ԵՄ-ն, հավանաբար, կդիմի ընդհանուր պարտքի ավելացմանը՝ Ուկրաինային ֆինանսավորելու համար։ Ինչո՞ւ նույնը չի արվում հենց իր՝ ԵՄ-ի կարիքների համար։
Ինչպիսի արժանիքներ էլ որ ունենա Ֆրիդրիխ Մերցը, հետևողականությունը դրանցից մեկը չէ։
Եթե հարցնեք Գերմանիայի՝ դժվարին կացության մեջ հայտնված կանցլերին, թե ինչ է մտածում Իրանի հետ կապված պատերազմի, Չինաստանի կամ ԵՄ-ի՝ ածխածնային արտանետումների առևտրի համակարգի մասին, ապա՝ կախված նրա տրամադրությունից, կարող եք ստանալ միանգամայն տարբեր պատասխաններ։
Սակայն Մերցի հակասական դիրքորոշումներն ամենավառ կերպով դրսևորվում են ԵՄ-ի ընդհանուր պարտքի հարցում։ Ընդամենը մեկ շաբաթ առաջ այն մարդը, ով ժամանակին խոստացել էր անել «հնարավոր ամեն ինչ»՝ կանխելու ընդհանուր պարտքային պարտավորությունների ավելացումը, այժմ ակնարկում է, որ, հնարավոր է, ոչինչ էլ չձեռնարկի դա թույլ չտալու համար։
«Թե արդյոք կրկին կհասնենք դրան՝ դեռ պարզ չէ», – ասաց Մերցը՝ պատասխանելով հարցին, թե արդյոք կաջակցի ընդհանուր պարտքի ավելացմանը՝ Ռուսաստանի դեմ Ուկրաինայի պատերազմական ջանքերը ֆինանսավորելու նպատակով։ (Նա նաև պնդեց, որ Կիևին տրամադրվող 90 միլիարդ եվրոյի վարկը չի պահանջում «եվրոպարտատոմսերի» թողարկում՝ առանց, սակայն, բացատրելու, թե ինչու)։
Թողնելով մի կողմ «երկակի մտածողությունը»՝ նշենք, որ այս հայտարարությունները շատ բան են բացահայտում։ Անցյալ տարվա դեկտեմբերին Մերցը կտրականապես բացառում էր Կիևի համար ընդհանուր պարտքի ստեղծումը՝ ընդամենը ժամեր անց նախքան այն պահը, երբ ինքն ու ԵՄ այլ առաջնորդներ համաձայնեցին հենց այդ քայլին։ Այժմ նա պատրաստակամություն է հայտնում քննարկելու այդ գաղափարը՝ նախքան բուն բանավեճի մեկնարկը։
Սա հստակ ցույց է տալիս, որ ԵՄ-ի պարտքը (որը հաճախ անվանում են «եվրոպարտատոմսեր») կրկին դառնալու է այն գործիքը, որը թույլ կտա Կիևին շարունակել պայքարը։
Կարելի է ասել, որ Մերցը պարզապես հաշտվում է անխուսափելիի հետ։
Բելգիան, որն անցյալ տարի տապալեց Մերցի նախաձեռնությունը՝ օգտագործելու Ռուսաստ Էստոնիան՝ Ռուսաստանի ակտիვների օգտագործման ամենավճռական կողմնակիցներից մեկը, բացահայտ ընդունել է, որ իրավիճակն անխուսափելի է, և պարտքային պարտավորությունների ստանձնումն այլևս անխուսափելի է դարձել։
«Սա [ԵՄ վարկը] այն մեխանիզմն է, որը Եվրոպան բազմիցս կիրառել է, ուստի Եվրոպայի համար այն միանգամայն հասկանալի գործիք է», — Reuters-ին հայտնել է երկրի վարչապետ Քրիստեն Միխալը՝ անցյալ շաբաթ Բրյուսելում կայացած գագաթնաժողովի շրջանակներում։
Կիևի ֆինանսական կարիքները
Ուկրաինայի ֆինանսավորման հստակ կարիքները, անշուշտ, վիճելի են։ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, ցավոք, որևէ կասկածի տակ չդրեց Վլադիմիր Զելենսկիի այն պնդումը, թե հաջորդ տարի իր երկիրը կունենա 70 միլիարդ եվրոյի ֆինանսական պակասուրդ։
Այնուամենայնիվ, Սև ծովում Ռուսաստանի կողմից իրականացվող շրջափակումը, որը խոչընդոտում է արտահանումը, ինչպես նաև Ուկրաինայի քաղաքացիական ենթակառուցվածքների վրա իրականացվող գնալով ավելի կատաղի հարձակումները, գրեթե երաշխավորում են, որ Կիևի ֆինանսական կարիքները հսկայական են։
Խնդիրն (և հանելուկը) այն է, որ Եվրոպայի սեփական ֆինանսական կարիքները նույնիսկ ավելի ահռելի են։
Ըստ Մարիո Դրագիի՝ կենտրոնական բանկի նախկին ղեկավարի և ԵՄ տնտեսական հարցերով ներկայիս առաջատար փորձագետի, Եվրամիությունը պետք է տարեկան լրացուցիչ 800 միլիարդ եվրո ներդնի թվային, «կանաչ» և այլ առաջադեմ տեխնոլոգիաների ոլորտներում՝ տնտեսական անկման «դանդաղ տանջանքից» խուսափելու և Չինաստանին ու ԱՄՆ-ին հասնելու համար։ Որոշ այլ գնահատականների համաձայն՝ ԵՄ-ում ներդրումային պակասուրդն էլ ավելի մեծ է։
Այդ դեպքում ինչո՞ւ է Եվրոպան պատրաստ պարտք վերցնել Ուկրաինայի համար, բայց ոչ՝ սեփական կարիքների համար։
Այս հարցն էլ ավելի տարակուսելի է դառնում, եթե հաշվի առնենք, որ ԵՄ-ի համար ընդհանուր պարտքի թողարկման հիմնական փաստարկը նույնն է, ինչ Ուկրաինայի պարագայում՝ այլ տարբերակ պարզապես չկա։
Մասնավոր կապիտալը, նույնիսկ «Խնայողությունների և ներդրումների միության» (Savings and Investments Union) լիարժեք գործարկման դեպքում, բավարար չէ։ Ա Կամ, ինչպես Եվրոպական բարեփոխումների կենտրոնն է ասում. «Մի շարք ընդհանուր պարտքեր անխուսափելի կլինեն, եթե Դրագիի առաջարկած համատեղ ներդրումները նորարարության, պաշտպանության և էլեկտրաէներգիայի ցանցերի միակցիչների մեջ իրականացվեն»։
Ռազմական մտավախություններ
Ինչո՞ւ են, ուրեմն, ԵՄ առաջնորդները խուսափում անխուսափելիից։ Ինչո՞ւ են նրանք պատրաստ ապագա եվրոպական սերունդներին պարտքով ծանրաբեռնել՝ ավերիչ պատերազմ ֆինանսավորելու համար, բայց ոչ թե ներդրումներ կատարել էլեկտրաէներգիայի ցանցերում և այլ աճը խթանող եվրոպական ենթակառուցվածքներում։
Կարծում եմ, այս հարցի պատասխանը կրկնակի է։ Նախ, չնայած Դրագիի հակառակ բողոքներին, ԵՄ առաջնորդները դեռևս Եվրոպայի տնտեսական դժվարությունները չեն համարում գոյաբանական, կամ առնվազն նույնքան գոյաբանական, որքան Ուկրաինայի պայքարը ռուսական ագրեսիայի դեմ։
Ապացույցը կայանում է երկու այլ դեպքերում, երբ ԵՄ-ն դիմել է համատեղ փոխառության. 634 միլիարդ եվրոյի վերականգնման հիմնադրամը, որը համաձայնեցվել է, երբ համավարակը ոչնչացնում էր մարդկանց կյանքը (և համաշխարհային տնտեսությունը) 2020 թվականին։ և 150 միլիարդ եվրոյի «SAFE» գործիքը, որը ԵՄ երկրներին առաջարկում է էժան պաշտպանական վարկեր, հայտարարվեց Դոնալդ Թրամփի կողմից Կիևին տրամադրվող ամերիկյան ռազմական օգնության կրճատումից կարճ ժամանակ անց՝ լարված հարաբերությունների սրացումից հետո։
Այսպիսով, երբ ԵՄ-ն զգում է, որ իր գոյությանն իսկ վտանգ է սպառնում, այն գործի է անցնում։ Խնդիրն այն է, որ Եվրոպայի ներկայիս «դանդաղ տանջանքը» դեռևս բավարար չէ առաջնորդներին գործողությունների դրդելու համար։
Երկրորդ պատճառն ավելի մտահոգիչ է։ Ուկրաինայի համար համատեղ պարտք ներգրավելու միջոցով իր տնտեսական ուղղափառությունը (թեկուզև՝ անհիմն) մի կողմ դնելու Եվրոպայի պատրաստակամությունը, կարծես, ավելի լայն միտման մաս է կազմում՝ ռազմական ծախսերը բոլոր այլ ոլորտներից վեր դասելը։
Սա ակնհայտ է ոչ միայն նրանից, որ ԵՄ-ի կողմից վերջերս իրականացված երեք համատեղ պարտքային թողարկումներից երկուսը (մասնավորապես՝ SAFE-ը և Ուկրաինային տրամադրվող վարկը) ուղղակիորեն կենտրոնացած են պաշտպանության վրա։
Սա ընդգծվում է նաև անցյալ տարի Եվրոպական հանձնաժողովի կայացրած որոշմամբ, որով ԵՄ երկրներին թույլ է տրվում ռազմական ծախսերի համար տարեկան ՀՆԱ-ի 1,5%-ի չափով լրացուցիչ ֆինանսական ճկունություն կիրառել։ Ի հակադրություն դրա՝ Բրյուսելը երկրներին առաջարկել է ընդամենը տարեկան համախառն արդյունքի 0,6%-ի չափով ճկունություն՝ էներգետիկ ցնցումների նկատմամբ դիմակայունությունն ամրապնդելու համար։ Սա վերաբերում է այս տարվա փետրվարին Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի և Իսրայելի մղած պատերազմից հետո ստեղծված իրավիճակին. մի հակամարտություն, որը, ըստ Էներգետիկայի միջազգային գործակալության, հանգեցրեց պատմության մեջ ամենամեծ էներգետիկ ճգնաժամին։
Խոսուն փաստ է, որ ԵՄ տասնութ երկրներ՝ այդ թվում Գերմանիան (որը ԵՄ անդամ պետությունների շարքում ավանդաբար ամենակոշտ ֆիսկալ դիրքորոշում ունեցողներից է), դիմել են առաջին տեսակի ճկունության կիրառման համար, մինչդեռ միայն երկուսը (Իտալիան և Հունաստանը) օգտվել են երկրորդ տարբերակից։
Ռազմական ծախսերի վրա այս չափազանց մեծ շեշտադրումը ոչ միայն քաղաքական առումով է ինքնակործան. ինչպես ցույց է տալիս Մերցի՝ սեփական երկրում ունեցած ցածր վարկանիշը, քաղաքացիները ի վերջո կընդվզեն նման առաջնորդների դեմ և, հնարավոր է, նույնիսկ ձայն կտան մեկ ուրիշին (ասենք՝ Ալիս Վայդելին), ով խոստանում է լիովին դադարեցնել Ուկրաինային ցուցաբերվող աջակցությունը։
Սա նաև պատմական տեսանկյունից է մտահոգիչ։ Ի վերջո, մենք նախկինում էլ ենք Եվրոպայում ականատես եղել նման անսանձ տնտեսական միլիտարիզմի։ Եվ, ինչպես Մերցը պետք է որ գիտակցի, դա միշտ աղետով է ավարտվում։
Բաց մի թողեք
Մարին Լը Պենը ներկայանում է որպես Ֆրանսիայի պաշտպան՝ երկրում տիրող խնդիրների ֆոնին
Ֆրանսիայի նախագահի պաշտոնի հավակնորդ Ֆիլիպի ցուցանիշները նվազել են նոր հարցման արդյունքներով
Եվրամիության համար ամենամեծ սպառնալիքը, որը հասունանում է հենց Միության ներսում