Եվրամիության երկրորդ խոշորագույն տնտեսությունը ներքաշվում է ֆինանսական և սոցիալական ճգնաժամերի մի փակ շրջանի մեջ։
Ֆրանսիան դարձել է Եվրոպայի նոր «հիվանդ» երկիրը՝ հենց նախագահական հերթական ընտրությունների նախաշեմին։
Անցած երկու հանգստյան օրերին հարյուր հազարավոր ցուցարարներ դուրս եկան փողոց՝ պահանջելով կառավարությունից բարձրացնել ուսուցիչների աշխատավարձերը, վերանորոգել քայքայված դպրոցները և սուբսիդավորել կյանքի թանկացող ծախսերը։ Արդյունքում՝ Եվրամիության երկրորդ խոշորագույն տնտեսությունը ներքաշվում է ֆինանսական և սոցիալական ճգնաժամերի մի փակ շրջանի մեջ, որտեղ այդ երկու խնդիրները փոխադարձաբար սրում են միմյանց։
«Ֆրանսիան ֆինանսական ճգնաժամի եզրին է, — ասել է նախկին վարչապետ Միշել Բարնիեն։ — Մենք պետք է ազդանշան ուղարկենք շուկաներին»։
Իշխանություններին հաջողվեց կանխել անկարգություններն ու թալանը, որոնք տեղի էին ունեցել հոկտեմբերի 17-18-ի ցույցերի առաջին փուլի ժամանակ, սակայն ֆինանսական շուկաները մտահոգված են։ Դեռ ցույցերի մեկնարկից առաջ ներդրողները սկսել էին ազատվել ֆրանսիական պարտատոմսերից կամ պահանջել պատմականորեն բարձր եկամտաբերություն։ Պատճառն այն է, որ կառավարությանը չի հաջողվում զգալիորեն կրճատել բյուջեի կայուն բարձր դեֆիցիտը, նվազեցնել 3,5 տրիլիոն եվրոյի հասնող պետական պարտքը, խթանել տնտեսական աճը և բարեփոխել կենսաթոշակային անկայուն համակարգը։
Հաջորդ գարնանը նախագահական ընտրությունների երկրորդ փուլի հավանականությունը, որում կարող են մրցել ծայրահեղ աջերի առաջատար Մարին Լը Պենը և նրա մրցակիցը՝ ծայրահեղ ձախերի ներկայացուցիչ Ժան-Լյուկ Մելանշոնը (ով, ըստ հարցումների մեծ մասի, պայքարում է երկրորդ տեղի համար), է՛լ ավելի է վախեցնում ներդրողներին։ Երկու թեկնածուներն էլ ցանկանում են միլիարդներ ծախսել կենսաթոշակային տարիքը նվազեցնելու նպատակով։
Ըստ գնահատականների՝ անկարգությունները ներկայումս տասնյակ միլիոնավոր եվրոների վնաս են պատճառել, որի զգալի մասը կփոխհատուցվի ապահովագրության միջոցով։ Սակայն այս քաոսն ավելի է սրում առանց այն էլ պայթյունավտանգ իրավիճակը՝ անհանգստացնող ազդանշաններ ուղարկելով ներդրողներին, հատկապես եթե քաղաքացիական անկարգությունները շարունակվեն։ 2018–2020 թվականներին տեղի ունեցած «Դեղին բաճկոնավորների» բողոքի ակցիաները, որոնք տեղի ունեցան նախագահ Էմանուել Մակրոնի պաշտոնավարման սկզբնական շրջանում, Ֆրանսիայի տնտեսությանը արժեցան ՀՆԱ-ի 0,1%-ի չափով կորուստ, իսկ խանութների կրած վնասները կազմեցին 2 միլիարդ եվրո։
«Ակնհայտ է, որ բողոքի ակցիաներն ազդեցություն են ունենում շուկաների վրա», — ասել է Էրիկ Լոմբարդը, ով անցյալ տարի զբաղեցնում էր էկոնոմիկայի և ֆինանսների նախարարի պաշտոնը։
Հաշվի առնելով, որ գործող վարչապետ Սեբաստիան Լեկորնյուի՝ 2027 թվականի համար առաջարկած բյուջեն արդեն իսկ նախատեսում է 43 միլիարդ եվրոյի խնայողություններ՝ գրեթե տեղ չթողնելով հետագա կրճատումների համար, կառավարությունը կանգնած է անհնարին ընտրության առջև․ կա՛մ ներգրավել լրացուցիչ փոխառություններ՝ հաջորդ սերնդի ուսերին դնելով միլիարդավոր եվրոների հասնող տոկոսավճարների բեռը, կա՛մ հուսալ, որ բողոքի ակցիաները ինքնուրույն կմարեն։
