Պարտքի սպասարկման աճող ծախսերը և խարդախությունները ԵՄ բյուջեն վերածում են «ճնշման կաթսայի»

Թոնի Մերֆին զգուշացնում է. վճարումների հսկայական ծավալները և փոխառությունները մարելու հարցում անորոշությունը կարող են հանգեցնել ԵՄ բյուջետային ճգնաժամի

ԵՄ աուդիտորը զգուշացրել է, որ այս տարի «NextGenerationEU» (NGEU) ծրագրի շրջանակներում նախատեսված 90 միլիարդ եվրոյի վճարումների «ցունամին» կարող է ավելացնել խարդախությունների և ֆինանսական միջոցների օգտագործման հետ կապված խախտումների ռիսկը։

Ավելին, Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատի (ԵՀՊ) նախագահ Թոնի Մերֆին «Rapporteur»-ին հայտնել է, որ մինչև 2027 թվականը ԵՄ-ի կողմից ներգրավված փոխառությունների ծավալը կարող է հասնել 1 տրիլիոն եվրոյի, իսկ պարտքի սպասարկման ծախսերը կսահմանափակեն բյուջետային ճկունության հնարավորությունները։

Նա հատկապես մտահոգված է այն հանգամանքով, որ ԵՄ-ն դեռևս համաձայնության չի եկել համավարակից հետո տնտեսության վերականգնման նպատակով 2020 թվականին ներգրավված 750 միլիարդ եվրոյի փոխառությունների մարման շուրջ, ինչը սահմանափակում է ապագա ծախսերը։

«Մինչև 2027 թվականի ավարտը մենք կունենանք 1 տրիլիոն եվրոյի պարտք։ Սա զգալի գումար է», — ասել է նա՝ իրավիճակը նմանեցնելով «ճնշման կաթսայի»։

«Դրա հետևանքն այն է, որ Եվրահանձնաժողովի՝ [2028-2034 թթ. բյուջեի] նախնական առաջարկի համաձայն՝ բյուջեի 8%-ը պետք է ուղղվի NGEU-ի պարտքի մարմանը, — հավելել է նա։ — Այն վաղ թե ուշ պետք է մարվի։ Սա անվճար գումար չէ։ Երբեմն սխալ պատկերացում կա, թե սա «վիրտուալ» գումար է, մինչդեռ իրականում սա միջոց է, որը պետք է վերադարձվի»։

«Ինչպե՞ս եք մարելու այս գումարը»

ԵՄ 2025 թվականի բյուջեի վերաբերյալ Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատի տարեկան զեկույցում Մերֆին և նրա աուդիտորական թիմը նշել են, որ 2025 թվականին ԵՄ-ի պարտքը կկազմի 738,9 միլիարդ եվրո՝ նախորդ տարվա մոտ 600 միլիարդ եվրոյի համեմատ։

Ըստ Մերֆիի գնահատականների՝ 2028-ից մինչև 2034 թվականն ընկած ժամանակահատվածում NGEU-ի դրամաշնորհային աջակցության հետ կապված տոկոսային ԵՄ-ն նախատեսում է սկսել Covid-ի շրջանի պարտքի մարումը 30 տարվա ընթացքում՝ մինչև 2058 թվականը, սակայն դեռևս համաձայնության չի եկել, թե ինչպես դա անել, ընդ որում՝ որոշ կառավարություններ պնդում են վարկային պարտավորությունների ժամկետը երկարաձգելու (վերաֆինանսավորելու) անհրաժեշտությունը։

Իռլանդացի պաշտոնյան՝ Եվրոպական ներդրումային հիմնադրամի նախկին աուդիտորը, ով 2018 թվականից ի վեր Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատի (ԵՀՊ) անդամ է, ահազանգում է NGEU-ի (Եվրոպայի վերականգնման ծրագրի) հետ կապված պարտքի մասին դեռ այն պահից, երբ ավելի քան վեց տարի առաջ ձեռք բերվեց համապատասխան պայմանավորվածությունը։

Երբ համաձայնեցվեց ընդհանուր փոխառությունների ներգրավումը, Եվրոպական հանձնաժողովն առաջարկեց, որ պարտքի մարումն ու սպասարկումը իրականացվեն ԵՄ-ում գործող բազմազգ ընկերությունների վրա դրվող նոր՝ «սեփական ռեսուրսների» հաշվին գանձվող վճարների միջոցով։

«Մենք հարցնում էինք՝ լավ, ինչպե՞ս եք վերադարձնելու այս գումարները», — ասաց նա՝ նշելով, որ Հանձնաժողովը շարունակում էր «դժգոհել նրանից, որ մենք դժգոհում ենք»։

«Մենք պնդում էինք մեր հարցը։ Նրանք ասում էին՝ մենք ունենք «սեփական ռեսուրսների» վերաբերյալ առաջարկ՝ վճարների տեսքով։ Բայց դա այդպես էլ իրականություն չդարձավ։ Այն, ինչ տեսնում ենք հիմա, ըստ էության, դրա հետևանքն է», — հավելեց նա։ «Պարտքն ընդունելի է, եթե այն կայուն է։ Բյուջետային պատշաճ կառավարումը ենթադրում է, որ պետք է լինի եկամտի աղբյուր՝ պարտքը մարելու համար, և որ պետք է որոշակի կանխատեսելիություն լինի մարումների գործընթացում»։

Մերֆին հստակեցրել է, որ ԵՄ-ի հաջորդ բյուջեին սպառնում է «զգալի պակասուրդ», եթե համաձայնություն ձեռք չբերվի հարկման միջոցով եկամտի նոր աղբյուրների ստեղծման շուրջ, ինչը տարբերվում է նախկին պրակտիկայից։

«Ցունամի»

Եվրոպական հաշվեքննիչ պալատը (ԵՀՊ) գնալով ավելի մեծ մտահոգություն է հայտնում այն ​​«հսկայական գումարների» կապակցությամբ, որոնք դեռ պետք է ծախսվեն NGEU-ի շրջանակներում (ծրագիրն ավարտվում է այս տարի)։

Մերֆին դա «խելահեղություն» է որակել՝ նշելով, որ Հանձնաժողովը պետք է «մինչև դեկտեմբերի վ «Մեր նախկին փորձից ելնելով՝ երբ մոտենում է վերջնաժամկետը, և անդամ պետությունների վրա ճնշում է գործադրվում՝ գումարներ ծախսելու համար, մեծանում է սխալների, ինչպես նաև խարդախության հավանականությունը»։