Ջենիս Ջոպլինի ձայնը. վերք, որ երգեց՝ սև բլյուզի ցավից դեպի սպիտակ հակամշակույթի ճիչը․ Էսսե

Ջենիս Ջոպլինի ձայնը չի ծնվել երաժշտական նոտաներից։ Այն ծնվել է վերքից։ Այդ ձայնը նման չէ ոչ մի դասական դպրոց անցած երգչի շնչառությանը․ այն ավելի շուտ հիշեցնում է քերծվածք ապակու վրա, կամ ծովի ալիք, որ հարվածում է ժայռին ոչ թե գեղեցիկ լինելու, այլ չխորտակվելու համար։

Նրա ձայնը բեմ էր բարձրանում առանց զրահի։ Ամեն հնչյուն՝ բաց մաշկ էր, ամեն ճիչ՝ ինքնախոստովանություն։ Ջենիսը չէր ձգտում մաքուր հնչողության․ նա ձգտում էր ճշմարտության, իսկ ճշմարտությունը հազվադեպ է հարթ։

Նրա խռպոտությունը հիվանդություն չէր, այլ կենսագրություն։ Այն կրում էր Տեխասի փոշին, փոքր քաղաքի մերժումը, աղջկա մարմնի վրա գրված պիտակները՝ «տարօրինակ», «անհարմար», «չսիրված»։ Այդ ամենը տարիների ընթացքում խտացել էր կոկորդում և մի օր դուրս էր եկել որպես ձայն, որը չէր հարցնում՝ կարելի՞ է։

Ջենիս Ջոպլինի ձայնը ունի մի հատկություն, որ քիչ արվեստագետների է տրված․ այն չէին լսում՝ այն զգում էին։ Երբ նա երգում էր Piece of My Heart, թվում էր՝ սիրտը ոչ թե փոխաբերական էր, այլ բառացիորեն կտոր – կտոր էր լինում բեմի վրա։ Իսկ Ball and Chain-ում նրա ձայնը ծանր էր, ինչպես մեղքը, որին մարդն ինքը է կապել իրեն։

Նրա ձայնը կանացի չէր ավանդական իմաստով։ Այն չէր հրավիրում, չէր գայթակղում, չէր շոյում։ Այն պահանջում էր։ Պահանջում էր լսել, ընդունել, չշրջել հայացքը։ Ջենիսը երգում էր այնպես, կարծես յուրաքանչյուր կատարումը վերջին հնարավորությունն էր՝ ասել այն, ինչ կյանքում իրեն երբեք թույլ չէին տվել ասել։

Նրա ձայնը գիտեր բլյուզի նախահայրին՝ ցավը։ Բայց այդ ցավը լաց չէր։ Այն ուներ հեգնանք, կծու ծիծաղ, երբեմն գրեթե ինքնակործան ուրախություն։ Mercedes Benz-ում նրա ձայնը աղոթքի նման է՝ բայց Աստծուն ուղղված ոչ թե խոնարհ, այլ կիսահարբած, կիսահեգնական աղոթք։ Այդտեղ Ջենիսը հանճարեղ է, որովհետև նա չի ծաղրում հավատը, նա ծաղրում է աշխարհը, որտեղ ստիպվել է հավատքը դարձնել ապրանք։

Ջենիսի ձայնը երբեք հանգիստ չէր։ Այն անընդհատ շարժման մեջ էր, ինչպես մարդը, որը չի տեղավորվում սեփական մարմնի մեջ։ Երբեմն այն ճչում էր՝ ինչպես բռնության ենթարկված երեխա, երբեմն փլվում էր՝ ինչպես հոգնած կին, երբեմն վեր էր խոյանում՝ որպես վայրի ազատության ճիչ։ Այդ ձայնը չգիտեր հավասարակշռություն, որովհետև Ջենիսն ինքը չէր ճանաչում այն։

Նրա ձայնը հակառակ էր գեղեցկությանը, բայց հենց այդ պատճառով էր գեղեցիկ։ Այն հիշեցնում էր հին բլյուզ երգչուհիներին՝ Բեսի Սմիթին, բայց տեղափոխված էր ռոքի աղմուկի մեջ։ Ջենիսը դարձավ կամուրջ՝ սև բլյուզի ցավից դեպի սպիտակ հակամշակույթի ճիչը։

Երբ նա երգում էր, թվում էր՝ իր ներսի դատարկությունը փորձում է լցնել ձայնով։ Բայց ձայնը միայն ընդգծում էր այդ դատարկությունը՝ դարձնելով այն լսելի բոլորի համար։ Այդ է նրա ողբերգությունը և նրա մեծությունը։

Ջենիս Ջոպլինի ձայնը վերջում այրվեց իր կրակից։ Այն չէր կարող երկար գոյատևել։ Բայց կան ձայներ, որոնք պետք է ոչ թե ապրել երկար, այլ հնչել ճիշտ պահին։ Եվ նրա ձայնը հնչեց այն պահին, երբ աշխարհը պատրաստ էր լսել կնոջ ճիչը՝ առանց այն լռեցնելու։

Այսօր, երբ լսում ենք Ջենիս Ջոպլինին, մենք լսում ենք ոչ միայն երգչուհուն։ Մենք լսում ենք մի մարդու, որը համարձակվեց իր ցավը դարձնել բարձրախոս։ Եվ այդ բարձրախոսը մինչ այսօր չի լռել։

Ջենիս Ջոպլին – Էմի Ուայնհաուս․ երկու ձայն, որ ծնվեցին նույն վերքից

Նրանք ծնվեցին տարբեր մայրցամաքներում, տարբեր տասնամյակներում, տարբեր երաժշտական միջավայրերում։ Բայց երբ Ջենիս Ջոպլինի և Էմի Ուայնհաուսի ձայները հանդիպում են մեր ականջում, ժամանակը վերանում է։ Մնում է միայն վերքը։ Եվ այդ վերքը նույն տեղում է։

Ջենիսը ճչում էր, Էմին՝ շշնջում։ Բայց երկուսն էլ ասում էին նույն բանը։ Ջենիս Ջոպլինի ձայնը նման էր բաց վերքի, որին արևի տակ են թողել։ Այն կոպիտ էր, քերծող, հաճախ անխնա՝ նույնիսկ իր կրողին։ Նա չէր կառուցում ձայնը, նա այն արձակում էր։ Նրա երգելը նման էր փախուստի՝ առանց ուղղության։ Ռոքը նրա համար ապաստան չէր, այլ մարտադաշտ։

Էմի Ուայնհաուսի ձայնը, հակառակը, փակ սենյակ էր։ Այն խորն էր, մուգ, ծանր՝ ինչպես ծխով լի գիշերային բար։ Նրա ձայնը գիտեր ջազի կարգապահությունը, սոուլի ներքին կառուցվածքը։ Էմին չէր քանդում ձայնը, նա այն պահում էր, սեղմում, մինչև ցավը սկսում էր արտահոսել։

Եթե Ջենիսը երգում էր այնպես, կարծես ուզում էր դուրս պրծնել մարմնից, ապա Էմին երգում էր այնպես, կարծես չէր կարող փախչել իրենից։ Ջենիսի ձայնը հարձակվում էր աշխարհի վրա։ Էմիինը՝ ինքն իր վրա։

Ջենիսը բեմում կորցնում էր ինքն իրեն։ Նա վերածվում էր տարերքի, աղմուկի, քաոսի։ Նրա ձայնը երբեմն դուրս էր գալիս երաժշտությունից՝ դառնալով մաքուր ճիչ։ Այդ ճիչը սեռ չուներ, ժամանակ չուներ, կարգ չուներ։ Այն ասում էր, գոչում՝ «ես այստեղ եմ, լսե՛ք ինձ»։

