Լեհաստանի ոստիկանության կողմից ներկայացված վերջին տվյալների համաձայն՝ Լեհաստանում օրինական կերպով տիրապետվող հրազենի քանակը առաջին անգամ գերազանցել է 1 միլիոնի սահմանը։
Ոստիկանության վիճակագրության համաձայն՝ 2025 թվականին Լեհաստանը տրամադրել է ռեկորդային 50,700 զենքի թույլտվություն, ինչը քաղաքացիական անձանց համար գրանցված հրազենի ընդհանուր թիվը առաջին անգամ գերազանցել է 1 միլիոնը։
Անցյալ տարվա վերջին գործող թույլտվությունների թիվը հասել է 411,769-ի, ինչը կրկնակի գերազանցում է 2015 թվականին գրանցված 192,819-ը։ Քաղաքացիների ձեռքում գտնվող զենքի քանակը հասել է 1,037,778-ի, ինչը 2024 թվականի համեմատ ավելի քան 107,000-ով ավելի է։
2025 թվականին ամենաշատ դիմումները կազմել են հավաքորդական թույլտվությունները՝ 21,071 որոշում։ Երկրորդ տեղում են եղել սպորտային թույլտվությունները՝ 17,601, որին հաջորդել են անձնական պաշտպանության համար նախատեսված 7,254 թույլտվությունները։
Սեփականության աճը սկսվել է 2022 թվականին, երբ տրամադրվել է 37,402 նոր թույլտվություն՝ նախորդ տարվա 19,939-ի համեմատ: Լեհաստանի հրաձգարաններում գրանցվել է այցելուների կտրուկ աճ Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լիարժեք ներխուժումից հետո՝ նույն թվականի փետրվարին, շաբաթներ շարունակ։
Աճի հետ մեկտեղ, Լեհաստանում յուրաքանչյուր 100 բնակչի հաշվով կա մոտավորապես 2.5 հրազեն, ինչը ամենացածր ցուցանիշն է ԵՄ-ում՝ ըստ «Փոքր զենքերի հարցման» 2017 թվականի տվյալների։ Ֆինլանդիան առաջատարն է դաշինքում՝ յուրաքանչյուր 100 բնակչի հաշվով 32.4 զենքով, որին հաջորդում են Ավստրիան՝ 30-ով և Կիպրոսը՝ 29.1-ով։
Քննադատները կոչ են անում բարեփոխել թույլտվությունների համակարգը
Վարշավայի ոստիկանության նախկին վերատեսուչ Դարիուշ Լորանտին, որը աշխատել է քրեական ահաբեկչության և սպանության գործերով, ասել է, որ ներկայիս համակարգը չափազանց շատ լիազորություններ է կենտրոնացնում մեկ գործակալության մեջ։
«Զենք տրամադրելու ներկայիս համակարգը խախտում է իշխանությունների տարանջատման սուրբ սկզբունքը», – ասել է Լորանտին: Ոստիկանությունը «ստուգում է, ապա որոշում է կայացնում և օրենսդրություն է ընդունում գործող օրենքի համաձայն»։
Նա առաջարկեց պաշտոնական որոշումների կայացման լիազորությունները ոստիկանությունից փոխանցել քաղաքացիական կառավարմանը, որտեղ նահանգապետերը թույլտվություններ կտրամադրեն վարչական ընթացակարգերի միջոցով, որոնք ներառում են ինչպես ոստիկանության մասնակցությունը, այնպես էլ քաղաքացիների մասնակցությունը: Վարչական որոշումները կարող են բողոքարկվել դատարանում:
Լորանտին ասաց, որ զենքի տիրապետումը հիմնարար կերպով փոխում է վարքագիծը, հիմնականում պատասխանատվության բարձրացման միջոցով: Լեհաստանի օրենսդրությունը խստորեն արգելում է զենք կրելը կամ պահելը ալկոհոլի ազդեցության տակ:
«Երբ մեկը զենքով է, նա օղի չի խմի», – ասաց նա: «Իհարկե, կա պատասխանատվության այլ զգացում»:
Լորանտին նաև կոչ արեց ավելի խիստ հոգեբուժական գնահատումների՝ ասելով, որ դեպրեսիայի ախտանիշներ ցուցաբերող յուրաքանչյուր ոք պետք է զրկվի զենքի տիրապետումից:
Նա ասաց, որ քննությունները չպետք է մակերեսային լինեն, պահանջելով, որ հոգեբույժները գնահատեն թեկնածուներին առնվազն երկու անգամ տարբեր իրավիճակներում:
Հանցագործության վախը մղում է դիմումները
Լորանտիի խոսքով՝ տարածված կարծիքը, որ լեհերը զինվում են Ռուսաստանի հետ հակամարտության վախից, չի արտացոլում իրականությունը:
«Սա այնպիսի մոլորություն է։ Մարդկանց շատ փոքր մասն ունի այս մոլորությունը», – ասաց նա։ «Իրականում, տրամաբանությունն այն է, որ մարդիկ վախենում են լայն իմաստով հանցագործությունների աճից»։
Նա որպես հատուկ մտահոգություն մատնանշեց վրացական հանցավոր խմբավորումները՝ ասելով, որ նրանք ավելի հավանական է, որ հարձակվեն լեհ քաղաքացիների վրա, քան ուկրաինացիների վրա։
«Լեհաստան 2050» կենտրոնամետ կուսակցությունը իշխող կոալիցիայի կազմում 2025 թվականի հոկտեմբերին ներկայացրեց օրինագիծ, որը պահանջում է պարտադիր պարբերական բժշկական և հոգեբանական զննումներ բոլոր զենքի թույլտվություն ունեցողների, այդ թվում՝ որսորդների համար։
Առաջարկի համաձայն՝ մինչև 70 տարեկան անձինք յուրաքանչյուր հինգ տարին մեկ վկայականներ կներկայացնեն՝ վավեր թույլտվությունները պահպանելու համար, մինչդեռ 70 տարեկանից բարձր անձինք դա կանեն յուրաքանչյուր երկու տարին մեկ։ Հավաքորդները և պատմական վերակառուցողները, որոնց զենքերը անմիջական սպառնալիք չեն ներկայացնում, կբացառվեն։
Որսորդական համայնքը դեմ է արտահայտվել այդ միջոցառմանը, և նախորդ նմանատիպ նախաձեռնությունը, որը վերաբերում էր միայն որսորդներին, մերժվել է խորհրդարանի կողմից առաջին ընթերցմամբ։
Նախագծի վերաբերյալ հանրային խորհրդակցությունները մնում են բաց, ինչը թույլ է տալիս ցանկացած քաղաքացու ներկայացնել իր կարծիքը։
ԱՄՆ-ում յուրաքանչյուր 100 բնակչի հաշվով կա մոտավորապես 120 հրազեն, ինչը զենքը դարձնում է մոտ յոթից ութ անգամ ավելի մատչելի, քան Եվրամիությունում։
Զենք ունենալու իրավունքը ամրագրված է ԱՄՆ Սահմանադրության երկրորդ փոփոխության մեջ, որը նպաստել է զենքի վերաբերյալ համեմատաբար լիբերալ օրենքների ձևավորմանը շատ նահանգներում։ ԵՄ կանոնակարգերը, որպես կանոն, ավելի սահմանափակող են և զգալիորեն տարբերվում են անդամ պետությունների միջև։
ԱՄՆ-ում հրազենով սպանությունների մակարդակը զգալիորեն բարձր է ԵՄ միջին ցուցանիշից, որոշ եվրոպական երկրներում այն տասնյակ անգամ ցածր է ԱՄՆ մակարդակից։
Բաց մի թողեք
ԵԿԲ-ն հայտարարում է, որ Լագարդի հնարավոր վաղաժամկետ հեռանալու վերաբերյալ «որոշում չի կայացվել»՝ ի հակադրություն լուրերի
Ո՞րն է «զգալի» կամ անգամ «ոչ այնքան զգալի առաջընթացը» ռուս – ուկրաինական բանակցություններում
Վաշինգտոնը հետաքրքրված է նաև Ռուսաստան – Իրան երկաթուղային կապով