«Իրանում ռեժիմի փոփոխությունը պետք է լինի ներսից». Իսրայելի նախկին վարչապետ Էհուդ Օլմերտ

ԱՄՆ նախագահը սպառնում է հարվածներ հասցնել Իրանին, այս անգամ՝ ի պատասխան Թեհրանի կողմից վերջին շաբաթներին ցուցարարների նկատմամբ կիրառված բռնի ճնշման: Իսրայելի նախկին վարչապետ Օլմերտն ասում է, որ եթե վերջնական նպատակը ռեժիմի փոփոխությունն է, ապա միայն ժողովուրդը կարող է դա անել:

Իրանում ցանկացած ռեժիմի փոփոխություն պետք է լինի «ներսից» և առաջնորդվի «ավելի չափավոր ուժերի» կողմից, քան կոշտ իսլամական ֆունդամենտալիստների, Euronews-ին ասել է Իսրայելի նախկին վարչապետ Էհուդ Օլմերտը:

2006-2009 թվականներին Իսրայելի վարչապետի պաշտոնը զբաղեցրած Օլմերտը Euronews-ին տված հարցազրույցում խոսել է հունվարի սկզբին Իրանում տեղի ունեցած բողոքի ցույցերից ընդամենը մի քանի շաբաթ անց:

Իրանի հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցող Մայ Սոտոյի խոսքով՝ անկարգությունների հետևանքով զոհվել է առնվազն 5000 մարդ, մինչդեռ Euronews-ի հետ զրուցել են Իրանի ներքին աղբյուրները և մարդու իրավունքների պաշտպանները, որոնք վախենում են, որ այդ թիվը կարող է գերազանցել 30000-ը:

Իրանի և Միացյալ Նահանգների միջև լարվածությունը նույնպես աճել է այն բանից հետո, երբ նախագահ Դոնալդ Թրամփը վերսկսեց ճնշումը Թեհրանի վրա՝ նույնիսկ սպառնալով «մեծ նավատորմով», եթե Իրանը հրաժարվի վերադառնալ իր միջուկային ծրագրի շուրջ բանակցություններին։

«Ի վերջո, ռեժիմը կփոխվի ներսից՝ Իրանի ժողովրդի կողմից, և ես, անշուշտ, հույս ունեմ», – ասաց Օլմերտը։ «Բայց ես հույս ունեմ, որ դա կարող է տեղի ունենալ առանց երկրի ղեկավարության կողմից Իրանի քաղաքացիների մեծ թվով սպանության»։

Օլմերտը հավելեց, որ Թրամփի նախազգուշացումներին չնայած, նա չի հավատում, որ նույնիսկ ամերիկյան խոշոր ռազմական հարվածը կհանգեցնի ռեժիմի փոփոխության։ «Նախագահ Թրամփի և նրա սպառնալիքների նկատմամբ ամբողջ հարգանքով հանդերձ, ես չեմ կարծում, որ նույնիսկ ամերիկյան զանգվածային հարձակումը կփոխի ռեժիմը», – ասաց Օլմերտը։

«Նույն շահերը» բարձր խաղադրույքներով բանակցություններում

Իրանի և ԱՄՆ-ի միջև բարձր խաղադրույքներով բանակցությունները սկսվել են ուրբաթ առավոտյան Օմանում, որի օրակարգում Իրանի միջուկային ծրագիրն ու ռեժիմի կողմից ցուցարարների նկատմամբ դաժան ճնշումներն են։

Քննարկումներից առաջ Սպիտակ տան մամուլի քարտուղար Կարոլին Լիվիտը հայտարարեց, որ Թրամփը «բավականին հստակ» է եղել իր պահանջներում, այդ թվում՝ «զրոյական միջուկային կարողությունների» վերաբերյալ պնդումը։ Թրամփը նաև զգուշացրեց, որ Իրանի այաթոլլա Ալի Խամենեին «պետք է շատ անհանգստացած լինի»։

Տարածաշրջանային տերությունները հույս ունեն, որ բանակցությունները կարող են հանգեցնել լարվածության ավելի լայն մեղմացման՝ վախենալով, որ ցանկացած սրացում կհանգեցնի Մերձավոր Արևելքի հետագա անկայունացմանը։

Օլմերտն ասաց, որ հույս ունի համաձայնագրի, որը կվերջացնի Իրանի միջուկային նկրտումները և կդադարեցնի նաև նրա բալիստիկ հրթիռների ծրագիրը, չնայած խոստովանեց, որ լավատես չէ։

Նա պնդեց, որ Վաշինգտոնն ու Թեհրանը ընդհանուր շահագրգռվածություն ունեն Իրանի միջուկային սպառնալիքը, որը Իսրայելը վաղուց նկարագրում էր որպես միջուկային զենք մշակելու փորձ, ներկայացնելու որպես այլևս արդիական։

«Կարծում եմ՝ երկու կողմերն էլ նույն շահերն ունեն, տարօրինակ կերպով», – ասաց Օլմերտը։ «Ամերիկացիները ցանկանում են պնդել, որ ամբողջությամբ ոչնչացրել են միջուկային ծրագիրը, քանի որ նախագահը պետք է ցույց տա, որ ինքը մեծ հաղթող է։ Մինչդեռ իրանցիները ցանկանում են համոզել ամերիկացիներին, որ նրանք արդեն բավականաչափ բան են արել»։

Մյուսները, այդ թվում՝ ԱՄԷ նախագահի խորհրդական Անուր Գարգաշը, կոչ են արել Թեհրանին օգտվել դիվանագիտության հնարավորությունից, վերականգնել իր տնտեսությունը և խուսափել տարածաշրջանային մեկ այլ բախումից։

ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն պնդել է, որ նշանակալի առաջընթացի համար անհրաժեշտ կլինեն միջուկային հարցերից դուրս ավելի լայն քննարկումներ, ներառյալ Իրանի բալիստիկ հրթիռային հնարավորությունները, տարածաշրջանում զինված խմբավորումներին նրա աջակցությունը և սեփական քաղաքացիների նկատմամբ վերաբերմունքը։

Չնայած չկան հստակ նշաններ, որ իրանական ռեժիմը փլուզման եզրին է, աճող ճնշումները, այդ թվում՝ տնտեսական վատ կառավարումը, կոռուպցիան, խիստ պատժամիջոցները, արժույթի անկայունությունը և աճող գնաճը, ղեկավարությանը դրել են աննախադեպ լարվածության մեջ։

Թրամփը չի պարզաբանել, թե արդյոք ռեժիմի փոփոխությունը ցանկացած հնարավոր հարվածի նպատակ է, և Օլմերտը զգուշացրել է, որ ԱՄՆ հետագա միջամտությունը կարող է հակառակ արդյունք տալ՝ ամրապնդելով ռեժիմը, մինչդեռ այն մնում է խոցելի։

Նա նաև նշել է, որ Իրանը դեռևս վերականգնվում է անցյալ ամռանը տեղի ունեցած «Կեսգիշերային մուրճ» գործողությունից, որը լրջորեն վնասել է միջուկային օբյեկտները և բացահայտել օդային պաշտպանության և հետախուզության թույլ կողմերը։

«Ես չեմ կարծում, որ բանակցությունները կփոխեն դա», – եզրափակեց Օլմերտը: «Իրականում, գուցե հակառակը՝ բանակցությունները կարող են ամրապնդել Հեղափոխության պահապաններին և այաթոլլաներին՝ թույլ տալով նրանց շարունակել իրենց գործը»: