Բոբ Մառլին երաժիշտ չէր միայն․ նա ձայն էր, որ ծնվեց լռեցվածների մեջ և դարձավ համաշխարհային արձագանք։ Ռեգգին նրա ձեռքում պարզապես ժանր չմնաց․ այն դարձավ դիմադրության մեղմ ձև, աղոթք՝ ասված բասի ու թմբուկի լեզվով։
Նա երգում էր ոչ թե փախչելու, այլ արթնանալու համար։ Նրա սերը երբեք քաղցր հարմարություն չէր․ այն խիզախ էր, պահանջկոտ, երբեմն՝ ցավոտ։ «Get up, stand up»— Մառլիի մոտ սա կոչ չէր, այլ կյանքի բնական վիճակ։ Ազատությունը նրա երգերում հեռավոր իդեալ չէ, այլ ամենօրյա որոշում։
Մառլին հավատում էր, որ երաժշտությունը կարող է անել այն, ինչ զենքը չի կարող՝ փոխել մարդու ներսը։ Այդ պատճառով նրա ռեգգին չի ծերանում։ Այն ապրում է այնտեղ, որտեղ դեռ կա անարդարություն, բայց նաև՝ հույս։
Նա հեռացավ վաղ, բայց մնաց երկար։ Մնաց ռիթմի մեջ, որ քայլում է մեզ հետ, հիշեցնելով՝ մինչ մարդը երգում է ազատության մասին, նա դեռ լիովին պարտված չէ։
Այսօր հենց այն օրերից է, երբ երաժշտությունը քայլում է բոբիկ, մազերի մեջ՝ արև, ձայնի մեջ՝ ապստամբ սեր։
Բոբ Մառլին ռեգգիի «աստված» կոչելը քիչ է։ Նա ռիթմ էր, որ ծնվեց ճնշումից ու դարձավ ազատության քայլք։ Նրա երգերը չէին գրվում՝ դրանք ծխում էին, աղոթում, բողոքում ու սիրահարվում միաժամանակ։
Մառլին երաժշտությունը հանեց սրահներից ու տարավ փողոց, բակ, բանտախուց, ծովի ափ ու մարդու ներսը։ Նա երգում էր ոչ թե բեմից՝ այլ նույն մակարդակից։ «Stand up, stand up for your rights» — ոչ որպես կարգախոս, այլ որպես շնչառություն։ Նրա ռեգգին մխիթարություն չէր միայն, այլ նաև զգուշացում․ խաղաղությունը պասիվ չէ, սերը թույլ չէ, ազատությունը նվեր չէ ․․․
Բոբ Մառլին հավատում էր, որ երաժշտությունը կարող է բուժել այն, ինչ քաղաքականությունը խոցում է։ Եվ այդ հավատը չէր ճչում՝ այն մեղմ էր, բայց անդադար, ինչպես ալիքը, որ վերջիվերջո քարը դարձնում է հարթ։ Նա գնաց շուտ, բայց մնում է երկար։ Մնում՝ այն մարդկանց ձայնում, որոնք դեռ երգում են՝ թեկուզ վախենալով։ Մնում ծխի մեջ կորած երեկոներում, ուր հանկարծ հասկանում ես, որ աշխարհը հնարավոր է սիրել, նույնիսկ երբ այն անարդար է։
Այսօր՝ փետրվարի 6-ին, նրա ծննդյան օրն է։ Բայց իրականում՝ ամեն օր, երբ ինչ-որ մեկը ընտրում է սերը ատելությունից առաջ, Բոբ Մառլին կրկին ծնվում է ․․․
Բոբ Մառլին մեծ իրական սեր ունեցել է, բայց այդ սերը դասական «միակ և հանգիստ» պատմություն չէր։
Բոբ Մառլիի կյանքի առանցքային սերը Ռիտա Մառլին էր։ Նրանք ամուսնացան 1966-ին, երբ դեռ աղքատ էին, անտեսված, և Մառլին դեռ աշխարհին հայտնի չէր։ Ռիտան նրա կողքին էր այն ժամանակ, երբ ռեգգին դեռ պարզապես հնչյուն էր, ոչ գաղափար։ Նա երգում էր նրա հետ, պահում էր տունը, հավատում էր, երբ աշխարհը դեռ չէր հավատում։
Բայց Մառլին բարդ մարդ էր։ Նրա փիլիսոփայությունը՝ հատկապես ռաստաֆարյան աշխարհընկալումը, չէր տեղավորվում մոնոգամ սիրո սահմանների մեջ։ Նա ուներ բազմաթիվ հարաբերություններ և երեխաներ տարբեր կանանցից։ Սա փաստ է, և այն չի փայլեցնում կենսագրությունը, բայց այն բացատրում է մարդուն՝ որպես հակասական, կրքոտ, ոչ «կոկիկ» կերպար։
Սակայն հետաքրքիրն այն է, որ Ռիտան մնաց նրա կյանքի կենտրոնում մինչև վերջ։ Երբ Մառլին հիվանդ էր, հենց նա էր նրա կողքին։ Երբ նա մահացավ, Ռիտան չխզեց պատմությունը, այլ շարունակեց այն՝ պահելով նրա երաժշտությունն ու գաղափարը կենդանի։
Ուրեմն՝ Մառլին ուներ մեծ սեր, բայց ոչ իդեալական սիրո տեսքով։ Դա սեր էր, որ համբերեց, ցավեց, ներեց և չհրաժարվեց։ Եվ գուցե հենց դրա համար էլ նրա երգերում սերը միշտ ունի ճաքեր, բայց երբեք չի փլվում։
Մառլին և սիրո հակասությունը
