայց հեռվից հեռու նա կարողացել է տեսնել կարևորը, ես կասեի` ամենակարևորը, որը երբեք աչքով չես տեսնի։

Որքան ծանր է բեռը, ասում էր նա, այնքան մեր կյանքը մոտ է հողին, այնքան իրական ու ճշմարիտ է։ Եվ հակառակը, բեռի բացարձակ բացակայությունը մարդուն դարձնում է օդից էլ  թեթև։ Նա կախվում է օդից` հեռանալով գետնից, երկրային կեցությունից, դառնալով կիսաիրական, նրա գործողություններն այդ ժամանակ նույնքան ազատ են, որքան և իմաստազուրկ։

Լևոն Ջավախյան