13/07/2024

Ռաիսիի մահը Ալիևի պատճառով՝ մանևրի ժամանակ է շահում

Բաքվի փորձագիտական հանրությունը վատ թաքցված հաճույքով է արձագանքել Ռուսաստանի ԱԳՆ հատուկ ներկայացուցիչ Քաբուլովի հայտարարությանը, «որ ռուս-իրանական համապարփակ համագործակցության մասին պայմանագրի շուրջ քննարկումներն իրանական կողմի պատճառով դադարել են։

Դրանք կվերսկսվեն, պայմանագիրն ի վերջո կստորագրվի,» ասել է Քաբուլովը, բայց դա, երեւի, ոչ այնքան իրականության կամ իրական հեռանկարի արձանագրում է, որովհետեւ Մոսկվայում Իրանի դեսպանատան աշխատակիցներից մեկը «լեզվից թռցրել» է, որ պայմանագիրը նախատեսված էր «ստորագրել հունիսին, ծայրահեղ դեպքում՝ հուլիսին»:

Համապարփակ համագործակցության մասին պայմանագրի շուրջ բանակցությունները հայտնի են դարձել 2021 թվականին, նախագահի պաշտոնում Էբրահիմ Ռեիսիի ընտրությունից կարճ ժամանակ անց, բայց փաստաթուղթը «մոտ ութսուն տոկոսով ստորագրության պատրաստ լինելու» հավաստիացում տարեսկզբին միայն Ռուսաստանն է հայտարարել: Ընդ որում, հենց այդ շրջանում էլ Ռուսաստանը եւ Ադրբեջանը հայտարարեցին Հյուսիս-հարավ միջազգային տրանսպորտային միջանցքի հարցում «սկզբունքային համաձայնություն ձեռք բերելու» մասին։

Այդ նախագծի վերաբերյալ Արեւմուտքի եւ մասնավորապես Միացյալ Նահանգների վերաբերմունքն ընդգծված բացասական է: Ինչո՞վ է պայմանավորված ռուս-իրանական բանակցություններում Թեհրանի թայմ-աութը: Այն դեպքում, երբ արտգործնախարարի պաշտոնակատար Բաղերին ասել է, որ Ռեիսիի մահը չի դադարեցրել միջուկային ծրագրի շուրջ իրանա-ամերիկյան շփումները: Իրանի արտաքին քաղաքականության եւ անվտանգության հարցերում որոշիչը Գերագույն հոգեւոր առաջնորդի դիրքորոշումն է:

Եթե համապարփակ համագործակցության մասին ռուս-իրանական պայմանագրի ստորագրումը հետաձգվում է, ապա դա Միացյալ Նահանգների հետ հարաբերություններում Ալիեւի «փրկությունն է»։ Բաքուն կողմերի՝ Ռուսաստանի եւ Իրանի, հետ պայմանավորվածությունները «պահում է, պատրաստ է ապահովել տրանզիտ, բայց եթե Մոսկվան եւ Թեհրանը սկզբունքային համաձայնության չեն գալիս,- արդեն իրենց խնդիրն է,»-այս նարատիվն են գեներացնում ադրբեջանցի մեկնաբանները։

Հունիսի 12-ին Ադրբեջանը եւ Իրանը Հայաստանի սահմանին հարող տարածքում կոմունիկացիաները դիվերսիոն հարձակումներից պաշտպանելու մտահղացման համատեղ զորավարժություններ են անցկացրել: Խոսքն այսպես կոչված «Արաքսի միջանցքի» մասին է, որ Իրանը եւ Ադրբեջանը մտադիր են կառուցել Հայաստանի սահմանից ընդամենը վեց կիլոմետր հեռավորության վրա՝ իրանական տարածքում: Ուղեանց կամրջի շինարարությունն արդեն սկսված է:

Այդ նախագծի մասին վերջերս նաեւ Թուրքիայի տրանսպորտի նախարարն է խոսել, բայց եւ վերապահում արել, որ վերջնական որոշումը ընդունված չէ: «Արաքսի միջանցքը» կարող է նաև ծառայել Ռուսաստան-Թուրքիա երկաթուղային եւ ավտոտրանսպորտային հաղորդակցությանը: Ըստ տեղեկությունների, Թաթարստանը Ջեբրայիլում «ԿամԱԶ» բեռնամեքենաների տեխնիկական սպասարկման ժամանակակից կենտրոն է կառուցում: Այն պետք է սպասարկի Ռուսաստանից Իրան եւ Թուրքիա բեռնափոխադրումներ իրականացնող ընկերություններին։

Բաքվի մամուլն ակնարկում է, որ Իրանի նախագահի թեկնածուների ֆավորիտությունը Սաիդ Ջալալիից անցել է խորհրդարանի խոսնակ Ղալիբաֆին: Եթե նա նախագահ ընտրվի, ապա ռուս-իրանական համապարփակ համագործակցության պայմանագիրը «գզրոցներին կվերադառնա բանակցությունների սեղան,» բայց արդեն չի համարվում եվրահամալիրական:

Ամեն դեպքում Ալիեւը Միացյալ Նահանգների հետ շփումներում մանեւրի ժամանակ է շահում, եթե, իհարկե, մինչ այդ նա չմասնակցի Շանհայի համագործակցության կազմակերպության Աստանայի գագաթաժողովին, ինչից նա պատկանում Բաքու է այցելել Չինաստանի բանակի բարձրաստիճան պատվիրակության: