Հոկտեմբերի 24-ի երեկոյան Երևան-Աշտարակ ավտոճանապարհին տեղի ունեցած ողբերգությունը Հայաստանի ճանապարհային անվտանգության համակարգի վերաբերյալ ծանր հարցեր է առաջացնում։
Երեք մարդ զոհվել է, չորս երեխա տեղափոխվել հիվանդանոց։ Երեխաներից երկուսի վիճակը ծայրահեղ ծանր է, մեկ երեխան՝ տղան, մահացավ։ Մինչ բժիշկները պայքարում են նրանց կյանքի համար, իրավապահ մարմինները պետք է պարզեն պատահարի հանգամանքները։ Սակայն այս դեպքն ունի նաև հանրային նշանակության հարցադրումներ, որոնք դուրս են առանձին քրեական վարույթի շրջանակներից։
Ժամը 19։19-ին փրկարարները ահազանգ են ստացել Երևան–Աշտարակ ճանապարհին տեղի ունեցած վթարի մասին։ ՆԳՆ հաղորդագրության համաձայն՝ 38-րդ կիլոմետրում բախվել են «Opel» մարդատար ավտոմեքենան և «ՄԱԶ» բեռնատարը։ Դեպքի վայր է մեկնել փրկարարների երկու մարտական հաշվարկ։ Ավելի ուշ Առողջապահության նախարարությունը հայտնել է երեխաների առողջական ծանր վիճակի մասին։
Առաջին անհանգստացնող հանգամանքը հրապարակված տեղեկությունների անհամապատասխանությունն է։ ՆԳՆ-ն նշում է ճանապարհի 38-րդ կիլոմետրը, դեպքի վայրից տարածված լրագրողական տեղեկություններում հիշատակվում է 34-րդ կիլոմետրը։ Առողջապահության նախարարությունը խոսում է հինգ տուժած երեխայի մասին, մինչդեռ սկզբնական լրագրողական հրապարակումներում նշվել է չորս երեխա։ Այս տարբերությունները պահանջում են պաշտոնական պարզաբանում։
Դեպքի վերաբերյալ հանրությանը դեռ հայտնի չեն բախման մեխանիզմը, ավտոմեքենաների արագությունը, ճանապարհի լուսավորության և գծանշումների վիճակը, վարորդների տեսադաշտը, տրանսպորտային միջոցների տեխնիկական վիճակը։ Չկա հրապարակված տեղեկություն նաև երեխաների անվտանգության գոտիների և համապատասխան պահող սարքերի կիրառման վերաբերյալ։
Այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն ունի քննության համար էական նշանակություն։ Առանց դրանց ուսումնասիրության որևէ անձի մեղավորության կամ ճանապարհի նախագծային թերությունների մասին եզրակացությունը վաղաժամ կլինի։
Հայաստանի ճանապարհներին տեղի ունեցող պատահարների վիճակագրությունը, սակայն, արդեն բավարար հիմք է տալիս համակարգային խնդիրների քննարկման համար։ ՆԳՆ պաշտոնական տվյալներով՝ 2025 թվականին երկրում գրանցվել է 4784 ճանապարհատրանսպորտային պատահար՝ 2024 թվականի 4314-ի դիմաց։ Աճը կազմել է 10,9 տոկոս։ Վիրավորների թիվը 6116-ից հասել է 7073-ի։ Միաժամանակ զոհերի թիվը 333-ից նվազել է 283-ի։ Նախարարությունը մահացության նվազումը կապում է նաև պարեկային ծառայության աշխատանքի և վարորդների վարքագծի փոփոխության հետ։
2026 թվականի առաջին կիսամյակի վիճակագրությունը նույնպես մտահոգիչ պատկեր է ներկայացնում։ Վեց ամսում Հայաստանում արձանագրվել է 2146 ճանապարհատրանսպորտային պատահար՝ նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի 2072-ի դիմաց։ Վիրավորվել է 3113 մարդ, զոհվել՝ 114-ը։ Մահացության նվազումը դրական տեղաշարժ է, սակայն պատահարների աճը վկայում է ճանապարհային անվտանգության չլուծված խնդիրների մասին։ Ամեն տարի հազարավոր մարդիկ վնասվածքներ են ստանում, ընտանիքները կրում են բուժման, վերականգնման և աշխատունակության կորստի ծանր հետևանքները։ Պետական քաղաքականության արդյունավետությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է պարզել նաև վթարների պատճառները, վտանգավոր ճանապարհահատվածների վիճակը և կանխարգելման միջոցառումների արդյունքները։ Մինչ այդ զոհերի թվի նվազումը բավարար հիմք չի տալիս ճանապարհային անվտանգությունը բարելավված համարելու համար։