Բոբ Մառլին երգում էր սիրո մասին այնպես, կարծես այն միաժամանակ փրկություն էր և փորձություն։ Նրա երգերում սերը երբեք պարզ չէ․ այն լուսավոր է, բայց ոչ հարթ, ջերմ է, բայց միշտ՝ վտանգված։ Եվ սա պատահական չէ․ Մառլին իր կյանքով էր ապրում սիրո այդ հակասությունը։
Նրա մեծ սերը Ռիտա Մառլին էր՝ կինը, որը մնաց սկզբից մինչև վերջ։ Ռիտան ոչ միայն կին էր, այլ արմատ, որից Մառլին չէր կտրվում, որքան էլ հեռանար։ Բայց այդ սերը չէր փակվում մեկ մարդու սահմաններում։ Մառլին հավատում էր, որ սերը չի պատկանում, չի սահմանափակվում, չի ենթարկվում սոցիալական պայմանագրերին։ Այդ հավատը նրան ազատ էր թվում, բայց հաճախ ցավ էր պատճառում։
Այստեղ է հակասությունը․ Մառլին երգում էր միասնության մասին, բայց ապրում էր բաժանումներով։ Երգում էր հավերժ սիրո մասին, բայց ընտրում էր անցողիկ հարաբերություններ։
Նա ուզում էր, որ սերը լինի համընդհանուր, բայց մոռանում էր, որ մարդը ապրում է կոնկրետ մարդու ցավով։
Եվ նրա սերը կեղծ չէր։ Այն պարզապես անկառավարելի էր, ինչպես ռեգգիի ռիթմը՝ մի փոքր հետ ընկնող, մի փոքր շեղված, բայց կենդանի։ Ռիտան դա հասկացավ ավելի լավ, քան բոլորը։ Նա չարդարացրեց, բայց նաև չջնջեց։ Նա ընդունեց, որ մեծ հոգիները հաճախ չեն տեղավորվում փոքր սահմաններում։
Մառլիի սիրո երգերը այդ պատճառով են այդքան ճշմարիտ։ Դրանք գրված չեն իդեալական տղամարդու կողմից, այլ մարդու, ով չի կարողանում միշտ ճիշտ սիրել, բայց չի դադարում սիրել ընդհանրապես։
Եվ գուցե հենց այստեղ է նրա ամենամեծ մարդկային արժեքը․ նա չթաքցրեց սիրո հակասությունը, այլ երգեց դրա մասին։
Երաժշտություն և անհարմար ճշմարտություններ
Երաժշտությունը հաճախ սիրում ենք պատկերացնել մաքուր՝ բարձր, գեղեցիկ, ճշմարտության լուսավոր կողմում կանգնած։ Բայց մեծ երաժշտությունը ծնվում է ոչ թե հարմար ճշմարտություններից, այլ այն կետից, որտեղ մարդը ստիպված է նայել իր խոցելիությանը։ Այնտեղ, որտեղ խոստովանելը ցավոտ է։
Բոբ Մառլին հենց այդ տարածքում էր ստեղծագործում։ Նրա երգերը խոսում են սիրո, ազատության, միասնության մասին, բայց նրա կյանքը լի էր հակասություններով։ Նա երգում էր խաղաղություն՝ ապրելով ներքին անհաշտություններով։ Երգում էր հավատարիմ սիրո մասին՝ լինելով անհավատարիմ։ Եվ այս անհարմար ճշմարտությունը ոչ թե նվազեցնում է նրա երաժշտությունը, այլ դարձնում է այն իրական։
Մեծ արվեստը մաքրություն չի խոստանում։ Այն առաջարկում է ազնվություն։
Մառլին չներկայացավ որպես սուրբ․ նա ներկայացավ որպես մարդ։ Եվ հենց դա է նրա երաժշտության ուժը։ Նրա ռեգգին չի քարոզում վերևից, այլ խոսում է կողքից՝ նույն մակարդակում, նույն սխալներով։
Երաժշտությունը դառնում է արժեքավոր այն ժամանակ, երբ չի թաքցնում իր աղբյուրը։ Երբ ընդունում է, որ գեղեցիկ ձայնը կարող է ծնվել խոցված սրտից, իսկ ազատության երգը՝ ներքին կապանքներից։ Մառլին դա չէր ուղղում, չէր խմբագրում։ Նա թույլ տվեց, որ ճշմարտությունը հնչի՝ նույնիսկ եթե այն անհարմար է։
Եվ գուցե հենց դրա համար է, որ նրա երգերը շարունակում են ապրել։ Ոչ թե որովհետև նա ճիշտ էր, այլ որովհետև նա անկեղծ էր։ Երաժշտությունը հիշում է ոչ իդեալներին, այլ նրանց, ովքեր համարձակվել են իրենց ճաքերով երգել։
Սիմոն Սարգսյան
Նույնիսկ, երբ ամեն ինչ շատ վատ է՝ շարունակեք ժպտալ։
Մինչ մատով ցույց տալը՝ համոզվիր, որ ձեռքերդ մաքուր են։
Երաժշտության մեջ կա մի շատ գեղեցիկ բան՝ երբ այն դիպչում է քեզ, ոչ մի ցավ չի պատճառում։
Ամեն ինչ լավ կլինի։ Եվ նույնիսկ երեկվա սխալները, վաղը մեզ օգտակար կլինեն։
Բաց մի թողեք
Այսօր, վաղը ինքն է մեր գրականության թագավորը
Վահան Տերյան․ մտքի ուժի պոետը և ժամանակի խիղճը՝ ծննդյան օրն է այսօր
Ինչո՞ւ է Վազգեն Շուշանյանը քիչ հայտնի․ Պարզ ասած՝ նա չի խաղացել գրական շուկայի կանոններով՝ ծննդյան օրն է այսօր