«Մեր կոկորդին դանակ է դրված, և մենք զգում ենք արյան կաթիլները մեր երակների վրա», — ասել է կառավարության մի նախարար, ով ցանկացել է անանուն մնալ՝ ներկա իրավիճակը քննարկելիս։
«Մենք պետք է ցույց տանք, որ լսել ենք հանրային զայրույթը։ Սակայն շուկայական իրավիճակը հաշվի առնելով՝ մեր գործողությունների հնարավորությունները խիստ սահմանափակ են»։
Կրակի հետ խաղալը
Մարիո Մոնտին, ով Իտալիայի վարչապետի պաշտոնում նմանատիպ իրավիճակի էր բախվել և 2011 թվականին կարողացել էր կանխել ֆինանսական ճգնաժամը՝ ծախսերի կրճատման և կենսաթոշակային բարեփոխման միջոցով, նշել է, որ «իրադարձությունները կարող են շատ արագ զարգանալ»։
Մոնտին հիշեցնում է, որ այն ժամանակ իտալական և գերմանական 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերության տարբերությունը (spread)՝ ցուցանիշ, որը չափում է տվյալ երկրի պարտքի ռիսկայնությունը՝ համեմատած պատմականորեն ապահով համարվող Գերմանիայի հետ, մի քանի ամսվա ընթացքում մոտ 150 բազիսային կետից կտրուկ աճեց՝ հասնելով ավելի քան 500-ի։ Ուրբաթ օրը՝ շուկաների փակման պահին, ֆրանսիական և գերմանական պարտքային արժեթղթերի եկամտաբերության տարբերությունը կազմում էր 169 բազիսային կետ, իսկ նախորդ օրը Ֆրանսիայի հիմնական 10-ամյա պարտատոմսերի եկամտաբերությունը հասել էր 5,14%-ի՝ ամենաբարձր ցուցանիշը 2002 թվականից ի վեր։
Ֆրանսիան վաղուց է դիտարկվում որպես ԵՄ-ի «երես առած երեխա», ասում է Մոնտին՝ նշելով, որ երկիրն օգտագործում է իր քաղաքական և տնտեսական կշիռը՝ միության հարկաբյուջետային կանոնները շրջանցելու կամ խախտելու համար։ Սակայն քչերն էին ենթադրում, որ նման մեծ ու հզոր երկիրը կարող է հայտնվել եվրոպական պարտքային ճգնաժամի առաջնագծում։
Թեև Եվրոպական կենտրոնական բանկի հնարավորությունը՝ որոշակի պայմաններով երկրորդային շուկայում պետական պարտատոմսեր գնելու, հզոր գործիք է եվրագոտու ճգնաժամը կանխելու համար, Մոնտին նշում է, որ ֆրանսիացի ընտրողները պետք է գիտակցեն՝ իրենց երկրում պետական պարտքի ճգնաժամն այլևս գիտաֆանտաստիկ սցենար չէ։
«Հիմնական խնդիրն այն է, որ հանրությունը բավարար չափով մտահոգված չէ այս ռիսկով, — ասում է Մոնտին։ — Ֆրանսիան հոգեբանորեն պատրաստ չէ իրեն դիտարկել որպես ճգնաժամի թիրախ կամ նույնիսկ որպես այնպիսի ճգնաժամի սկզբնակետ, որը կարող է տարածվել»։
Այս անհանգստացնող վիճակը միայն տնտեսական բնույթ չի կրում. բազմաթիվ ցուցանիշներ վկայում են, որ Ֆրանսիան կորցրել է սեփական ուժերի հանդեպ վստահությունը։
Անցյալ ամիս անցկացված հարցման համաձայն՝ ֆրանսիացիների 90%-ը (10-ից 9-ը) հոռետեսորեն է տրամադրված ապագայի հանդեպ և կարծում է, որ իրենց երեխաներն ավելի վատ վիճակում կհայտնվեն, քան իրենք։ Այս տարվա սկզբին անցկացված համաեվրոպական ուսումնասիրությունը ցույց է տվել, որ ֆրանսիացի հարցվածների միայն կեսն է հպարտություն զգում ժողովրդավարական համակարգի հանդեպ, մինչդեռ գերմանացիների շրջանում այդ ցուցանիշը կազմում է երկու երրորդը, իսկ բրիտանացիների մոտ՝ մոտ 70%-ը։
Այդ հոռետեսությունը ընտրողներին մղել է դեպի ավելի ծայրահեղական թեկնածուներ, ինչպիսիք են Լը Պենը (ում տնտեսական ծրագիրը որոշ տնտեսագետներ քննադատել են՝ որակելով այն ոչ իրատեսական և ոչ լուրջ) և Մելանշոնը, ով ցանկանում է «կրակի մատնել» Ֆրանսիայի պետական պարտքը։
