Ե՛վ Բուլղարիայում, և՛ Սերբիայում Ռուսաստանի ստվերը կարող է ձևավորել քաղաքական պատկերը՝ ազդեցություն ունենալով կիրակնօրյա քվեարկությունից շատ ավելի հեռուն գնացող գործընթացների վրա։
ՍՈՖԻԱ/ԲԵԼԳՐԱԴ – Ռուսաստանն իր ազդեցությունն է թողնում Բուլղարիայում և Սերբիայում կիրակի օրը կայանալիք ընտրությունների վրա. եթե Բուլղարիայում թեկնածուների կարծիքները տարբերվում են Մոսկվայի սպառնալիքների հարցում, ապա Սերբիայում հավակնորդները միակարծիք են՝ դեմ արտահայտվելով Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներին։
Կիրակի օրը Բալկաններում երկու ընտրություն է սպասվում։ Բուլղարացիները, քաղաքական երկարատև անկայունությունից հետո, կընտրեն նախագահ, իսկ սերբերը կընտրեն նոր խորհրդարան՝ ուսանողների գլխավորությամբ ամիսներ շարունակ ընթացող հակակոռուպցիոն բողոքի ցույցերից հետո։
Սակայն երկու ընտրությունների վրա էլ իշխում է Ռուսաստանի գործոնը, ընդ որում՝ Մոսկվայի հետ ունեցած վաղեմի կապերը յուրաքանչյուր երկրի նախընտրական արշավում տարբեր դրսևորումներ են ստանում։
ԵՄ և ՆԱՏՕ-ի անդամ Բուլղարիայում անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) ենթադրյալ հարձակումները խորացրել են տարաձայնությունները Ռուսաստանի հետ առճակատման հարցում, մինչդեռ ԵՄ-ին անդամակցելու ձգտող Սերբիայում և՛ իշխանությունները, և՛ նրանց հիմնական մրցակիցները դեմ են Մոսկվայի դեմ պատժամիջոցներին։
Բուլղարիայի նախագահական ընտրապայքարը ձեռք է բերում աշխարհաքաղաքական բնույթ
Բուլղարիա. ԱԹՍ-ների հարձակումները բացահայտում են Ռուսաստանի շուրջ առկա տարաձայնությունները:
Այս ամիս Բուլղարիայի բացառիկ տնտեսական գոտում հարձակման են ենթարկվել չորս նավեր։ Դրանցից երկուսը խորտակվել են, իսկ անձնակազմերի մեծ մասը դեռևս անհետ կորած է համարվում։ Ռազմական դատախազությունը հետաքննում է «Չելսի 3» (Chelsea 3) բեռնանավի դեպքը. ուկրաինական սեփականություն հանդիսացող այս նավը հարձակման է ենթարկվել հոկտե Վարչապետ Ռումեն Ռադևը խոստովանեց, որ Ռուսաստանին կասկածելը «տրամաբանական» է, սակայն պնդեց, որ կառավարությունը «չի կարող աշխատել վարկածներով»։ Մինչդեռ պաշտպանության նախարար Դիմիտար Ստոյանովը մերժեց Եվրոպական խորհրդի գնահատականը՝ անցյալ շաբաթ բուլղարական լրատվամիջոցներին ասելով. «Թող իրենց մոտ պահեն դրանք»։
Նախագահ Իլիանա Իոտովան՝ սոցիալիստական ուղղվածության նախկին եվրոպատգամավորը, ով առաջադրվել էր Ռադևի «Առաջադեմ Բուլղարիա» կուսակցության աջակցությամբ, նույնպես խուսափեց Ռուսաստանին մեղադրելուց։ Նա նշեց, որ «ընդունում է» Եվրոպական խորհրդի եզրակացությունները, սակայն բնորոշեց դրանք որպես «իրավիճակի պատկերը՝ տվյալ պահին»։
Յոտովան՝ պաշտպանվողի դերում
Նրա զգուշավորությունը փաստարկ դարձավ նրա հիմնական մրցակցի՝ Անդրեյ Գյուրովի ձեռքում։ Վերջինիս աջակցում են ԵՄ-ամետ «Մենք շարունակում ենք փոփոխությունը» և «Դեմոկրատական Բուլղարիա» կուսակցությունները։ Գյուրովը քննադատեց կառավարությանն ու նախագահին՝ նշելով, որ նրանց արձագանքը եղել է «չափազանց ուշացած և քաոսային»։
Գործընթացին միջամտեցին նաև նախկին նախագահ Ռոսեն Պլևնելիևը և չորս նախկին վարչապետներ, այդ թվում՝ Բոյկո Բորիսովը և Կիրիլ Պետկովը։
«Խաղաղությունը չի կարող երաշխավորվել այն հույսով, թե Պուտինը մեզ կխնայի, եթե մենք հեռանանք Ուկրաինայից, ԵՄ-ից և ՆԱՏՕ-ից», — գրել են նրանք բաց նամակում։
Ժիվկովի խոսքով՝ այս հարձակումները կարող են մեծացնել ընտրողների մասնակցությունը և սրել աշխարհաքաղաքական տարաձայնությունները։
«Հարձակումները նախընտրական պայքարը տանում են հիմնականում դեպի աշխարհաքաղաքական առճակատում», — նշեց Ժիվկովը՝ զգուշացնելով, որ ընտրողները կարող են «ավելի մեղմ և անորոշ քաղաքական դիրքորոշումը» ընկալել որպես «թուլություն կամ նույնիսկ վախ»։
Սակայն դեռ պարզ չէ, թե որ թեկնածուն կշահի դրանից։
Ծայրահեղ աջ, ռուսամետ «Վազրաժդանե» («Վերածնունդ») կուսակցության առաջնորդ Կոստադին Կոստադինովը ենթադրեց, որ հարվածները «կարող են լինել Ուկրաինայի կողմից սադրանք, բայց կարող են լինել նաև ռուսական հարձակում»՝ կոչ անելով պահպանել «ակտիվ չեզոքություն»։
Տարբեր վարկածներ տարածվել են նաև համացանցում։ Մեդիամոնիտորինգ իրականացնող Sensika ընկերությունից Գեորգի Անգելովը հայտնեց, որ «Վազրաժդանե»-ին մոտ կանգնած Telegram-ալիքները տարածել են Ուկրաինային մեղադրող պնդումներ, ընդ որում՝ մի քանի օգտահաշիվներ վայրկյանների տարբերությամբ հրապարակել են նույնաբովանդակ հաղորդագրություններ։
Հարձակումներից հետո՝ հոկտեմբերի 13-ից 19-ն ընկած ժամանակահատվածում Market Links-ի անցկացրած հարցման համաձայն՝ Յոտովան ունի 47,3% աջակցություն, իսկ Գյուրովը՝ 30,6%։ Սա վկայում է այն մասին, որ նոյեմբերի 1-ին, ամենայն հավանականությամբ, տեղի կունենա ընտրությունների երկրորդ փուլ։
Ժիվկովը եզրակացրեց, որ Գյուրովը կարող է ձայներ խլել կենտրոնամետ-աջ «ԳԵՐԲ» (GERB) կուսակցությունից, իսկ Յոտովան, ընտրությունների երկրորդ փուլում, կարող է ստանալ Կոստադինովի ընտրողների աջակցությունը։
Սերբիա. պատժամիջոցների նկատմամբ հետաքրքրություն չկա
Սերբիայում Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներ կիրառելու դեմ ընդդիմանալու հարցը միավորում է նույնիսկ այնպիսի քաղաքական մրցակիցների, որոնք սովորաբար կատաղի թշնամիներ են։
2022 թվականին Ուկրաինա Ռուսաստանի լայնամասշտաբ ներխուժումից ի վեր՝ Բելգրադը հրաժարվում է միանալ արևմտյան պատժամիջոցներին՝ որպես պատճառ նշելով ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում Կոսովոյի հարցով Ռուսաստանի ցուցաբերած աջակցությունը, ինչպես նաև ռուսական գազից կախվածությունը։
Թեև կիրակի օրը կայանալիք խորհրդարանական ընտրություններում գերակշռում են ներքին խնդիրները, Ռուսաստանի հետ կապված հարցը դարձել է արտաքին քաղաքականության առանցքային թեմաներից մեկը։
Սերբիայի իշխող «Սերբական առաջադիմական կուսակցության»՝ վարչապետի պաշտոնի թեկնածու Ալեքսանդր Վուչիչը բազմիցս բացառել է պատժամիջոցների կիրառումը՝ հայտարարելով, որ Սերբիան «երբեք մեջքով չի շրջվում դեպի իր ընկերները»։
Կրագուևացում տեղի ունեցած հանրահավաքի ժամանակ նա պատմեց, որ 2022 թվականին Վլադիմիր Պուտինին ասել է, թե կզանգահարի նրան միայն այն դեպքում, եթե պատժամիջոցներ կիրառելու ճնշումը դառնա անտանելի։
Ըստ Վուչիչի՝ Պուտինն ի պատասխան ասել է. «Ես գոհ եմ և ուրախ, որ դու ինձ չես զանգահարել»։
Երկու առաջնորդները զրուցել են սեպտեմբերի 26-ին՝ նախագահի պաշտոնից Վուչիչի հրաժարականից մեկ օր առաջ։ Դրանից հետո Սերբիան երկարաձգեց ռուսական գազի մատակարարման պայմանագիրը մինչև 2026 թվականի վերջը, իսկ Պուտինը հրապարակավ աջակցություն հայտնեց վարչապետի պաշտոնում Վուչիչի թեկնածությանը։
Նախընտրական քարոզարշավի ընթացքում Վուչիչը հանդես եկավ նաև ռուսական պետական RT հեռուստաալիքով՝ պնդելով, որ Սերբիան շարունակում է ընթանալ եվրոպական ուղիով։
Պատմության ծանրությունը
Բալկաններում ռուսական ազդեցության գծով մասնագիտացած քաղաքագետ Ալեքսանդր Ջոկիչը նշում է, որ պատժամիջոցների դեմ հանդես գալը բխում է Սերբիայի՝ իրեն որպես Արևմուտքի զոհ ընկալելու մոտեցումից։
«Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցներ սահմանելը կնշանակեր կանգնել Արևմուտքի կողքին, և, հետևաբար, ընդունել 1990-ականների պատերազմներում Սերբիայի պարտությունն ու դրանց արդյունքները», — ասաց նա Rapporteur-ին։
Balcanismos հարթակի տնօրեն Միգել Ռոանը որպես անվստահության մշտական աղբյուրներ մատնանշեց 1999 թվականին ՆԱՏՕ-ի կողմից իրականացված ռմբակոծությունները և Կոսովոյի հարցը։
«Պատժամիջոցներին դեմ լինելը դառնում է ազգային արժանապատվությունը, ինքնիշխանությունն ու պատմական հիշողությունը պաշտպանելու միջոց՝ նույնիսկ ԵՄ ինտեգրման հաշվին», — նշեց նա։
Այս հարցի վերաբերյալ վերջին հարցումը ցույց է տվել, որ հարցվածների 79%-ը դեմ է Մոսկվայի դեմ պատժամիջոցներին։ Գրեթե բոլոր ընտրական ցուցակները կիսում են այդ դիրքորոշումը՝ բացառությամբ եվրոպամետ «Եվրոպական Սերբիա» (European Serbia) դաշինքի։
Ջոկիչի խոսքով՝ իշխող կոալիցիան փաստացի սառեցրել է ԵՄ ինտեգրման գործընթացը՝ հրաժարվելով ժողովրդավարական բարեփոխումներից, մինչդեռ «Ուսանողական ցուցակը» (Student List) Սերբիայի արտաքին քաղաքականությունը փոխելու քիչ հեռանկարներ է առաջարկում։
««Ուսանողական ցուցակը» ներկայանում է որպես ժողովրդավարական այլընտրանք, սակայն դա չի վերաբերում արտաքին քաղաքականությանը», — ասաց նա։
Հետևաբար, նույնիսկ իշխանափոխությունը պարտադիր չէ, որ Բելգրադին մոտեցնի Ռուսաստանի հարցում ԵՄ-ի դիրքորոշմանը։
Բաց մի թողեք
Ինչու ԵՄ-ն չի ցանկանում մահանալ
Լը Պենը մեկնարկում է նախագահական արշավը՝ Ֆրանսիայում տիրող անկարգությունների ֆոնին
Մարին Լը Պենն ընդդեմ Ալիս Վայդելի․ ինչպես են ծայրահեղ աջերը ցանկանում վերափոխել ԵՄ-ն