Չեռնոգորիան մոտենում է ԵՄ անդամակցությանը։ Սերբիան կարող է փորձել կանխել դա

Չեռնոգորիան առաջատարն է ԵՄ անդամակցության մրցավազքում, սակայն Սերբիան կարող է փորձել փչացնել գործընթացը՝ պաշտպանելու Բելգրադի տարածաշրջանային ազդեցությունը և խուսափելու իր սեփական առաջընթացի վերաբերյալ անհարմար հարցերից, ասել են պաշտոնյաները։

Չեռնոգորիան Եվրամիությանը միանալու ֆավորիտն է։ Սակայն պաշտոնյաները, դիվանագետներն ու փորձագետները վախենում են, որ Բելգրադը կանի ամեն ինչ, որպեսզի դա տեղի չունենա, Բրյուսելը դժվարին դիրքում կհայտնվի երկու թեկնածու երկրների միջև։

Մինչ Չեռնոգորիան մոտենում է վերջնագծին, Սերբիայի անդամակցության հայտը կարծես թե մեռած է. Բելգրադը դեռ չի բացել ԵՄ-ի հետ բոլոր բանակցային խմբերը, իսկ ութ անդամ պետություններ անցյալ ամիս արգելափակել են նրա վերջին փորձը։

«Մենք տեսնում ենք [սերբական] կառավարության և ընդդիմադիր կուսակցությունների որոշ գործողություններ, որոնք բարդացնում են Չեռնոգորիայի ներքին իրավիճակը», – լրագրողներին ասել է Եվրախորհրդարանի անդամ Տոնինո Պիցուլան (Խորվաթիա/Սոցիալ-դեմոկրատներ)՝ թեկնածու երկրների վերաբերյալ տարեկան առաջընթացի զեկույցի վերաբերյալ հուլիսին կայանալիք լիագումար քվեարկությունից առաջ։

Եվրահանձնաժողովի և ազգային կառավարությունների համար աշխատող երեք պաշտոնյաներ խոստովանել են, որ տեղյակ են Չեռնոգորիայի ներքին գործերին միջամտելու այս փորձերի մասին, ինչը եզակի բարդություն է ԵՄ-ի համար։

Բաժանման փորձեր

«Սերբիան անում է ամեն ինչ, որպեսզի ներսից ձևավորի Չեռնոգորիան՝ ազդելով այն բանի վրա, թե ինչ ենք մենք որպես երկիր», – ասել է Չեռնոգորիայի նախկին փոխվարչապետ Ջովանա Մարովիչը։

«Այս ջանքերը կշարունակվեն Չեռնոգորիայի ԵՄ-ին միանալուց հետո, բայց որոշակի նպատակներին հասնելը շատ ավելի դժվար կլինի»։

Մարովիչը մատնանշեց մի քանի նախաձեռնություններ, որոնք, նրա կարծիքով, Բելգրադն իրականացնում է Չեռնոգորիայի անդամակցության գործընթացը խափանելու համար, այդ թվում՝ սերբերենը չեռնոգորերենի հետ միասին պաշտոնական լեզվի կարգավիճակի բարձրացնելու փորձը՝ այն երկրի սահմանադրության մեջ ամրագրելով։

Մեկ այլ վիճաբանություն կենտրոնացած էր Պոդգորիցայի Ազգային գրադարանը (որը կոչվել է հայտնի հակաֆաշիստ Ռադոսավ Լյումովիչի անունով) վերանվանելու Մարկո Միլյանովի անունով, որը սերտորեն կապված էր չեռնոգորա-սերբական պատմական ավանդույթի հետ։

Չնայած Մարովիչը կասկածի տակ չդրեց Միլյանովի պատմական ժառանգությունը, նա մատնանշեց կրկնվող օրինաչափություն. հակաֆաշիստական ​​ժառանգությունը թիրախավորվում է ինքնության քաղաքականության օգտին։