Էմի Ուայնհաուսի ձայնը երբեք չէր ճչում։ Նույնիսկ երբ նա երգում էր կործանման մասին, նրա ձայնը պահպանում էր զսպվածություն։ Այդ զսպվածությունն էր նրա ողբերգությունը։ Նա երգում էր այնպես, կարծես արդեն գիտեր վերջը, բայց չէր փորձում խուսափել նրանից։ Ջենիսը ազատության ձայն էր։ Էմին՝ կախվածության գիտակցման ձայնը։ Երկուսն էլ խմեցին բլյուզի աղբյուրից։ Բայց Ջենիսը խմեց այն անմիջապես, հողին նստած, կոպիտ, առանց բաժակի։ Էմին խմեց նույն աղբյուրից, բայց ջազային ժեստով՝ դանդաղ, ծխախոտի միջով, ինքն իրեն դիտելով։

Ջենիսի ձայնում կա հիստերիա՝ որպես ճշմարտություն։ Էմիի ձայնում կա վերահսկում՝ որպես ինքնապաշտպանություն։ Երկուսն էլ դարձան ժամանակի խորհրդանիշ։ Ջենիսը՝ 60-ականների ազատության խելագարության, Էմին՝ 2000-ականների ներքին դատարկության։ Ջենիսը ապրեց մի ժամանակ, երբ կարելի էր կործանվել հրապարակավ և դա կոչել հեղափոխություն։ Էմին ապրեց մի ժամանակ, երբ կործանումը դարձավ մեդիա, իսկ ցավը՝ դիտարժանություն։

Եվ վերջապես՝ լռությունը։ Ջենիս Ջոպլինը հեռացավ՝ չհասցնելով խաղաղվել։ Էմի Ուայնհաուսը հեռացավ՝ կարծես վաղուց հոգնած լինելով։ Երկուսն էլ նույն թվին՝ 27։ Բայց թիվը երկրորդական է։ Կարևորը այն է, որ երկուսն էլ թողեցին ձայն, որը չի հնանում, որովհետև չի փորձում հաճոյանալ։

Ջենիսը մեզ սովորեցրեց, որ կարելի է երգել՝ լինելով կոտրված։ Էմին՝ որ կարելի է լինել կոտրված և դա չթաքցնել երաժշտական կարգապահության տակ։ Եվ երբ այսօր նրանց ձայները հնչում են հերթով, թվում է՝ նրանք խոսում են միմյանց հետ։ Ջենիսը դեռ գոռում է՝ Էմին լսում է։ Եվ դա արդեն բավական է։

Ջենիս Ջոպլին – Էմի Ուայնհաուս – Նինա Սիմոն․ երեք ձայն, երեք ճանապարհ դեպի ճշմարտություն

Եթե Ջենիս Ջոպլինն ու Էմի Ուայնհաուսը վերքեր են, ապա Նինա Սիմոնը դատավճիռ է։ Եթե Ջենիսը ճչում է, Էմին շշնջում, ապա Նինան դատում է։ Նրանց ձայները միանում են ոչ թե նմանությամբ, այլ ուղղությամբ․ բոլոր երեքն էլ գնում են դեպի ցավի սիրտը, բայց տարբեր ճանապարհներով։

Ջենիս Ջոպլին․ ցավը՝ որպես պայթյուն․ Ջենիսի ձայնը երբեք չի հարցնում՝ կարելի՞ է։ Այն ներխուժում է, կոտրում է դռները, փշրում է երաժշտական կանոնները։ Նրա երգելը նման է ինքնահրկիզման՝ հրապարակում։ Ջենիսը չի պատմում իր ցավը, նա այն ներկայացնում է անմիջապես, առանց մեկնաբանության։ Նրա ձայնը մարմին է՝ քերծված, կապտած, բայց շարժման մեջ։ Նա երգում է այնպես, կարծես եթե լռի, կվերանա։

Էմի Ուայնհաուս․ ցավը՝ որպես խոստովանություն․ Էմիի ձայնը ներս է նայում։ Այն երբեք չի բարձրանում ճչի, որովհետև ճիչը նրա համար արդեն ուշ փուլ է։ Նրա երգելը ներքին խոստովանություն է՝ գրեթե օրագրային։ Ջազի կարգապահությունը նրա ձայնին տալիս է ձև, բայց ոչ փրկություն։ Էմին գիտի, որ կործանվում է, և այդ գիտակցությունն է, որ նրա ձայնը դարձնում է սարսափելիորեն մաքուր։ Նա չի փախչում ցավից, նա նստում է նրա կողքին։

Նինա Սիմոն․ ցավը՝ որպես գիտակցություն․ Նինա Սիմոնի ձայնը ոչ մի տեղ չի շտապում։ Այն ունի ժամանակ, պատմություն, հիշողություն։ Նրա ձայնում չկա հիստերիա, չկա ինքնախոստովանություն։ Կա դիրքորոշում։ Նինան երգում է այնպես, ինչպես մարդը խոսում է դատարանում՝ ծանր, անշեղ, առանց ավելորդ բառերի։ Նրա ձայնը կրում է ոչ միայն անձնական ցավ, այլ նաև համընդհանուր անարդարության ծանրությունը։ Նա չի հարցնում՝ «ինչու է ինձ ցավում», նա ասում է՝ «այսպես է աշխարհը կառուցված»։ Երեք վերաբերմունք աշխարհի հանդեպ

Ջենիսը կռվում է աշխարհի հետ։ Էմին՝ ինքն իր հետ։ Նինան՝ աշխարհի կառուցվածքի հետ։ Ջենիսի ձայնը ազատության աղաղակ է, նույնիսկ երբ ազատությունը նրան սպանում է։ Էմիի ձայնը սիրո ձախողման արձանագրություն է՝ առանց հույսի փրկության։ Նինայի ձայնը պայքար է՝ գիտակցված, սթափ, քաղաքական։

Լռության ձևերը․ Ջենիսը լռեց, որովհետև այրվեց։ Էմին լռեց, որովհետև հոգնեց։ Նինան լռեց միայն այն ժամանակ, երբ ինքն էր որոշում։ Եվ այստեղ է տարբերության խորքը։ Ջենիսն ու Էմին զոհեր են իրենց կրակի։ Նինան՝ կրակի տերը։ Նրա ձայնը չի փշրվում ժամանակի մեջ։ Այն մնում է կանգնած, ինչպես սյուն։ Եթե Ջենիսի ու Էմիի ձայները մենք լսում ենք սրտով, ապա Նինային լսում ենք նաև խղճով։ Այս երեք ձայները միասին կազմում են ամբողջական քարտեզ։ Ջենիսը ցույց է տալիս՝ ինչ է լինում, երբ մարդը այլևս չի կարող կրել իր ցավը։ Էմին՝ ինչ է լինում, երբ մարդը գիտի դա, բայց չի կարող փոխել։ Նինան՝ ինչ է լինում, երբ մարդը ցավը վերածում է ուժի։ Եվ եթե երբևէ հարցնեն՝ ո՞րն է ամենաուժեղ ձայնը, պատասխանն այս է․ ոչ մեկը առանձին։ Ուժեղը նրանց միասնական լսումն է։

Երեք կանացի ձայն՝ որպես 20-րդ դարի խիղճ․ Եվրոպական լսողության համար ամերիկյան երաժշտությունը հաճախ ընկալվում է որպես ազատության, ինքնարտահայտման և անհատականության տարածք։ Սակայն այդ ազատության ներսում կան ձայներ, որոնք չեն գովերգում ազատությունը, այլ հարցաքննում են այն։ Ջենիս Ջոպլինը, Նինա Սիմոնը և Էմի Ուայնհաուսը հենց այդ ձայներից են՝ երեք տարբեր ժամանակների, բայց միևնույն բարոյական առանցքի շուրջ ձևավորված։ Նրանք երգչուհիներ չեն միայն։ Նրանք մշակութային ախտորոշումներ են։

Ջենիս Ջոպլինի ձայնը 1960-ականների հակամշակույթի ամենաանկեղծ արտահայտություններից է։ Նրա երգելը մերժում է եվրոպական ավանդական էսթետիկան՝ հավասարակշռությունը, ձևի վերահսկումը, գեղեցկության դասական չափումը։ Ջենիսի ձայնը մարմնական է, կոպիտ, հաճախ գրեթե ցավոտ լսելիության համար։ Բայց հենց այդտեղ է նրա նշանակությունը։ Նա ներկայացնում է ազատությունը ոչ թե որպես գաղափար, այլ որպես կենսաբանական վիճակ՝ վտանգավոր, անկառավարելի, ինքնակործանման եզրին։ Նրա ձայնը չի առաջարկում ապաստան, այն բացահայտում է գինը, որ մարդը վճարում է, երբ հրաժարվում է սոցիալական պաշտպանիչ շերտերից։ Եվրոպական համատեքստում Ջենիս Ջոպլինը հիշեցնում է էքզիստենցիալիստական կերպար՝ ապրող սահմանային վիճակում, առանց հաշտեցման խոստման։

Նինա Սիմոն. արվեստը՝ որպես դիրքորոշում․ Եթե Ջենիսը մարմին է, ապա Նինա Սիմոնը գիտակցություն է։ Նրա ձայնը չունի քաոսի տարր։ Այն խիտ է, ծանր, գրեթե ճարտարապետական։ Նինա Սիմոնի երաժշտությունը չի փորձում ազատվել ցավից․ այն փորձում է հասկանալ դրա սոցիալական և պատմական պատճառները։

Եվրոպական մշակութային ավանդույթին առավել մոտ հենց Նինան է։ Նրա արվեստը հիշեցնում է Բրեխտի թատրոնը կամ Շոստակովիչի սիմֆոնիկ մտածողությունը, որտեղ երաժշտությունը ոչ միայն զգայական է, այլ նաև բարոյական հայտարարություն։ Նինա Սիմոնը երգում է ոչ թե միայն իր մասին, այլ որպես հավաքական ձայն՝ ճնշվածների, լռեցվածների, պատմությունից դուրս մղվածների։ Նրա արվեստում զգացմունքը ենթարկված է մտքին, բայց երբեք չի չորանում։

Էմի Ուայնհաուս. հետմոդեռն մելամաղձություն․ Էմի Ուայնհաուսը ծնվում է արդեն այլ դարում՝ մեդիայի, հիպերհսկողության և հանրային ինքնախոստովանության դարում։ Նրա ձայնը չի պայքարում արտաքին աշխարհի դեմ, ինչպես Ջենիսինը, և չի ձևակերպում քաղաքական դիրքորոշում, ինչպես Նինայինը։ Այն ներքին փլուզման արձանագրություն է։

Էմիի երաժշտությունը կառուցված է ջազի և սոուլի ավանդական լեզվով, բայց նրա թեմաները խորապես ժամանակակից են՝ կախվածություն, ինքնախարան, սեր որպես սպառում։ Նա երգում է գիտակցելով, որ ինքն արդեն դիտարկման օբյեկտ է, և այդ գիտակցությունը նրա ձայնին տալիս է ողբերգական երկշերտություն։ Եվրոպական լսողության համար Էմի Ուայնհաուսը հատկապես հասկանալի է․ նա նման է ժամանակակից վեպի հերոսուհու, որը տեսնում է իր կործանումը, բայց չի կարող խուսափել նրանից։

Երեք ձայն՝ մեկ քարտեզ․ Ջենիս Ջոպլինը ներկայացնում է ազատության ճիչը, Նինա Սիմոնը՝ արդարության պահանջը, Էմի Ուայնհաուսը՝ ինքնության ճգնաժամը։ Այս երեք ձայները միասին ձևավորում են 20-րդ դարի երկրորդ կեսի և 21-րդ դարի սկիզբի մշակութային քարտեզը, որտեղ երաժշտությունը դադարում է լինել զվարճանք և դառնում է բարոյական փաստաթուղթ։

Եվ հենց այստեղ է նրանց եվրոպական նշանակությունը։ Նրանք հիշեցնում են, որ արվեստը ոչ միայն գեղեցկության հարց է, այլ նաև պատասխանատվության։ Եվ որ ձայնը կարող է լինել պատմություն, դատաստան և հիշողություն՝ միաժամանակ։

Ջենիս Ջոպլինի վերջին գիշերը

Լռությունն այս սենյակում շատ մաքուր է։ Ավելի մաքուր, քան իմ ձայնը երբևէ եղել է։ Դա ինձ վախեցնում է։ Մարմինս դեռ աղմուկ ունի, բայց սենյակը՝ ոչ։ Ահա ինչու եմ վախենում լռությունից․ այն միշտ ավելի խիստ է, քան մարդիկ։ Մարդիկ կարող են չլսել, լռությունը՝ երբեք։ Ես միշտ մտածել եմ, որ երգում եմ, որովհետև սիրում եմ երաժշտությունը։ Սուտ էր։ Ես երգում էի, որովհետև լռության մեջ ինձ ոչ ոք չէր դիմանում։ Նույնիսկ ես։ Բեմը միակ տեղն էր, որտեղ ինձ թույլ էին տալիս ճչալ՝ առանց հարցնելու՝ ինչու։ Երբ ձայնս պատռվում էր, մարդիկ ասում էին՝ «ինչ ուժեղ է»։ Նրանք չէին հասկանում, որ դա ուժ չէր, այլ փրկության փորձ։

Ես երբեք գեղեցիկ չեմ երգել։ Ես գեղեցիկ ապրել էլ չեմ կարողացել։ Ասում էին՝ դու ազատ ես, Ջենիս։ Բայց ազատությունը շատ սառն է, երբ տուն չունես, ուր վերադառնաս։ Ազատությունը լավ է ցերեկը, աղմուկի մեջ։ Գիշերը այն դառնում է դատարկություն, որին նայում ես ու չգիտես՝ ներս մտնե՞լ, թե փախչել։

Ես սիրել եմ այնպես, ինչպես երգել եմ՝ ամբողջությամբ։ Իսկ ամբողջությամբ սիրելը շատ է մարդկանց համար։ Նրանք ուզում են քեզ մասերով՝ մի քիչ ձայն, մի քիչ ժպիտ, մի քիչ լեգենդ։ Բայց ոչ ամբողջ վերքը։ Երբ ասում էի՝ take another little piece of my heart /վերցրու սրտիս ևս մեկ փոքրիկ կտոր/, ես կատակ չէի անում։ Ես իսկապես տալիս էի։ Եվ հիմա հաշվում եմ՝ որքա՞ն է մնացել։ Ձայնս այսօր չի հնչում։ Ես դա գիտեմ։ Այն մնացել է բեմում, ծխի մեջ, լույսերի տակ։ Այնտեղ, որտեղ ինձ սիրում էին, բայց չէին ճանաչում։

Հետաքրքիր է, եթե ես լռեմ ընդմիշտ, ձայնս կշարունակի՞ հնչել ուրիշների մեջ։ Կլինի՞ մի աղջիկ, որ կերգի կոպիտ, առանց վախենալու, որ կասեն՝ «այսպես չեն երգում»։ Եթե լինի, ուրեմն ես զուր չեմ ճչացել։

Ես հոգնել եմ ապացուցելուց։ Որ արժանի եմ։ Որ կարող եմ։ Որ գոյություն ունեմ։ Եթե կա Աստված, հուսով եմ՝ նա չի սպասում, որ ես երգեմ նրա համար։ Թող թույլ տա պարզապես լռել։ Առանց բացատրության։ Ձայնս միշտ վառվել է ավելի արագ, քան՝ ես։ Գուցե ճիշտ է, որ այն գնա առաջ, իսկ ես՝ հետ մնամ։ Մարդիկ հիշում են ձայները, ոչ թե սենյակները, որտեղ նրանք մարեցին։

Ես չեմ ուզում մահանալ։ Ես պարզապես այլևս չգիտեմ՝ ինչպես ապրել առանց բեմի աղմուկի։ Եթե սա իսկապես վերջն է, թող լինի հանգիստ։ Առանց ծափահարության։ Առանց լեգենդի։ Միայն մի փոքր լռություն՝ առաջին անգամ իմ կյանքի ընթացքում։ Եվ եթե վաղը ինչ-որ մեկը լսի իմ ձայնը ու մտածի՝ «այս կինը ապրում էր ամբողջ ուժով», թող իմանա՝ ես երգում էի, որովհետև ապրելը շատ դժվար էր։

Լռությունն այդ գիշեր անսովոր մաքուր էր։ Ոչ թե խաղաղ, այլ մերկ։ Այնպիսի լռություն, որի մեջ այլևս ոչինչ չի թաքնվում։ Ջենիս Ջոպլինի կյանքում լռությունը միշտ վտանգավոր էր եղել․ նա երգել էր հենց դրա դեմ։ Նրա ձայնը ծնվել էր ոչ թե երաժշտական ցանկությունից, այլ անհրաժեշտությունից։ Երգելը նրա համար գոյության եղանակ էր։ Երբ ձայնը հնչում էր, աշխարհը մի պահ դադարում էր դատել։ Երբ ձայնը լռում էր, դատավճիռը վերադառնում էր ամբողջ ծանրությամբ։ Այդ գիշեր ձայնը չէր գալիս։ Եվ հենց դա էր սարսափելին։

Ջենիսը երբեք չէր փորձել գեղեցիկ լինել։ Ոչ բեմում, ոչ կյանքում։ Նրա երգը կառուցված չէր ներդաշնակության վրա։ Այն կառուցված էր ճեղքվածքի վրա։ Ձայնը քերծում էր, ճչում էր, երբեմն փլվում։ Բայց այդ անկատարության մեջ կար մի ճշմարտություն, որ հազվադեպ է հանդիպում արվեստում․ նա չէր թաքցնում վերքը։

Ասում էին՝ նա ազատ է։ Բայց ազատությունը, երբ զրկված է վերադարձի կետից, դառնում է դատարկ տարածք։ Ցերեկը այն կարող է հմայել, գիշերը՝ սառեցնել։ Ջենիսի ազատությունը չուներ տուն։ Այն ուներ միայն բեմ, լույսեր, աղմուկ, և հետո՝ դատարկ սենյակ։ Նա սիրում էր այնպես, ինչպես երգում էր՝ ամբողջությամբ։ Այդ ամբողջականությունը մարդկանց վախեցնում էր։ Աշխարհը նախընտրում է չափաբաժիններով ցավը, մասերով ճշմարտությունը։ Իսկ Ջենիսը տալիս էր ամբողջ սիրտը՝ առանց պահեստի։ Եվ մի օր կանգ առավ ու փորձեց հաշվել՝ իսկապես որքա՞ն է մնացել։ Նրա ձայնը մնացել էր բեմում։ Այնտեղ, որտեղ մարդիկ սիրում էին նրան՝ որպես պատկեր, որպես լեգենդ, որպես ձայն։ Բայց ոչ որպես մարդ։ Ձայնը առաջ էր գնացել, իսկ մարմինը չէր հասցրել հետևել։

Ջենիս Ջոպլինը չէր ուզում մահանալ։ Նրա ողբերգությունը այլ էր։ Նա պարզապես չէր տեսնում, թե ինչպես կարելի է ապրել առանց ձայնի աղմուկի, առանց այն վայրկյանի, երբ ճիչը դառնում է ընդունելի։ Առանց հանդիսատեսի, որը քո ցավը կոչում է արվեստ։ Եթե նրա վերջին մտքերի մեջ կար աղոթք, ապա այն չէր խնդրում փրկություն։ Այն խնդրում էր լռություն։ Ոչ որպես պատիժ, այլ որպես առաջին հանգիստ շունչ։

Ձայները հաճախ ապրում են ավելի երկար, քան մարդիկ։ Եվ գուցե հենց դա էր միակ մխիթարանքը։ Որ ինչ-որ տեղ, ինչ-որ ժամանակ, ինչ-որ մեկի մեջ այդ կոպիտ, անկատար ձայնը դեռ կհնչի։ Ոչ որպես կրկնություն, այլ որպես թույլտվություն։ Թույլտվություն լինել կոտրված և չլռել։ Ջենիս Ջոպլինի պատմությունը ավարտվեց երիտասարդ։ Բայց նրա ձայնը չավարտվեց։ Այն մնաց որպես հիշեցում, որ արվեստը միշտ չէ, որ փրկում է կյանքը, բայց երբեմն փրկում է ճշմարտությունը։ Եվ գուցե դա արդեն բավական է։

Սիմոն Սարգսյան