ԱՄՆ-ում միջանկյալ ընտրություններից ընդամենը օրեր առաջ հարցազրույցում, Կանադայի վարչապետը կոշտ պատասխան հնչեցրեց Վաշինգտոնի հասցեին։
Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին ուրբաթ օրը հայտարարեց, որ եթե իր կառավարությանը չհաջողվի Թրամփի վարչակազմի հետ հարմար առևտրային համաձայնագիր կնքել, ապա ինքը պատրաստ է սպասել ԱՄՆ նոր նախագահի՝ գործարքը կնքելու համար։
Մոնրեալում Քարնին նաև նշեց, որ կանադացիները հոգնել են Միացյալ Նահանգների կողմից իրականացվող դիվանագիտական սադրանքներից, իսկ Ռուսաստան-Ուկրաինա պատերազմի վերաբերյալ նախագահ Դոնալդ Թրամփի անհետևողական քաղաքականությունը որակեց որպես «ոչ օգտակար»։
Եվրոպական միության պաշտոնյաների հետ գագաթնաժողովի ավարտին Քարնիի արած հայտարարությունները Վաշինգտոնին ուղղված ամենահստակ հակադարձումն են վերջին ամիսների ընթացքում։ Այս հայտարարությունն արել է մի ղեկավար, ով առևտրային զգայուն բանակցությունների ֆոնին մինչ այժմ զգուշավորությամբ էր ձևակերպում Միացյալ Նահանգների վերաբերյալ իր հրապարակային խոսքերը։
ԱՄՆ-ի և Կանադայի միջև առևտրային բանակցությունները դանդաղ ու ընդհատումներով են ընթանում այն պահից ի վեր, երբ օգոստոսին Կանադան դուրս եկավ բանակցային գործընթացից, իսկ այս աշնանը երկու կողմերն էլ նոր մաքսատուրքեր սահմանեցին։ Ուրբաթ օրը Քարնին կրկնեց իր դիրքորոշումը՝ նշելով, որ համաձայնագիր չի կնքի «միայն կնքելու համար»։ Երբ նրան հարցրին՝ արդյոք դա նշանակո՞ւմ է, որ անհրաժեշտության դեպքում նա կսպասի նոր նախագահի պաշտոնավարմանը, վարչապետը դրական պատասխան տվեց։
«Մենք ստիպված կլինենք դա անել, եթե դա պահանջվի», — ասել է Քարնին՝ հավելելով. «Եվ դրանից կտուժեն նաև ամերիկյան ընտանիքներն ու բիզնեսները։ Այս իրավիճակում նրանք շահող կողմ չեն»։
Սպիտակ տունն անմիջապես չարձագանքեց մեկնաբանություն տալու խնդրանքին՝ կապված Քարնիի այն հայտարարության հետ, թե ինքը պատրաստ է սպասել ԱՄՆ նոր նախագահին՝ առևտրային բանակցությունները եզրափակելու համար։
Առևտրային դիմակայության շուրջ քաղաքական լարվածությունը Միացյալ Նահանգներում շարունակում է աճել. ընտրողները, որոնք դժգոհ են էներգակիրների և սպառողական ապրանքների գներից, պատրաստվում են երեքշաբթի օրը կայանալիք միջանկյալ ընտրություններում իրենց գնահատականը տալ Թրամփի վարչակազմին։ Ամենակարևոր ընտրական պայքարներից մի քանիսն ընթանում են սահմանակից նահանգներում, որոնք առանձնահատուկ զգայունություն ունեն Կանադայի հետ առևտրային հարաբերությունների նկատմամբ. դրանց թվում են Միչիգանը և Մենը։
Օտտավայում ԱՄՆ դեսպանատունը վերջին օրերին ավելի սրեց լարվածությունը՝ լրագրողներին տրամադրելով մի փաստաթուղթ, որում Կանադայի կառավարության պաշտոնյաները մեղադրվում էին «ԱՄՆ ընտրություններին հնարավոր միջամտության» մեջ։ ԱՄՆ դեսպան Փիթ Հուկստրան, ով հայտնի է իր կոշտ դիրքորոշմամբ, ավելի ուշ հրապարակված փոդքասթում նշեց, որ ամերիկյան իշխանությունների կողմից չկա որևէ «հստակ» եզրակացություն այն մասին, որ կանադացի քաղաքական գործիչները ներգրավված են եղել ընտրություններին ոչ պատշաճ միջամտության մեջ։
Քարնին հրաժարվեց հստակեցնել՝ արդյոք Թրամփի հետ զրույցում բարձրաձայնել է Հուկստրայի կամ ամերիկյան այլ պաշտոնյաների արտահայտությունների հետ կապված որևէ մտահոգություն։ Նա բացատրեց, որ նախագահի հետ զրույցներում կենտրոնացել է առևտրային քաղաքականության և աշխարհաքաղաքական խնդիրների վրա, ինչպիսիք են պատերազմները Ուկրաինայում և Իրանի հետ կապված իրավիճակը։ Սակայն նա հստակ հասկացրեց, որ ԱՄՆ վարչակազմի որդեգրած մոտեցումը հանգեցրել է Կանադայի օտարմանը։
«Կարծում եմ՝ կանադացիները հոգնել են դրանից, — ասաց Քարնին։ — Կարծում եմ՝ դա միանգամայն ակնհայտ է»։
ԵՄ-Կանադա 21-րդ գագաթնաժողովի ավարտին։ Մոնրեալում գտնվելու ընթացքում նա նաև ներկայացրեց ազգային անվտանգության նոր ռազմավարություն և հայտարարեց, որ իր կառավարությունը լրացուցիչ ներդրումներ կկատարի արհեստական բանականության ոլորտում գերիշխելու համար մղվող գլոբալ մրցավազքում։
Կանադայի վարչապետը, ով ընտրվել է 2025 թվականին՝ ներկայացնելով կենտրոնամետ-ձախ Լիբերալ կուսակցությունը (Թրամփի վարչակազմի դեմ ուղղված հայրենասիրական արձագանքի ալիքի ներքո), դարձել է անդրատլանտյան քաղաքականության առանցքային դեմքերից մեկը։ Նա հանդես է գալիս որպես այն «միջին տերությունների» միջև համերաշխության ջատագով, որոնք հայտնվել են Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի ճնշման ներքո։
ԵՄ որոշ առաջնորդներ, մասնավորապես՝ Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, առաջարկել են Կանադային շնորհել «ասոցացված անդամի» նոր կարգավիճակ՝ մայրցամաքային միավորման շրջանակներում։ Կարնին սկզբունքորեն ողջունել է այս գաղափարը, սակայն ԵՄ-ի ներսում առկա ընդդիմությունը՝ հատկապես Գերմանիայի կողմից, խոչընդոտեց Մոնրեալում ֆոն դեր Լայենի առաջարկի առաջխաղացմանը։
Կարնին փորձեց թեթև տանել այդ անհաջողությունը՝ ընդգծելով, որ Կանադան կունենա «աշխարհում որևէ երկրի և Եվրամիության միջև գոյություն ունեցող ամենասերտ կապը»՝ անկախ նրանից, թե ինչ դիվանագիտական տերմինաբանություն կօգտագործվի։ Նա նշեց, որ Կանադա-ԵՄ հարաբերությունները հիմնված կլինեն «խորը համագործակցության վրա՝ տեխնոլոգիաների, առևտրի, մշակույթի, գիտահետազոտական աշխատանքների և կրթության ոլորտներում»։
Կարնիի խոսքով՝ այդ գործընկերության մի մասը պետք է լինի տեխնոլոգիական կարողությունների զարգացումը՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել կախվածությունը գլոբալ գերտերություններից։ Վարչապետը, առանց ուղղակիորեն նշելու Իլոն Մասկի անունը, հիշատակեց Ուկրաինայում Starlink արբանյակային ծառայության աշխատանքի վերջին դանդաղեցումը (ինչը, ըստ տեղեկությունների, տեղի է ունեցել հենց Մասկի հրահանգով)՝ որպես օրինակ այն խոցելիության, որն առաջանում է այլ երկրներին կամ մեկ մասնավոր ընկերության պատկանող տեխնոլոգիաներից չափազանց մեծ կախվածության հետևանքով։
«Եթե դուք միացված եք մի արբանյակային համակարգի, որը միլիարդատերը՝ գրեթե տրիլիոնատերը, կարող է մի պահի որոշել անջատել կամ չանջատել, ապա դա լավ գաղափար չէ», — ասաց Քարնին։
Քարնին ընդունեց, որ Կանադայի և Եվրոպայի կախվածությունը ամերիկյան տեխնոլոգիաներից արագորեն փոխարինելու ոչ մի արագ միջոց չկա, սակայն պնդեց, որ «մեր տիեզերական ակտիվների միավորումը» Եվրոպայի հետ կարող է օգնել Կանադայի անկախությունն ավելի արագ կառուցելուն։
Արհեստական բանականության զարգացման արագացող գլոբալ մրցավազքի ֆոնին Քարնին և նրա եվրոպացի գործընկերները պայքարում են իրենց տեղական տեխնոլոգիական ընկերությունների համեմատաբար սահմանափակ ռեսուրսների դեմ։ Որոշ դեպքերում առաջնորդները աջակցել են իրենց սեփական ազգային չեմպիոն ընկերություններին՝ մրցակցային դիրք գրավելու համար. Քարնին այս շաբաթ հայտարարեց կանադական արհեստական բանականության Cohere ընկերությունում նոր կառավարության ներդրման մասին, որը այս տարվա սկզբին միավորվեց գերմանական Aleph Alpha-ի հետ։
Բրյուսելում ամերիկյան և չինական արհեստական բանականության հսկաների հետ մրցակցության վերաբերյալ անհանգստությունը մեծացել է, քանի որ եվրոպական տեխնոլոգիական մարմինները քննարկում են արագ զարգացող տեխնոլոգիան օրենսդրությամբ և կարգավորմամբ զսպելու տարբերակները։ Քարնին ավելի քիչ հետաքրքրություն է հայտնել առաջնային արհեստական բանականությանը խոչընդոտելու հարցում, բայց կոչ է արել որոշակի գաղտնիության և անվտանգության պաշտպանության և առաջադեմ տեխնոլոգիաների միջազգային համակարգող մարմնի ստեղծման։
Հարցազրույցում նա գովաբանեց արհեստական ինտելեկտի երկու կոնկրետ ղեկավարների՝ Anthropic-ի գործադիր տնօրեն Դարիո Ամոդեյին և Google DeepMind-ի նախագահ և համահիմնադիր Դեմիս Հասաբիսին՝ անվտանգությանը լուրջ վերաբերվելու համար։
Այնուամենայնիվ, Կարնին՝ Կենտրոնական բանկի նախկին ղեկավարը, ում Օտտավայում համարում են ազատ շուկայական հայացքներ ունեցող կենտրոնամետ գործիչ, ակնարկեց, որ արհեստական բանականության (ԱԲ) ոլորտում մասնավոր հատվածին զիջելու հարցում կան որոշակի սահմաններ։ Հիշատակելով Կանադայի բանկը համաշխարհային ֆինանսական ճգնաժամի տարիներին ղեկավարելու իր փորձը՝ Կարնին նշեց, որ հզոր ոլորտները «պաշտպանիչ մեխանիզմների» (կարգավորիչ սահմանափակումների) կարիք ունեն։ Թրամփն, իր հերթին, թերահավատորեն է վերաբերվում ցանկացած նոր կարգավորման, որը կարող է դանդաղեցնել առաջադեմ ԱԲ մոդելների զարգացումը։
«Ոլորտների համար չափազանց դժվար է ինքնակարգավորվելը՝ իսկապես ինքնակարգավորվելը», — ասաց Կարնին։
ԱՄՆ-ում սպասվող ընտրությունները միակ քաղաքական անորոշությունը չեն, որ կախված են Կարնիի և նրա կառավարության գլխավերևում։ Կանադայի՝ Եվրամիությանն ավելի մերձենալու փորձը նույնպես կախված է եվրոպական մի շարք երկրների ընտրողների տրամադրություններից, որոնք թեքվել են դեպի աջ՝ երբեմն նույնիսկ սատարելով ծայրահեղ աջ կուսակցություններին, որոնք ատում են ԵՄ-ն։ Եթե հաջորդ տարի Ֆրանսիայում իշխանության գա Մարին Լը Պենի «Ազգային միավորումը» (National Rally), դա կարող է ցնցել ԵՄ-ն և «ասոցացված անդամակցության» առաջարկը վերածել հեռավոր հիշողության։
Քարնին ենթադրեց, որ Եվրոպայի որոշ ազգայնական առաջնորդներ իշխանության գալուց հետո կարող են հասկանալ, որ ջերմ դիվանագիտական հարաբերություններից ավելի շատ օգուտ կարող են ստանալ, քան պատկերացնում էին մինչ իշխանության գալը։
