Axel Springer Global Reporters Network-ի կողմից ձեռք բերված փաստաթղթերը վկայում են անօդաչու թռչող սարքերի ռումբերի, հրկիզող ծանրոցների և հրկիզման հարձակումների մասին, որոնք հասել են ռուսական հետախուզությանը։
ԲԵՌԼԻՆ — Եթե պայթուցիկ նյութն իրականում պայթած լիներ, քննիչները, հնարավոր է, դեռևս հստակ պատկերացում չունենային այն մասին, ինչը եվրոպացի պաշտոնյաները համարում են ավելի լայն ռուսական հարձակումների արշավ։
Օգոստոսի 4-ին Գերմանիայի Լայպցիգի օդանավակայանում անօդաչու թռչող սարքը հարվածեց ուկրաինական ինքնաթիռի թևին և ընկավ թռիչքուղու վրա։ Դրա տակ ամրացված էր պայթուցիկներով լի անագե տարա։ Սարքը մնաց անվնաս։
Դա քննիչներին տվեց մի անսովոր արժեքավոր բան՝ ռումբը։ Ըստ Գերմանիայի դաշնային ոստիկանության կողմից Axel Springer Global Reporters Network-ի կողմից վերանայված հետաքննչական գործի, տարան կնքված էր յոթ շրջանաձև խորշերով դրոշմված մետաղական թիթեղով։
Սա առաջին դեպքը չէր, երբ եվրոպական տարածքում նման ինքնաշեն պայթուցիկ սարք էր հայտնաբերվում։ Գրեթե երկու տարի առաջ՝ 2024 թ. օգոստոսի 20-ին, ոստիկանության քննիչները պայթուցիկների վնասազերծման խմբի ուղեկցությամբ ժամանել էին Լիտվայի Կաունաս քաղաքի գերեզմանատուն։ Լիտվայի քրեական ոստիկանության բյուրոյի քննչական նյութերի համաձայն՝ նրանք Լեհաստանից ստացել էին խիստ կարևոր տեղեկություն պայթուցիկ նյութերի և մի ուկրաինացի տղամարդու մասին, ով, ըստ ենթադրությունների, դրանք այնտեղ էր տեղադրել ռուսական հետախուզության հանձնարարությամբ։
Հնամաշ գերեզմանի մոտ՝ արհեստական ծաղիկների և բետոնե սալերի տակից, ոստիկանները հայտնաբերել էին պլաստիկե տոպրակ, որի մեջ երկու թիթեղյա տարա կար։ Պիտակների համաձայն՝ դրանցում եգիպտացորեն էր։ Սակայն դատաբժշկական փորձաքննությունը պարզել էր, որ դրանք պարունակում են 968 գրամ պայթուցիկ նյութ՝ յուրաքանչյուր տարայում մոտ 700 գրամ տրոտիլին համարժեք քանակությամբ, ինչը մոտավորապես հավասար է չորս ձեռքի նռնակի մահացու ուժին։
2025 թ. հունվարին և հունիսին քննիչները Լիտվայի տարբեր վայրերում հայտնաբերել էին պայթուցիկով լցված ևս մի քանի տարա։ Դրանցից չորսը հագեցած էին մետաղական թիթեղներով, որոնց վրա շրջանաձև փոսիկներ էին դրոշմված։ Քննիչների կարծիքով՝ պայթյունի ժամանակ դրանք պետք է ծառայեին որպես արկեր։ Լիտվայի ոստիկանության դատափորձագիտական ծառայության զեկույցի համաձայն՝ փորձաքննությունը ցույց է տվել, որ այդ թիթեղները, ամենայն հավանականությամբ, պատրաստվել են նույն հաստոցի միջոցով։
Լայպցիգում անօդաչու թռչող սարքին ամրացված սարքը ցնցող նմանություն ուներ Լիտվայում հայտնաբերված թաքստոցներից վերցված սարքերի հետ, այդ թվում՝ պայթուցիկով լցված թիթեղյա տարայի և դրոշմված մետաղական թիթեղի մասով։
Միայն նմանությունը չի հաստատում, որ սարքերը պատկանել են նույն գործողությանը: Սակայն երկու արևմտյան անվտանգության պաշտոնյաներ, որոնց անանունությունը թույլատրվել է անվտանգության հարցեր քննարկելու համար, ասում են, որ այն համապատասխանում է այլ ապացույցների, այդ թվում՝ ճանապարհորդական գրառումների, կասկածելի լոգիստիկ երթուղիների և հետախուզական զեկույցների հետ, որոնք կապում են դեպքերը ռուսական ավելի լայն հետախուզական առաքելության հետ։
Նմանությունը այն օրինաչափության տարրերից մեկն է, որը գերմանացի և եվրոպացի պաշտոնյաների կարծիքով վկայում է Եվրոպայում դիվերսիայի և բռնության սրման մասին, որը ծրագրվել և համակարգվել է ռուս հետախուզության աշխատակիցների կողմից։
Գերմանացի և եվրոպացի երեք բարձրաստիճան անվտանգության պաշտոնյաների խոսքով՝ արշավի հիմնական շարժիչ ուժը Ռուսաստանի GRU ռազմական հետախուզական ծառայությունն է: Նրանց խոսքով՝ դրա հիմքում ընկած է 29155 ստորաբաժանումը՝ ռազմական հետախուզական կազմակերպություն, որը կապված է եվրոպական երկրներում անկայունացման գործողությունների հետ։
Գերմանիայի իշխանությունները հայտարարում են, որ ակնկալում են հետագա «հիբրիդային» գործողություններ, քանի որ Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր Պուտինը ձգտում է խաթարել Ուկրաինային տրվող ռազմական աջակցությունը և բարձրացնել Կիևին աջակցելու քաղաքական արժեքը։
«Ենթադրվում է, որ բնակչությունը վախենում է ուղղակի ռազմական բախումից և, հետևաբար, կասկածի տակ է դնում Ուկրաինային աջակցելու նպատակը», – ասել է Գերմանիայի BND դաշնային հետախուզական ծառայության նախկին նախագահ Գերհարդ Շինդլերը։ «Ահա թե ինչու նա կմեծացնի ինչպես ռազմական ճնշումը Ուկրաինայի վրա, այնպես էլ հիբրիդային ճնշումը Արևմուտքի վրա»։
Հարցմանը ի պատասխան՝ Բեռլինում Ռուսաստանի դեսպանատունը հերքել է Ռուսաստանի մասնակցությունը Եվրոպայում դիվերսիաներին: «Մենք կտրականապես մերժում ենք Ռուսաստանի ենթադրյալ մասնակցության վերաբերյալ անհիմն մեղադրանքները Լայպցիգի օդանավակայանում տեղի ունեցած «անօդաչու սարքի միջադեպին», ինչպես նաև այլ «դիվերսիոն գործողություններին», – ասել է խոսնակը։
Ռուսական կապ
Ամենահստակ հետքերից մեկը տանում է դեպի Օլեգ Լևուշկինը, ով ունի լատվիա-ռուսական կրկնակի քաղաքացիություն, որին գերմանական իշխանությունները կասկածում են Լայպցիգի հարձակման նախապատրաստմանը նպաստելու մեջ: Գերմանիայի անվտանգության բարձրաստիճան պաշտոնյայի և Axel Springer Global Reporter Network-ի կողմից ուսումնասիրված քննչական ֆայլերի համաձայն՝ Լևուշկինը ցածր մակարդակի նորակոչիկ չէ, այլ GRU-ի հետ կապված լոգիստիկ գործակալ, որը երկար ժամանակ կապեր ունի Ռուսաստանի ռազմական հետախուզության բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ։
Սոցիալական ցանցերում Լևուշկինը ներկայացնում է թվացյալ սովորական կյանքի ակնարկներ՝ մոտոցիկլետային ուղևորություններ դեպի Ղրիմ և հունգարա-սերբական սահման, այցելություն Վոլգոգրադի «Հայրենիքը կանչում է» արձանը, և ձկնորսության, դահուկավազքի և ընտանիքի հետ Եվրոպայով ճանապարհորդելու ժամանակ: Axel Springer Global Reporter Network-ը ուսումնասիրել է նրա էջերը VKontakte և Odnoklassniki սոցիալական ցանցերում:
Գերմանական հետախուզության պաշտոնյայի և գործին առնչվող փաստաթղթերի համաձայն՝ քննիչները կարծում են, որ Լևուշկինը հուլիսի վերջին Թուրքիայի տարածքով մեկնել է Բեռլին-Բրանդենբուրգ օդանավակայան՝ Լայպցիգի գործողությունը նախապատրաստելու նպատակով։ Գերմանական քննչական նյութերում նշված տեղորոշման տվյալների համաձայն՝ հուլիսի 27-ին նա այնտեղ մեքենա է վարձակալել։ Գերմանիայի բարձրաստիճան պաշտոնյայի խոսքով՝ քննիչները ենթադրում են, որ պայթուցիկ նյութերը Գերմանիա են հասցվել Բուլղարիայի և Սերբիայի տարածքով՝ բեռնատարների թաքստոցներում։
Հուլիսի 31-ին վարձակալված մեքենան ֆիքսվել է Լայպցիգի օդանավակայանի մերձակայքում, որտեղ, ըստ քննչական փաստաթղթերի, նա, ըստ քննիչների ենթադրության, հետախուզական աշխատանքներ է իրականացրել՝ նախապատրաստվելով հարձակման փորձին։ Լևուշկինը չի արձագանքել մեկնաբանություն ստանալու խնդրանքին։
Լևուշկինի ենթադրյալ կապերը հասնում են մինչև ռուսական ռազմական հետախուզության բարձրագույն օղակներ։ Գերմանական լրատվամիջոցների և Լոնդոնում գործող «Դոսիե» կենտրոնի (Dossier Center) հաղորդումների համաձայն՝ նա մոտ երկու տասնամյակ սերտ կապեր է պահպանել Գլխավոր հետախուզական վարչության (ԳՀՎ/GRU) գնդապետ Դենիս Սմոլյանինովի հետ։
Լիտվայի պետական անվտանգության դեպարտամենտի՝ 2025 թվականի դեկտեմբերի զեկույցում նշվում է, որ Սմոլյանինովը «ԳՀՎ-ի Ուկրաինայի գծով բաժնի ղեկավարն է, մասնագիտացած է հոգեբանական գործողությունների ոլորտում և կապ ունի Եվրոպայում Telegram սոցիալական ցանցի միջոցով կազմակերպված գաղտնի դիվերսիոն արշավների հետ»։
Լիտվայի հետախուզությունը ծանրոցների հետ կապված գործողությունը ուղղակիորեն վերագրում է ԳՀՎ-ին (GRU) և, մասնավորապես, 29155 ստորաբաժանմանը։ Լիտվայի պետական անվտանգության դեպարտամենտի՝ 2025 թվականի նոյեմբերին կազմված և Axel Springer Global Reporters Network-ի կողմից ուսումնասիրված փաստաթղթում նշվում է, որ այդ ստորաբաժանման խնդիրն է «իրականացնել սպանություններ, ենթակառուցվածքների ոչնչացման գործողություններ, խաթարել Ռուսաստանի շահերին հակասող հաստատությունների գործունեությունը և ահաբեկչական հարձակումներ կազմակերպել արևմտյան երկրներում»։
Ըստ նույն փաստաթղթի՝ ստորաբաժանման գործակալները «վերապատրաստված են պայթուցիկ նյութերի և հրազենի կիրառման գործում, ինչպես նաև կարող են բացահայտել մարդկային աղբյուրներ և ստեղծել գործակալական ցանցեր»։
Փաստաթղթի համաձայն՝ արևմտյան կառավարություններն ու քննիչները 29155 ստորաբաժանումը նախկինում կապել են Եվրոպայում իրականացված մի շարք գործողությունների հետ, այդ թվում՝ Բուլղարիայում և Չեխիայում զինամթերքի պահեստներում տեղի ունեցած պայթյունների և 2018 թվականին Մեծ Բրիտանիայում ռուս նախկին լրտես Սերգեյ Սկրիպալի թունավորման հետ։ Լիտվական փաստաթուղթը ստորաբաժանումը կապում է նաև ավելի վերջերս տեղի ունեցած հրկիզումների հետ, այդ թվում՝ Վիլնյուսում գտնվող Ikea խանութի և Բուխարեստում փոստային բաժանմունքի հրկիզման դեպքերի հետ։
Ռուսաստանի կառավարության մամուլի ծառայությունը չի արձագանքել ԳՀՎ-ի 29155 ստորաբաժանման և Սմոլյանինովի վերաբերյալ մեկնաբանություն ստանալու հարցմանը։
Գերմանիայի պաշտոնյաները ԳՀՎ-ին են մեղադրել սեպտեմբերին Մյունխենում պաշտպանական ընկերության դեմ իրականացված և ձախողված հրկիզման փորձի համար, իսկ Էստոնիայի հետախուզական ծառայությունն այս շաբաթ հրապարակային հայտարարությամբ նշել է, որ օգոստոսին Milrem Robotics պաշտպանական ընկերության դեմ իրականացված հրկիզումը պատվիրվել է ռուսական հետախուզության կողմից։
Axel Springer Global Reporters Network-ի հետ զրուցած եվրոպական անվտանգության մարմինների ներկայացուցիչները կանխատեսում են, որ առաջիկա ամիսներին նման գործողությունները կավելանան, իսկ հնարավոր թիրախների թվում կլինեն պաշտպանական ընկերությունները, կենսական նշանակության ենթակառուցվածքները և Ուկրաինային աջակցող անձինք։
Կրեմլը Եվրոպայի հետ իր հարաբերությունները դիտարկում է որպես «համակարգային հակամարտություն», — ասել է Ավստրիայի ներքին հետախուզության ծառայության նախկին ղեկավար Օմար Հայջավի-Պիրխները։ Ինչպես և այս հոդվածի համար հարցազրույց տված մյուս անձինք, նա ևս կանխատեսում է անօդաչու թռչող սարքերի ներխուժումների և հիբրիդային հարձակումների աճ։
«Մենք կարծում ենք, որ Ռուսաստանը ներկայումս գտնվում է աննախադեպ ուժեղ ճնշման տակ. հավանաբար՝ ավելի մեծ, քան պատերազմի ընթացքում կամ Վլադիմիր Պուտինի պաշտոնավարման ողջ ժամանակահատվածում որևէ այլ պահի», — ասել է ՆԱՏՕ-ի բարձրաստիճան պաշտոնյան, ով անանուն մնալու պայմանով է մեկնաբանել անվտանգությանը վերաբերող հարցերը։
«Կրեմլի տեսանկյունից՝ իրենց հասանելի լավագույն տարբերակը թվում է Արևմուտքի դեմ իրականացվող հիբրիդային արշավի ակտիվացումը», — հավելել է պաշտոնյան։
Բաց մի թողեք
Եվրոպական երկրները պայմանավորվել են «վճռական» պատասխան տալ դիզվառելիքի հարցում ԱՄՆ-ի գործադրած ճնշմանը
Թրամփի դիզելային վառելիքի սպառնալիքը կարող է վնասել եվրոպացի բեռնատարների վարորդներին և բարձրացնել սպառողների գները
Եվրոպան քննարկում է Մերցից հետո սպասվող իրավիճակը