Ծովը, որ ծափ էր տալիս՝ Ֆեդերիկո Ֆելինիին․ Էսսե

Քաղաքը արթնացավ ոչ թե արևից, այլ շեփորի ձայնից։ Ինչ-որ մեկը, երևի կրկեսից փախած, կանգնել էր հրապարակում ու փչում էր այնպես, կարծես փորձում էր արթնացնել մահացածներին։ Մարդիկ դուրս եկան պատշգամբներ՝ գիշերանոցներով, մեղքերի նման կախված մարմիններով։ Կանայք ծանր էին, տղամարդիկ՝ լուռ, երեխաները՝ արդեն հոգնած կյանքից։

Ծովը հեռվից ծափ էր տալիս։ Ամեն ալիք՝ մի հանդիսատես։ Փոքրիկ տղան՝ լայն աչքերով ու չափազանց մեծ գլխարկով, կանգնած էր մայթին ու չէր հասկանում՝ սա իրականությո՞ւն է, թե կրկեսը քաղաք է մտել։ Նրա մայրը աղոթում էր, բայց այնպես, կարծես աղոթքը նույնպես դեր էր խաղում։ Հայրը ծխում էր՝ նայելով ոչ թե որդուն, այլ իր չկայացած կյանքին։

Հրապարակում հայտնվեց մի կին՝ սպիտակ հագուստով, շատ սպիտակ այս քաղաքի համար։ Նրա քայլվածքը ուներ մեղքի փորձ, բայց դեմքը՝ անմեղության համառություն։ Նա ժպտաց՝ ոչ մեկին չնայելով, և այդ ժպիտը դարձավ օրվա ամենախոր լուրը։

Մոտով անցավ քահանա՝ գեր, շնչահեղձ, Աստծո ծանրությունից ծռված։ Նա խաչակնքեց ոչ թե մարդկանց, այլ օդը։ Օդը ավելի շատ կարիք ուներ։

Կրկեսը սկսվեց առանց վրանների։ Ծերունիները դարձան ծաղրածուներ, քաղաքական գործիչները՝ ակրոբատներ, իսկ ամենաանկեղծ մարդը՝ համր։ Երաժշտությունը հնչում էր ոչ մի տեղից, ինչպես հիշողությունը, երբ հանկարծ հիշում ես մի բան, որ իրականում չի եղել։

Տղան զգաց, որ ուզում է ապրել հենց այս խառնաշփոթի մեջ։ Ոչ թե հասկանալ, այլ մնալ։ Ոչ թե փրկվել, այլ նայել։ Նա առաջին անգամ հասկացավ, որ կյանքը երբեմն ավելի շատ նման է ֆիլմի, որը նկարահանվում է առանց սցենարի, բայց չափազանց անձնական է, որ դադարեցնես։

Երբ երեկոյան բոլորը վերադարձան իրենց սենյակները, քաղաքը մնաց մենակ՝ լույսերով, որոնք այլևս ոչ ոքի պետք չէին։ Ծովը շարունակեց ծափ տալ՝ արդեն մթության մեջ։

Եվ եթե ինչ-որ մեկը հարցներ՝ ի՞նչ էր սա, ոչ ոք չէր կարող պատասխանել։ Բայց բոլորը կասեին նույնը. մենք այսօր մեզ տեսանք, մի փոքր չափազանցված, բայց անչափ ճշմարիտ։

Լսիր, Ֆեդերիկո։ Ես քեզ չեմ խոսեցնում որպես ռեժիսոր։ Քեզ կանչում եմ որպես մարդ, որ համարձակվեց խառնաշփոթը սիրել։ Դու երբեք չփորձեցիր կյանքը կարգի բերել։ Դու նրան թողեցիր գիրանալ, աղմկել, կեղծ ժպտալ, հետո հանկարծ լռել՝ ճիշտ այնպես, ինչպես անում է մարդը, երբ մենակ է մնում իր հիշողության հետ։

Քեզ ասում էին՝ «չափազանցված է»։ Դու ժպտում էիր։ Որովհետև գիտեիր՝ կյանքը միշտ չափազանցված է, պարզապես բոլորը չեն համարձակվում դա նկատել։

Դու չնկարեցիր կանանց՝ որպես գաղափար։ Դու նրանց նկարեցիր որպես ճակատագիր՝ ծանր քայլերով, բարձր ձայներով, մարմիններով, որոնք չեն տեղավորվում բարոյականության նեղ շրջանակներում։ Եվ հենց դրա համար նրանք ճշմարիտ էին։ Դու չծաղրեցիր եկեղեցին։ Դու ցույց տվեցիր, թե որքան մարդկային է Աստծուն ծառայելու փորձը։ Քահանաներդ քրտնում էին, սրբերդ հոգնում էին, իսկ մեղավորներդ երբեմն ավելի մաքուր էին, քան աղոթքը։

«La Dolce Vita»-ում դու չմեղադրեցիր դատարկությունը։ Դու պարզապես թույլ տվեցիր, որ այն խոսի։ Եվ դատարկությունն ասաց այն, ինչ բոլորը լռությամբ գիտեին։

«8½»-ում դու առաջին անգամ կինոյում համարձակվեցիր չիմանալ։ Ասել՝ ես խճճված եմ, ես վախենում եմ, ես չեմ կարող։ Եվ հենց այդ չկարողանալը դարձավ ստեղծագործություն։ Դու մեզ սովորեցրեցիր, որ արվեստը պարտավոր չէ լուծում առաջարկել։ Բավական է՝ այն ճիշտ հարցը տա։ Կամ նույնիսկ ոչ դա։ Բավական է՝ նայի մարդուն առանց շտկելու նրան։

Երբ կրկեսը հայտնվում է քո ֆիլմերում, դա զվարճանք չէ։ Դա խոստովանություն է, որ բոլորս դեր ենք խաղում՝ երբեմն շատ լուրջ, երբեմն ծիծաղելի, բայց միշտ՝ առանց փորձի։

Ֆեդերիկո, դու մեզ չտվեցիր ճանապարհ։ Դու տվեցիր հայացք։ Եվ այդ հայացքը դեռ շրջում է՝
ծովի կողքով, լույսերի տակ, հիշողության խորքում, այնտեղ, որտեղ իրականությունն այլևս չի դիմանում և ստիպված է երազ դառնալ։ Եվ գուցե սա է քո ամենամեծ ժառանգությունը․ դու ապացուցեցիր, որ մարդը կարելի է սիրել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ նա լիովին անհասկանալի է։

Շնորհակալ եմ դրա համար, Ֆեդերիկո։

Սիմոն Սարգսյան