«Եթե դեռ չեք հասկացել, ապա նման պաշտոններ զբաղեցնելիս արագ կհասկանաք, որ ինքնիշխան լինելը չի նշանակում մենակ լինել։ Ձեզ անհրաժեշտ են համախոհ գործընկերներ, — ասաց Քարնին։ — Ոչ ոք ինքնաբավ չէ։ Նույնիսկ Միացյալ Նահանգները ինքնաբավ չէ»։
Նա, սակայն, նշեց, որ Կանադայի և Եվրոպայի միջև «համագործակցության շրջանակը» կարող է փոխվել՝ կախված Ատլանտյան օվկիանոսի մյուս կողմում կայանալիք ընտրությունների արդյունքներից։
«Իմ պարտականությունն է աշխատել թե՛ նահանգային վարչապետների, թե՛ այլ երկրների ղեկավարների հետ՝ ելնելով Կանադայի լավագույն շահերից, — ասաց Քարնին՝ հավելելով. — Բայց պետք է հասկանալ, որ ինչ-որ մեկի հետ աշխատելը և նրա հետ համաձայնության գալը երկու տարբեր բաներ են»։
Դիվանագիտական հարաբերությունների ոչ մի այլ օրինակ այս միտքն ավելի հստակ չի արտացոլում, քան Քարնիի և Վաշինգտոնում նրա գործընկերոջ միջև հարաբերությունները։ Քարնին ոչ մի կանխատեսում կամ ժամկետ չներկայացրեց առկա առևտրային վեճի լուծման վերաբերյալ, իսկ հարցազրույցի ընթացքում մի քանի անգամ ակնարկեց իր դժգոհությունն ու գրգռվածությունը Թրամփի վարչակազմի գործողությունների կապակցությամբ։
Մասնավորապես, Քարնին մտահոգություն հայտնեց Ռուսաստանի դեմ պայքարում Ուկրաինային ցուցաբերվող ամերիկյան աջակցության անհետևողականության կապակցությամբ։ ԱՄՆ ընտրություններին ընդառաջ՝ Թրամփը կասեցրել է Ռուսաստանի դեմ ուղղված որոշ տնտեսական պատժամիջոցներ՝ միաժամանակ ձգտելով հասանելիություն ստանալ ռուսական դիզելային վառելիքին՝ հույս ունենալով, որ դա կնվազեցնի էներգակիրների գները։ Քարնին չառանձնացրեց Թրամփի որևէ կոնկրետ քաղաքականություն, սակայն ընդհանուր առմամբ ակնարկեց «ԱՄՆ գործողությունների անհետևողականության մասին՝ կապված Ռուսաստանի նկատմամբ սահմանափակումների ու պատժամիջոցների, ինչպես նաև Ուկրաինային պաշտպանական միջոցներ տրամադրելու հարցերի հետ»։
«Դա օգտակար չէր», — ասաց Քարնին։
Նա նաև անտեսեց Թրամփի սպառնալիքները՝ պատասխան քայլեր ձեռնարկելու վերաբերյալ, եթե Կանադան և ԵՄ-ն հաստատեն նոր դիվանագիտական կապեր, որոնք անբարենպաստ կլինեն Միացյալ Նահանգների համար։ Երբ նրան հարցրին, թե արդյոք գագաթնաժողովի ընթացքում իր գործելաոճը պայմանավորված է եղել Թրամփի նկատմամբ հատուկ զգայունությամբ, Քարնին կտրականապես հերքեց դա։
«Բացարձակապես ոչ, — ասաց նա։ — Դա խելագարության կտանի»։
Այնուամենայնիվ, Քարնին նշեց, թե ինչպես կնշեր Թրամփի վարչակազմի հետ որևէ համաձայնագրի կնքումը, եթե, իհարկե, դա երբևէ տեղի ունենա։
Քարնին, ով վերջերս Թրամփից որպես նվեր ստացել էր «Brooks Brothers» ապրանքանիշի չորս վերնաշապիկ, ասաց, որ դեռ դրանցից ոչ մեկը չի հագել, բայց պատրաստ է դա անել, եթե երկրները համաձայնության գան։
«Ես առիթ չեմ ունեցել հագնելու այդ վերնաշապիկները, քանի որ մենք չունենք փոխշահավետ առևտրային համաձայնագիր», — ասաց նա։
Առայժմ, հավելեց Քարնին, «դրանք պահարանումս են»։
Բաց մի թողեք
Լեհաստանում «պետական հեղաշրջում» է սկսվել
Հայաստանի խորհրդարանում իրար ծեծում են Սեքսի նախարարություն բացել – չբացելու հարցի շուրջ
Լատվիան և Նիդերլանդները կհյուրընկալեն անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) տեխնոլոգիաների նոր եվրոպական կենտրոններ