Այս թվերը պահանջում են առավել մանրամասն վերլուծություն։ Վթարների հաշվառման ընդհանուր ցուցանիշը բավարար չէ կանխարգելման արդյունավետությունը գնահատելու համար։ Անհրաժեշտ են տվյալներ ճանապարհների առանձին հատվածների, բախումների տեսակների, արագության խախտումների, ծանր տրանսպորտի մասնակցության, լուսավորության և պաշտպանիչ ենթակառուցվածքների մասին։
Երևան-Աշտարակ ճանապարհի հոկտեմբերի 24-ի պատահարը հնարավորություն է տալիս ստուգելու նաև պետական կառույցների պատասխանատվության ամբողջ շղթան։ Ոստիկանության քննությանը զուգահեռ անհրաժեշտ է ճանապարհի տվյալ հատվածի անվտանգության տեխնիկական գնահատում։ Ե՞րբ է այնտեղ վերջին անգամ կատարվել ճանապարհային անվտանգության աուդիտ։ Ի՞նչ թերություններ են արձանագրվել։ Կա՞ն դրանց վերացման վերաբերյալ փաստաթղթեր։ Ո՞ր մարմինն է պատասխանատու համապատասխան աշխատանքների իրականացման համար։
Առանձին ուսումնասիրության կարիք ունի ծանր բեռնատարների և մարդատար մեքենաների երթևեկության կազմակերպումը։ Նման բախումների հետևանքները հաճախ հատկապես ծանր են զանգվածների ու կառուցվածքների մեծ տարբերության պատճառով։ Ճանապարհի նախագծումը, արագության ռեժիմը, բաժանարար արգելապատնեշները և բեռնատարների տեխնիկական վերահսկողությունը մահացու վնասվածքների կանխարգելման կարևոր գործոններ են։
Միջազգային ճանապարհային անվտանգության մոտեցումներում վաղուց ընդունված է, որ մարդկային սխալի հավանականությունը պետք է հաշվի առնվի ճանապարհի նախագծման և երթևեկության կառավարման ընթացքում։ Անվտանգ համակարգը նախատեսում է նաև վարորդի սխալի հետևանքները մեղմելու միջոցներ։ Հայաստանի համար այս սկզբունքի կիրառումը պահանջում է ճանապարհային նախագծերի, սպասարկման պայմանագրերի և անվտանգության գնահատումների հրապարակային վերահսկողություն։
Հոկտեմբերի 24-ի վթարի հետաքննությունը պետք է ավարտվի հանգամանքների ամբողջական բացահայտմամբ։ Հանրությունն իրավունք ունի ստանալու փորձաքննությունների արդյունքները, պատասխանատու կառույցների բացատրությունները և կանխարգելիչ միջոցառումների հստակ նկարագրությունը։ Անհրաժեշտ է նաև պարզել՝ առկա եղե՞լ են նախկինում արձանագրված վտանգներ, և ինչպե՞ս են դրանց արձագանքել իրավասու մարմինները։
Երկու զոհվածների ընտանիքների համար պետական վիճակագրությունն այլևս նշանակություն չունի։ Հինգ երեխայի հարազատներն այսօր սպասում են բժիշկների ամեն հաջորդ տեղեկությանը։
Պետական մարմինների պարտականությունն այժմ ավելի մեծ է։ Նրանք պարտավոր են բացահայտել պատահարի բոլոր հանգամանքները և հանրությանը ներկայացնել կանխարգելման գործնական քայլերը։ Հայաստանի ճանապարհներին յուրաքանչյուր ծանր վթարից հետո հանրությունը լսում է զոհերի և վիրավորների նոր թվեր։ Ժամանակն է հրապարակել նաև կանխված վտանգների, վերացված թերությունների և պատասխանատվության ենթարկված պաշտոնատար անձանց մասին ամբողջական տվյալներ։
Ճանապարհային անվտանգության պետական քաղաքականության արդյունքը պետք է չափվի փրկված կյանքերով։ Հոկտեմբերի 24-ի ողբերգության առնչությամբ այդ պատասխանատվությունը ենթակա է հանգամանալից ստուգման։
Բաց մի թողեք
Երևանի անվտանգությունը որոշվում է Բաքվի որոշումներով
Ընտրախախտումները և դիտորդների արձանագրումները ՏԻՄ ընտրություններում
Ապագա գործընկերոջ հետ հարաբերությունների իրավական հիմքը