Այս ամսվա սկզբին հրապարակված հարցումների ամփոփ տվյալների համաձայն՝ Լը Պենն ունի ընտրողների 34%-ի աջակցությունը, իսկ Մելանշոնը՝ 15%-ի. սա նշանակում է, որ ընտրազանգվածի գրեթե 50%-ը մտադիր է ձայն տալ հաստատված քաղաքական համակարգի դեմ հանդես եկող գործչի։ Կենտրոնամետ աջ թեկնածու Էդուար Ֆիլիպը, ով, թերևս, ավանդական քաղաքական դաշտի այն գործիչն է, ով ամենալավ հնարավորություններն ունի մրցակցելու Լը Պենի հետ, փորձել է իրեն ներկայացնել որպես ֆինանսական կարգապահության կողմնակից թեկնածու, ով չի վախենում բարձրաձայնել դառը ճշմարտությունը։ Սակայն նրա նախընտրական արշավը դժվարությամբ է հաստատուն դիրքեր գտնում։
Կործանարար շղթայական ռեակցիա
Պաշտոնյաները, օրենսդիրներն ու դիվանագետները, միակարծիք են, որ Ֆրանսիային չի սպառնում Հունաստանի սցենարը, որը կառավարությանը կստիպեր դադարեցնել պաշտոնյաներին աշխատավարձերի և պարտատերերին վճարումների կատարումը։ Այնուամենայնիվ, երկիրը կարող է բախվել ճգնաժամի, որը նման կլինի Իտալիայում 2011 թվականին տեղի ունեցած իրադարձություններին, երբ Մոնտին փոխարինեց Սիլվիո Բեռլուսկոնիին։
«Մենք դեռ բանանի հանրապետություն չենք, որը կարող է սնանկության դիմում ներկայացնել», – ասել է վետերան կենտրոնամետ օրենսդիր և բյուջետային փորձագետ Շառլ դը Կուրսոնը։
Սակայն այս ամսվա սկզբին Փարիզի հիփսթեր 11-րդ թաղամասի արդեն թալանված սուպերմարկետի կոտրված պատուհանի առջև մի տղամարդ, որը ակնհայտ կապ չուներ խանութի հետ, խրախուսում էր անցորդներին մտնել և գողանալ այն, ինչ իրենց անհրաժեշտ էր։ Մի քանի մետր հեռավորության վրա չինական ռեստորանի տերը փակել էր դուռը յուրաքանչյուր հաճախորդի ետևում՝ համոզվելու համար, որ անկարգողները չեն կարող ներս մտնել։
Սրանք այնպիսի պատկերներ են, որոնք կարելի է ակնկալել պետական պարտքի ճգնաժամի եզրին գտնվող երկրում, այլ ոչ թե G7-ի անդամ պետությունում։ Բրյուսելից, Վաշինգտոնից կամ Նյու Յորքից հետևելով իրավիճակին՝ դիվանագետներն ու տնտեսագետները հասկանում են, որ Փարիզին, ամենայն հավանականությամբ, չի հաջողվի մինչև 2029 թվականը բյուջեի դեֆիցիտը հասցնել ՀՆԱ-ի 3%-ին, ինչպես նախկինում խոստացել էր ԵՄ-ին։
Դը Կուրսոնը նշեց, որ ֆինանսական հարցերում Ֆրանսիան «կորցրել է ամբողջ վստահությունը» եվրոպական գործընկերների աչքում։ Տնտեսության նախկին նախարար Լոմբարն ասաց. «Մենք չկարողացանք կատարել մեր պարտավորությունները», սակայն հույս հայտնեց, որ իրավիճակը կարող է փոխվել։
«Ֆրանսիացի ժողովրդի անունից մենք պարտավորվել էինք կարգի բերել ֆինանսները, բայց չկատարեցինք խոստումները։ Ես անձամբ շատ էի ցանկանում կատարել իմ ստանձնած պարտավորությունները, սակայն հավաքականորեն մենք դա չարեցինք, — ասաց Լոմբարը։ — Արդյունքում՝ մենք մեզ դրեցինք թույլ դիրքում»։
Բաց մի թողեք
Կանադան և Եվրոպան ցանկանում են վերափոխել համաշխարհային կարգը։ Սակայն ո՞ւմ տեսլականը կհաղթի
Բրյուսելը դեկտեմբերյան վերջնաժամկետ է սահմանում Ուկրաինայի ֆինանսական խնդիրները լուծելու համար
Խաղաղության հասնելու բարդ ջանքեր և Ուկրաինային ֆինանսավորելու մրցավազք