Ամիսներ տևած անհանգստությունից հետո Կիևի որոշ դաշնակիցներ այժմ կարծում են, որ ԱՄՆ-ը կօգնի նրանց հասնել ընդունելի խաղաղության։
ԲԵՐԼԻՆ — ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի բանակցային թիմի առաջարկը՝ Ուկրաինային տրամադրել ՆԱՏՕ-ի սկզբունքով հավաքական պաշտպանության երաշխիք, Կիևի եվրոպական դաշնակիցների շրջանում նոր և անսովոր տրամադրություն է առաջացրել՝ լավատեսություն։
Խաղաղ բանակցություններին մոտ կանգնած եվրոպացի պաշտոնյաները զգուշավոր հույս են տածում, որ այս առաջարկը կարող է վկայել ԱՄՆ-ի դիրքորոշման՝ ի օգուտ Ուկրաինայի փոփոխության մասին։ Միաժամանակ, նրանք մտահոգված են, որ նման լայնածավալ պարտավորության դիմաց Թրամփի պահանջած «գինը» կարող է չափազանց բարձր լինել։
Երկու շաբաթ տևած ինտենսիվ դիվանագիտական շփումներից հետո Թրամփի ներկայացուցիչն ու փեսան՝ Ջարեդ Քուշները, անցած շաբաթ Բեռլինում կայացած մամուլի ասուլիսի ժամանակ հանդես եկան անվտանգության երաշխիքների տրամադրման առաջարկով։ Նա նշեց, որ ԱՄՆ նախագահը պատրաստ է նման «մեծ գործարքի», և որ ռուսական կողմը նույնպես «ընդունելի է համարում» այդ տարբերակը։
Դեռ ոչինչ հստակ չէ, իսկ ռուս պաշտոնյաներից մեկը հերքել է այդ գաղափարը։
Սակայն Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինն անձամբ դեռ հրապարակայնորեն չի մերժել Քուշների ծրագիրը, իսկ եվրոպացի բանակցողները լրջորեն են վերաբերվում դրան՝ թեև ցանկանում են ավելի շատ տեղեկություններ ստանալ այն մասին, թե ինչպես է այն գործելու։
Ուկրաինայի համար անվտանգության երաշխիքը, որը հիմնված կլինի ՆԱՏՕ-ի 5-րդ հոդվածի՝ հավաքական պաշտպանության դրույթի վրա (ըստ որի՝ անդամներից մեկի վրա հարձակումը դիտարկվում է որպես հարձակում բոլորի վրա), արմատապես կփոխի իրավիճակը՝ պատերազմի ավարտից հետո Ռուսաստանին Ուկրաինայի վրա կրկին հարձակվելուց զսպելու հարցում։ Սա հատկապես կարևոր է, եթե, ինչպես ենթադրվում է, ԱՄՆ-ն՝ իր հզոր ռազմական ներուժով, նույնպես ներգրավված լինի այդ երաշխիքների տրամադրման գործընթացում։
Թեև առաջարկի վերաբերյալ մանրամասները քիչ են, այնուամենայնիվ, եթե այն ամրապնդվի իրավական, ռազմական և քաղաքական հստակ պարտավորություններով, ապա Ուկրաինայի վրա նոր հարձակումը կհանգեցնի ԱՄՆ-ի հետ ուղղակի հակամարտության վտանգի։
Ֆրանսիայի նախագահ Էմանուել Մակրոնի աշխատակազմի ներկայացուցիչներից մեկը նշել է, որ ԱՄՆ-ն շարժվում է «ճիշտ ուղղությամբ», սակայն կոչ է արել Սպիտակ տանը մեկ քայլ առաջ գնալ և Ուկրաինային տրամադրել ՆԱՏՕ-ին լիիրավ անդամակցելու հնարավորություն։
5-րդ հոդվածով նախատեսված երաշխիքը «դաշնակիցների միջև համերաշխության, անկասկած, լավագույն երաշխիքն է», — ասել է պաշտոնյան, ով, ինչպես և մյուսները, ցանկացել է մնալ անանուն՝ ավելի անկեղծ խոսելու համար։ — «Ուստի, եթե ասում ենք, որ Ուկրաինային տրամադրում ենք 5-րդ հոդվածի տիպի երաշխիքներ, ապա պետք չէ ամեն ինչ բարդացնել. դա նշանակում է, որ Ուկրաինան անդամակցում է ՆԱՏՕ-ին։ Դաշինքի վստահելիությունը հիմնված է առաջին հերթին 5-րդ հոդվածի վրա։ 5-րդ հոդվածը հավատամքի հիմնասյուն է»։
Տրամադրությունների փոփոխություն
Եվրոպացիներից ոմանց կողմից Քուշների առաջարկը լուրջ ընդունելու պատճառներից մեկն այն է, որ նա դա չի արել ինքնաբուխ կերպով կամ առանց նախապատրաստության։ ԱՄՆ պաշտոնյաներն արդեն մի քանի ամիս է՝ ոչ հրապարակային մակարդակում շրջանառում են այդ գաղափարը։ Կուլիսներում նույնիսկ քննարկվել է ՆԱՏՕ-ին լիիրավ անդամակցելու վերաբերյալ ֆրանսիական առաջարկը։
Թեև Ուկրաինայի անդամակցությունը ՆԱՏՕ-ին համարվում է «կարմիր գիծ», որին Ռուսաստանը երբեք չի համաձայնի, Քուշներն ու նրա թիմակիցները, ըստ երևույթին, համոզված են, որ ռուսական կողմի հետ 5-րդ հոդվածին (հավաքական պաշտպանության սկզբունքին) նմանվող տարբերակը քննարկելու իրենց ջանքերը Մոսկվայում աջակցություն են գտել։
Արդյունքում՝ Եվրոպայի որոշ հատվածներում տրամադրությունները փոխվել են։
Դիվանագետներն ու պաշտոնյաները, ովքեր Թրամփի երկրորդ ժամկետի վերջին երկու տարիների ընթացքում հիմնականում անհանգստությամբ էին հետևում, թե ինչպես է նա պարբերաբար հարվածում արևմտյան դաշինքին (և մտահոգվում էին, որ նա կարող է «ծախել» Ուկրաինային), այժմ ԱՄՆ-ի հետ կապված ավելի հանգիստ են տրամադրված։
«Անվտանգության երաշխիքների հարցում հստակ առաջընթաց կա, — նշեց բանակցություններին մոտ կանգնած եվրոպացի պաշտոնյաներից մեկը։ — Խաղաղ բանակցությունների մասով ԱՄՆ-ի հետ դիրքորոշումները համընկնում են. չկան ծայրահեղական պահանջներ, և եվրոպական անվտանգության հարցը չի քննարկվում առանց եվրոպացիների մասնակցության»։
Այժմ նպատակն այն է, որ երբ ԱՄՆ-ն հաջորդ անգամ կազմակերպի Ռուսաստանի և Ուկրաինայի միջև խաղաղ բանակցությունները, հնարավոր լինի ավելի մեծ առաջընթաց գրանցել էներգետիկ ոլորտում և Սև ծովում հրադադարի հաստատման ուղղությամբ։ Սա մասամբ պայմանավորված է նրանով, որ բանակցային սեղանի շուրջ իրենց տեղն են ունենալու նաև եվրոպացիները։ Հանդիպման ժամկետը դեռ հստակեցված չէ, սակայն պաշտոնյաները ակնկալում են, որ այն տեղի կունենա Աբու Դաբիում՝ նոյեմբերի 26-ին նշվող ԱՄՆ Գոհաբանության օրվա տոնից հետո։
Մանրամասները կարևոր են
Ոչ բոլորն են համոզված։ Քուշների հայտարարությունից հետո Ուկրաինայի նախագահ Վլադիմիր Զելենսկին ասաց, որ «վստահ չէ», թե արդյոք բոլորը միանման են պատկերացնում, թե ինչ է ենթադրում «5-րդ հոդվածի» (Article 5) տիպի երաշխիքը։
«Ի՞նչ է նշանակում 5-րդ հոդվածը։ Այն, որ ձեր տարածքում գտնվում են գործընկերների ուժերը։ Ուստի հարցս հետևյալն է. իսկ ի՞նչ կասեք ամերիկացի զինվորների մասին»։ Նա նշեց, որ Ուկրաինան «ուրախ կլիներ», եթե ԱՄՆ-ն երկրում ռազմակայաններ տեղակայեր՝ «ինչպես Մերձավոր Արևելքում»։
Այլ եվրոպացիներ նույնպես նշում են, որ դեռևս հստակեցված չէ, թե կոնկրետ ինչ է ենթադրում Քուշների ծրագիրը։
Ամենաթերահավատ եվրոպացիները հանդիպում են այն երկրներում, որոնք սահմանակից են Ռուսաստանին և ունեն նրա հետ ընդհանուր պատմություն՝ օրինակ՝ Լեհաստանում, ինչպես նաև Հյուսիսային և Բալթյան երկրներում։ Վերջիններս հաճախ ամենակոշտ դիրքորոշումն են ունենում Մոսկվայի նկատմամբ։ Լեհաստանը լինելու է եվրոպական պաշտոնական բանակցային խմբի կազմում, որը, ակնկալվում է, կմիանա Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և Ուկրաինայի միջև ուղղակի բանակցությունների հաջորդ փուլին։
Եվրոպացիները մտահոգված են նաև մեկ այլ ռիսկով. անվտանգության նման երաշխիքի գինը կարող է չափազանց բարձր լինել։ Վերջերս ամերիկյան կողմը հարցրել է Ուկրաինային՝ արդյոք նա պատրաստ է Ռուսաստանին զիջել ամբողջ Դոնբասը՝ ՆԱՏՕ-ին լիարժեք անդամակցության դիմաց։ Սա կնշանակեր Պուտինին հանձնել այն տարածքները, որոնք նրան չէր հաջողվել գրավել ռազմական գործողությունների միջոցով։
Ռուսաստանի գոհունակության ապահովումը
Այս բանակցություններում քննարկվող միակ հարցը Ուկրաինայի տարածքը չէ։ Քուշները նաև պնդում է, որ անհրաժեշտ է վերանայել անվտանգության այն ամբողջ համակարգը, որը գործում էր Եվրոպայում մինչև պատերազմը, այդ թվում՝ ՆԱՏՕ-ի և Ռուսաստանի հարաբերությունները։ Նրա հիմնական փաստարկն այն է, որ եթե Եվրոպայի անվտանգության համակարգը պատշաճ կերպով գործեր, ապա պատերազմը երբեք տեղի չէր ունենա։
Ուկրաինայի ավելի քան 35 դաշնակիցների շրջանում, որոնք անցյալ շաբաթ Բեռլինում հավաքվել էին «Կամավորների կոալիցիայի» (Coalition of the Willing) հանդիպմանը, կան այնպիսինները, ովքեր հասկանում են Քուշների տեսակետը։ Այդ իսկ պատճառով ԵՄ կառույցները պատրաստակամորեն Պուտինին առաջարկում են քննարկել եվրոպական անվտանգության հարցերը՝ Ուկրաինայի վերաբերյալ խաղաղ համաձայնագրին զուգահեռ ընթացող մեկ այլ գործընթացի շրջանակում։
Ավելի կոշտ դիրքորոշում ունեցող պաշտոնյաների համար Քուշների փաստարկը՝ մայրցամաքի պաշտպանական համակարգը հիմնովին վերափոխելու վերաբերյալ, վտանգավոր կերպով հիշեցնում է հենց Պուտինի հռետորաբանությունը։ Նրանք իրենց մխիթարում են այն մտքով, որ առանց Եվրոպայի մասնակցության՝ «բանակցային սեղանի շուրջ», որևէ որոշում չի կայացվի, սակայն ներկա լինելը դեռ չի նշանակում վերահսկողություն ունենալ։
«Վտանգն այն է, որ 5-րդ հոդվածի (ՆԱՏՕ-ի կանոնադրության) տիպի երաշխիքը կարող է վերածվել «տրոյական ձիու»՝ Մոսկվայի հետ ավելի լայն գործարքի դեպքում, որի արդյունքում Ուկրաինան կզիջի Դոնբասը, իսկ ՆԱՏՕ-ն կհամաձայնի սահմանափակել իր ռազմական ներկայությունը Արևելյան Եվրոպայում», — նշում է Լոնդոնի «Չաթեմ Հաուս» (Chatham House) վերլուծական կենտրոնից Գրեգուար Ռուսը։
«Եկեք անկեղծ լինենք. սա փաստացի Ռուսաստանին հնարավորություն կտա վետո դնել եվրոպական անվտանգության հարցերի վրա։ Այսինքն՝ մենք կարող ենք հայտնվել մի իրավիճակում, երբ Ուկրաինային կառաջարկենք կոլեկտիվ պաշտպանության վերաբերյալ անորոշ խոստումներ՝ միաժամանակ խաթարելով այն հիմնարար պայմանները, որոնք այդ խոստումները իրապես վստահելի կդարձնեին»։
