ԱՄՆ-ում դիզելային վառելիքի արտահանման ցանկացած արգելք կարող է եվրոպական վառելիքի գները ավելի բարձրացնել, ինչը կազդի լոգիստիկայի և մատակարարման շղթաների վրա։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Դոնալդ Թրամփի սպառնալիքը՝ դադարեցնելու ԱՄՆ-ում դիզելային վառելիքի արտահանումը, կարող է եվրոպացի բեռնատարների վարորդներին բախվել վառելիքի գների ևս մեկ կտրուկ աճի, իսկ սպառողներին՝ ավելի շատ վճարել ապրանքների համար։
ԱՄՆ նախագահը չորեքշաբթի օրը հայտարարեց, որ դեռևս «մտածում է» արտահանման արգելքի մասին, քանի որ իր վարչակազմը փորձում է իջեցնել վառելիքի ռեկորդային գները երկրում։ Սպիտակ տունը նաև ստուգում է, թե արդյոք եվրոպական երկրները կարող են ազատել իրենց դիզելային վառելիքի պաշարները՝ գները իջեցնելու համար։
Ավելի թանկ դիզելային վառելիքը կարող է բացասական ազդեցություն ունենալ ամբողջ Եվրոպայում։ «Ամեն ինչ, ինչ շուկայում է, ավելի թանկ կարժենա», – ասաց Իտալիայի բեռնափոխադրումների ֆեդերացիայի՝ Confetra-ի եվրոպական գործերի ղեկավար Քրիստինա Սկարֆիան։
Պատերազմից հետո Եվրոպան ավելի ու ավելի է կախված դարձել ամերիկյան դիզելային վառելիքից, իսկ Մերձավոր Արևելքից և Ռուսաստանից մատակարարումները կտրուկ նվազել են, իսկ նավագնացության խափանումները և վերամշակման գործարանների անջատումները կտրուկ կրճատել են մատակարարումները Մերձավոր Արևելքից և Ռուսաստանից: Այդ կախվածությունն այժմ Եվրոպայի բեռնատարների վարորդներին անպաշտպան է թողնում մի ոլորտում, որն արդեն իսկ գործում է փոքր շահույթով և քիչ տեղ ունի մեկ այլ ցնցում կլանելու համար։
«Փոքր և միջին ընկերությունների համար կա սնանկացման հսկայական ռիսկ», – ասաց Սկարֆիան: Նա հավելեց, որ ավելի մեծ ընկերություններն ավելի հավանական է, որ գոյատևեն՝ իրենց ծառայությունների համար ավելի բարձր վճարներ գանձելով։
Ըստ Միջազգային ճանապարհային տրանսպորտի միության՝ ԵՄ դիզելային վառելիքի միջին գինը սեպտեմբերի 17-ին հասել է մեկ լիտրի համար 2.26 եվրոյի՝ 38%-ով ավելի բարձր, քան փետրվարի վերջին: Սա նոր ռեկորդ է, որը գերազանցում է 2022 թվականի էներգետիկ ճգնաժամի ժամանակ գրանցված նախորդ ամենաբարձր ցուցանիշը, որը առաջացել էր Ռուսաստանի կողմից Ուկրաինա լիամասշտաբ ներխուժման հետևանքով։
Confetra-ն գնահատում է, որ ԱՄՆ-ի կողմից արտահանման արգելքը կարող է դիզելային վառելիքի գները ԵՄ-ում բարձրացնել մեկ լիտրի համար 3 եվրոյից բարձր, ասաց Սկարֆիան։
Այլընտրանքների սպառում
Քանի որ Մերձավոր Արևելքի արտահանումը նվազել է Իրանի դեմ ԱՄՆ-Իսրայել պատերազմից հետո, որը խափանել է Հորմուզի նեղուցով վառելիքի առաքումները, Եվրոպան ավելի ու ավելի է դիմում ԱՄՆ-ին՝ այդ բացը լրացնելու համար: IRU-ի տվյալներով՝ ամերիկյան դիզելային վառելիքն այժմ կազմում է Եվրոպայի ծովային ներմուծման մոտ կեսը: Եթե Վաշինգտոնը արգելի այդ արտահանումը, ճանապարհային բեռնափոխադրումները հատկապես խոցելի կլինեն:
BloombergNEF ռազմավարական հետազոտությունների ընկերության բնական պաշարների գծով հետազոտությունների ղեկավար Դեյվիդ Դոհերթին նշել է, որ Եվրոպայում դիզելային վառելիքի ամենախոշոր սպառողը լոգիստիկայի ոլորտն է։ Eurostat-ի տվյալներով՝ տրանսպորտին է բաժին ընկնում ԵՄ-ում դիզելային վառելիքի և գազային յուղի (gas oil) սպառման 77%-ը։
«Այստեղ իրականում սահմանափակ են այլընտրանքները, առնվազն՝ արագ կիրառելի այլընտրանքները», – ասել է Դոհերթին։ «Եթե գները չափազանց բարձրանան, մենք կարող ենք որոշել դադարեցնել մեքենա վարելը, և աշխարհը չի կործանվի։ Սակայն, եթե բեռնատարները դադարեն աշխատել Գերմանիայում կամ Լեհաստանում՝ երկու խոշորագույն շուկաներում, ապա, ամենայն հավանականությամբ, կսկսեն ի հայտ գալ լուրջ խնդիրներ»։
«Հետևանքները շատ ավելին են, քան պարզապես դիզելային վառելիքի թանկացումը», – նշել է Դոհերթին։ «Դա կարող է նշանակել վառելիքի բացակայություն անհրաժեշտ վայրում, երկարատև լիցքավորում կամ հերթեր»։ Վառելիքի սպասելու վրա ծախսված ժամանակը կկրճատի այն ժամանակը, որը վարորդներին մնում է բուն բեռնափոխադրումն իրականացնելու համար։
Բեռնափոխադրող ընկերությունների վրա ամենամեծ ճնշումը, ամենայն հավանականությամբ, կլինի ֆինանսական բնույթի։
Դիզելային վառելիքը կազմում է միջազգային բեռնափոխադրող ընկերության գործունեության արժեքի մոտ 30%-ը, ըստ Լեհաստանի միջազգային ճանապարհային փոխադրողների ասոցիացիայի նախագահ Յան Բուչեկի։ Եթե դիզելային վառելիքի գները բավականաչափ բարձրանան, որոշ ուղևորություններ պարզապես կդադարեն ֆինանսական իմաստ ունենալ, և ընկերությունները կարող են սպառել իրենց անհրաժեշտ կանխիկը շարունակելու համար։
Բուչեկը հավելեց, որ բեռնափոխադրող ընկերությունները պետք է նախապես վճարեն դիզելային վառելիքի, աշխատավարձերի և ճանապարհային վճարների համար, սակայն ավարտված աշխատանքի համար հաճախորդներից վճարումը կարող է շաբաթներ տևել։ Վառելիքի գների հանկարծակի թռիչքը կարող է անհապաղ դրամական ճգնաժամ առաջացնել, ինչը նշանակում է, որ հաշիվները պետք է վճարվեն նախքան դրանք ծածկելու համար անհրաժեշտ գումարը ստանալը։
«Մոտ 3 եվրո մեկ լիտրի համար դիզելային վառելիքի գների դեպքում որոշ օպերատորների սնանկացման ռիսկը շատ իրական կլինի, հատկապես, եթե գները մնան այդ մակարդակի վրա երկար ժամանակ», – ասաց Բուչեկը։
Փոքր և միջին չափի ընկերություններն են ամենաշատը ենթարկվում դրան։ Նրանք սովորաբար ունեն ավելի փոքր դրամական պահուստներ, վարկերի ավելի քիչ հասանելիություն և հաճախորդների հետ ավելի քիչ լծակներ, քան խոշոր լոգիստիկ խմբերը, և նրանք կհայտնվեն արդեն թուլացած դիզելային նոր ցնցման մեջ։ Բուչեկը հավելեց, որ այս տարի Լեհաստանի միջազգային բեռնափոխադրումների շուկայից արդեն անհետացել է ավելի քան 1000 ընկերություն։
Կայանել բեռնատարը
Այն ընկերությունների համար, որոնք կկարողանան գոյատևել, հաջորդ հարցն այն է, թե ով է վճարելու վառելիքի համար ավելի բարձր գինը։
«Spot» շուկայում (որտեղ ընկերությունը մեկ առաքման համար պատվիրում է մեկ բեռնատար՝ փոխանակ երկարաժամկետ պայմանագիր կնքելու) դիզելային վառելիքի թանկացումն անմիջապես է զգացվում։ Բեռնափոխադրող ընկերությունները պահանջում են ավելի բարձր սակագներ, և եթե հաճախորդները հրաժարվում են վճարել, որոշ փոխադրումներ պարզապես դադարում են ֆինանսապես շահավետ լինել։
«Ոչ մի ընկերություն չի կարող երկար ժամանակ ծառայություններ մատուցել ինքնարժեքից ցածր գնով», – նշել է Բուչեկը։
Բեռնափոխադրող ընկերությունները, ամենայն հավանականությամբ, ավելի ընտրողական կմոտենան պատվերներին։ Առաջին հերթին կհրաժարվեն ամենացածր վարձատրվողներից՝ այն երթուղիներից, որոնք ենթադրում են երկարատև ընթացք առանց բեռի, այն ուղղություններից, որտեղ դժվար է հետադարձ բեռ գտնել, ինչպես նաև այն պատվերներից, որոնք պահանջում են երկար սպասել բեռնման կամ բեռնաթափման համար։
«Եթե ծառայության մատուցման ծախսերը գերազանցում են դրանից ստացվող եկամուտը, ապա օպերատորի տեսանկյունից տնտեսապես ավելի նպատակահարմար է բեռնատարը կայանված թողնել, քան ևս մեկ վնաս կրել», – հավելել է Բուչեկը։
Սկարֆիան նշել է երկու հավանական սցենար։ Փոքր ընկերությունները, որոնք չեն կարողանում փոխանցել դիզելային վառելիքի թանկացման բեռը հաճախորդին, կարող են պարզապես հրաժարվել պատվերներից՝ ստիպելով հաճախորդներին այլ կատարող փնտրել։ Խոշոր ընկերություններն ավելի հավանական է, որ ունենան պայմանագրեր, որոնք թույլ են տալիս կիրառել վառելիքի հավելավճար (դիզելային վառելիքի գնի հետ կապված լրացուցիչ վճար). դա թույլ է տալիս շարունակել բեռների տեղափոխումը՝ միաժամանակ լրացուցիչ ծախսերը փոխանցելով հաճախորդներին։
Եթե չափազանց բարձր գները պահպանվեն շաբաթներ շարունակ, և դրան գումարվի նաև վառելիքի իրական պակասուրդը, ապա, ըստ Բուչեկի, Եվրոպայում կարող են կրճատվել որոշ երթուղիներով իրականացվող փոխադրումների ծավալները, առաջանալ բեռնատարների պակասուրդ և խափանումներ՝ մատակարարման շղթաներում։
Այդ պահին, հավելեց նա, դիզելային վառելիքի մատակարարումը կդառնա «տնտեսական անվտանգության» խնդիր։
Բաց մի թողեք
Եվրոպական երկրները պայմանավորվել են «վճռական» պատասխան տալ դիզվառելիքի հարցում ԱՄՆ-ի գործադրած ճնշմանը
Եվրոպան քննարկում է Մերցից հետո սպասվող իրավիճակը
Լավ է՝ չեն ասում՝ մարդ է սպանել, չնայած՝ ոչ մեկ չի մեռել. Էդգար Ղազարյան. Տեսանյութ