«Սերբիան համակարգված կերպով փորձում է էթնիկ բաժանումներ ստեղծել», – ասաց Մարովիչը՝ մատնանշելով սերբամետ քաղաքական ուժերի կողմից առաջ մղվող մունիցիպալ մակարդակի նախաձեռնությունները՝ Չեռնոգորիայի կողմից Կոսովոյի ճանաչումը «չեղյալ համարելու» համար։

Այնուամենայնիվ, ընդգծեց Մարովիչը, այս փորձերը մինչ օրս չեն կարողացել խափանել անդամակցության գործընթացը։ Չեռնոգորիայի քաղաքական վերնախավը մնացել է համախմբված, ինչը ցույց է տալիս հուլիսին սահմանադրական բարեփոխումների ընթացակարգը սկսելու օգտին քվեարկած լայն մեծամասնությունը՝ 77 օրենսդիրներից 74-ը, միայն կոշտ սերբամետ կուսակցությունն էր դեմ։

Այդ կոնսենսուսը վերահաստատվեց օգոստոսի վերջին, երբ սահմանադրական փոփոխություններն ընդունվեցին 68 ձայնի երկու երրորդի մեծամասնությամբ։

Պատմական լարվածություն

Ինչպես հաճախ է պատահում Արևմտյան Բալկաններում, Չեռնոգորիան և Սերբիան երկար և լարված պատմություն ունեն։ Չեռնոգորիան ճանաչվեց որպես ինքնիշխան պետություն 1878 թվականին Բեռլինի կոնգրեսում, այնուհետև կորցրեց այդ անկախությունը Սերբիային, նախքան այն վերականգնելը 2006 թվականին։

Մայիսին Չեռնոգորիայի անկախության 20-ամյակի առթիվ Սերբիայի նախագահ Ալեքսանդր Վուչիչը միջոցառումը որակեց որպես «իմ Սերբիայից անջատման շքեղ տոնակատարություն» և ասաց, որ դրան մասնակցելը կհամարվի «թքել դեմքին» սերբերի համար։

Հաջորդ ամիս Վուչիչը մասնակցեց Չեռնոգորիայի Տիվատ քաղաքում կայացած ԵՄ-Արևմտյան Բալկանների գագաթնաժողովին, որտեղ, նրա խոսքով, սերբական հետախուզությունը զգուշացրել էր իրեն բարձր անվտանգության ռիսկի մասին՝ կապված չեռնոգորական հանցավոր կլանների կողմից հնարավոր սպանության դավադրության հետ։

«Սերբիայի և Չեռնոգորիայի միջև հարաբերությունները վերջին ամիսներին վատթարացել են։ Սերբիան կարող է ցանկանալ փչացնել Չեռնոգորիայի անդամակցության գործընթացը», – ասել է «Բալկանները Եվրոպայում» քաղաքականության խորհրդատվական խմբի համակարգող Ֆլորիան Բիբերը։

«Չեռնոգորիայի անդամակցությունը ԵՄ-ին անհարմար հարցեր է ստեղծում Սերբիայի համար», – ասել է Բիբերը։

Արևելյան ուսումնասիրությունների լեհական կենտրոնի տվյալներով՝ Բելգրադը կարող է փորձել անկայունացնել Չեռնոգորիան՝ խափանելու նրա ԵՄ անդամակցությունը, քանի որ Չեռնոգորիայի անդամակցությունը կնվազեցնի Սերբիայի տարածաշրջանային առաջնորդական դերը և կթուլացնի նրա ազդեցությունը Պոդգորիցայում։

Չեռնոգորիայի քաղաքացիների մոտավորապես մեկ երրորդը էթնիկ սերբեր են, և Բելգրադը պահպանել է զգալի ազդեցություն իր հարևանի վրա՝ համախոհ քաղաքական գործիչների, լրատվամիջոցների և սերբական ուղղափառ եկեղեցու միջոցով։

«Սերբիան շահագրգռված չէ միջամտել Չեռնոգորիայի ԵՄ անդամակցության գործընթացին», – ասել է ԵՄ-ում Սերբիայի դեսպան Դանիել Ապոստոլովիչը։