Ռուսի խոսքով՝ ինքը չի հավատում, որ եվրոպացիները կընկնեն նման ծուղակը։ Նա նշեց, որ, օրինակ, Լեհաստանում պաշտոնյաները զգոն են հնարավոր ծուղակների հարցում և շարունակում են անսասան աջակցություն ցուցաբերել Ուկրաինային։
Թրամփի ընկերները
Ժամանակային գործոնը նույնպես կարող է վճռորոշ լինել։ Եվրոպացի պաշտոնյաներից մեկը նշել է, որ Թրամփը ցանկանում է գործարքի հասնել առաջիկա շաբաթների ընթացքում՝ հնարավոր է նույնիսկ մինչև դեկտեմբերի կեսերը, երբ նա Ֆլորիդայում կընդունի G20-ի առաջնորդներին (թեև դա տեղի չի ունենա)։ Զելենսկին շաբաթ օրը լրագրողներին հայտնել է, որ ամերիկացիները «իսկապես ցանկանում էին այս ամենն ավարտին հասցնել մինչև Սուրբ ծնունդ»։ Մեկ այլ կարևոր ժամկետ կարող է լինել հունվարի 3-ը, երբ աշխատանքը կսկսի դեմոկրատների վերահսկողության տակ գտնվող նոր Կոնգրեսը։
Ըստ հանդիպմանը ներկա անձանցից մեկի՝ որոշ առաջնորդներ, ովքեր անցյալ շաբաթ Բեռլինում հանդիպել էին Քուշների և Ուիթքոֆի հետ, մտավախություն ունեին, որ մինչև տարեվերջ Վաշինգտոնը շատ ավելի մեծ ճնշում կգործադրի՝ գործարք կնքելու համար։ Սակայն, ըստ նույն աղբյուրի, վերջում առաջնորդները թեթևացում զգացին՝ տեսնելով, որ ԱՄՆ-ը չի ստիպում Ուկրաինային և նրա դաշնակիցներին շտապել համաձայնության գալ։
Բացի այդ, պետք է հաշվի առնել ևս մեկ կարևոր խմբի ազդեցությունը՝ Թրամփի ընկերների։
Թեև ԵՄ դիվանագետները գոհունակություն հայտնեցին, որ Շենժենում Թրամփի, Պուտինի և Չինաստանի առաջնորդ Սի Ծինփինի միջև կայացած գագաթնաժողովը Ուկրաինայի և Եվրոպայի համար ավելի վատ արդյունք չունեցավ, այնուամենայնիվ, դրա արդյունքում ընդունվեց «խաղաղության» մասին համատեղ հռչակագիր։ Դրանում եռյակը պարտավորվեց բարեփոխել ՄԱԿ-ը, քննադատության ենթարկեց Միջազգային քրեական դատարանը և խոստացավ շարունակել միջուկային զենքի շուրջ քննարկումները։
Ուրբաթ օրը Վաշինգտոն վերադառնալուց հետո մամուլի ասուլիսում Թրամփը կրկնապատկեց իր «ընկեր» Պուտինի հետ սերտ հարաբերություններ ունենալու կարևորությունը։ «Նա շատ կցանկանար ավարտել պատերազմը», – ասաց Թրամփը Ռուսաստանի առաջնորդի մասին՝ նույն օրը, երբ երկու ռուսական հրթիռներ և անօդաչու թռչող սարք հարվածեցին Լեհաստանին, իսկ դանիական ոստիկանությունը հայտարարեց, որ կանխել է ուկրաինացի ռեփերի սպանության ռուսական դավադրությունը։
Չինաստանի գագաթնաժողովը հիշեցում է եվրոպացի լավատեսների համար, որ ինչ էլ որ նրանք քննարկեն Քուշների և Վիտկոֆի հետ Բեռլինում կամ Աբու Դաբիում, ի վերջո միայն մեկ անձ կկայացնի ԱՄՆ-ի համար կարևոր որոշումներ, և Պուտինի կապը նրա հետ պարզապես ամրապնդվեց։
«Ստեղծվեց նախադեպ», – ասաց վերջին ժամանակների դիվանագիտությանը մասնակցող մեկ այլ եվրոպացի պաշտոնյա։ «Դա լավը չէր»։


Բաց մի թողեք
Նիկոլական Հայաստանի հերթական անոմալիայի մասին
Լեռնավանում ՔՊ–ական պատգամավորը քարոզարշավի ժամանակ հայհոյել է գյուղացիներից մեկին
Սյունիքի 42 կիլոմետրանոց Թրիփփը․ ԱՄՆ-ը մինչև ուր կհասնի