ԵՄ բյուջեի շուրջ պայքարը կաթվածահար է անում Բրյուսելին՝ արհեստական ​​ինտելեկտի չիպերի, Արկտիկայի և գյուղատնտեսության շուրջ

Եվրոպացի քաղաքական գործիչները փակուղու մեջ են ԵՄ ֆինանսավորման հետ կապված առաջարկների հարցում՝ 2028-2034 թվականների բյուջեի չափի շուրջ բանակցային փակուղու պատճառով։

ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Եվրոպայի կողմից արհեստական ​​ինտելեկտի չիպերի արտադրությունը արագացնելու ձգտումը և Արկտիկայում իր ներկայությունն ամրապնդելու ծրագիրը Բրյուսելի յոթամյա բյուջետային փակուղու մեջ հայտնված ԵՄ քաղաքականության հիմնական փաստաթղթերից են։

Եվրոպացի քաղաքական գործիչները նշում են, որ չեն կարող առաջ շարժվել իրենց փաստաթղթերով՝ առանց ԵՄ ֆինանսավորման հետ կապված առաջարկների բավարար տեսանելիության, քանի որ ԵՄ 2028-2034 թվականների բյուջեի չափի շուրջ բանակցային փակուղին նշանակում է, որ հաջորդ տարվանից հետո ֆինանսական հատկացումները անհայտ են։

«Կա ոլորտային օրենսդրության աճ՝ բազմամյա բյուջետային պարտավորություններ պահանջող նպատակներով», – ասել է ԵՄ բյուջեի շուրջ բանակցություններին մասնակցող անձը, որին անանունություն է տրամադրվել՝ փակ դռների ետևում բանակցությունները քննարկելու համար։ «Սակայն բյուջեի շուրջ բանակցությունները կտրված են քաղաքականության քննարկումներից»։

ԵՄ կառավարությունները շտապում են մինչև տարեվերջ համաձայնության գալ ընդհանուր ֆինանսական ռեսուրսների ծավալի շուրջ։ Այսպես կոչված «խնայող» երկրները՝ Գերմանիան, Նիդերլանդները, Ավստրիան, Շվեդիան, Դանիան և Ֆինլանդիան, որոնք հանդես են գալիս բյուջետային զգալի կրճատումների օգտին, հրապարակայնորեն հայտարարել են, որ ԵՄ խորհրդի իռլանդական նախագահության առաջարկը՝ 159 միլիարդ եվրոյի կրճատումների վերաբերյալ, բավարար չէ։

Այս փակուղին, սակայն, չի խոչընդոտել ԵՄ գործադիր մարմնին՝ հրապարակայնորեն բազմիցս հայտարարելու իր քաղաքական ծրագրերի և հավակնությունների մասին, թեև այն չի կարող հստակ երաշխավորել այդ քաղաքականությունները կյանքի կոչելու համար անհրաժեշտ ֆինանսական միջոցները։

Դրա վառ օրինակն է Եվրահանձնաժողովի կողմից վերջերս ներկայացված ռազմավարությունը, որը նպատակ ունի ամրապնդել ԵՄ-ի ներկայությունը Արկտիկայում՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանում աճող ռազմական և առևտրային ակտիվությունը։ Այն ներառում էր տրանսպորտային ցանցերի զարգացման, կարևորագույն հումքային ռեսուրսների հետ կապված նախագծերի և տարածաշրջանում ծովային անվտանգության կենտրոնի ստեղծման ծրագրեր։ Սակայն այդ ծրագրերում ֆինանսավորման վերաբերյալ որևէ մանրամասն տեղեկություն չկար։

Միջազգային գործընկերության հարցերով եվրահանձնակատար Յոզեֆ Սիկելան այն ժամանակ նշել էր, որ բյուջետային բանակցությունների ընթացքի պատճառով «հնարավոր չէ» պարտավորություններ ստանձնել ապագա ֆինանսավորման վերաբերյալ։

Նմանատիպ վերապահում առկա էր նաև միության՝ չիպերի արտադրությանն ուղղված հավակնոտ ծրագրում, որի նպատակն է նվազեցնել կախվածությունը օտարերկրյա տեխնոլոգիաներից և խթանել արհեստական ​​բանականության (AI) մոդելների աշխատանքն ապահովող չիպերի արտադրությունը։ Փաստաթղթում հստակ նշվում էր, որ այն չի կարող «կանխորոշել կամ նախապես որոշել» ԵՄ-ի հաջորդ յոթնամյա բյուջեի շուրջ բանակցությունների արդյունքը, իսկ նախատեսված նախագծերի իրականացման համար միջոցներ «հնարավոր կլինի հայցել միայն ավելի ուշ փուլում»։

Այս հայտարարությունները դժգոհություն առաջացրին մի շարք ազգային խորհրդարանների օրենսդիրների շրջանում, որոնք, հնարավոր է, մանրամասն չեն հետևել ԵՄ-ի բյուջետային վեճերին և իրավական բարդություններին։ Գերմանիայի Բունդեսրատը, Իտալիայի խորհրդարանի ստորին պալատը և Չեխիայի Սենատը ԵՄ-ի՝ չիպերի արտադրության ծրագրի վերաբերյալ դիրքորոշումներ ներկայացրին՝ խնդրելով Եվրահանձնաժողովին հստակեցնել հատկացվող բյուջեի չափը։

Չեխիայի Սենատի բանաձևում մատնանշվում էր «առաջարկվող միջոցառումների երկարաժամկետ ֆինանսավորման հետ կապված անորոշությունը», և պահանջվում էր, որ նպատակներն «ապահովվեն համարժեք ու կանխատեսելի ռեսուրսներով»։

Բյուջետային անորոշությունը դժվարություններ է ստեղծում ոչ միայն օրենքների մշակման, այլև դրանց կիրարկման փուլում։ Օրինակ՝ բնության վերականգնման մասին վերջերս ընդունված օրենքի համաձայն՝ ազգային կառավարությունները պետք է ծրագրեր մշակեն՝ նկարագրելով, թե ինչպես են պատրաստվում վերականգնել էկոհամակարգերը, օրինակ՝ լճերը, տորֆավայրերն ու անտառները։ Մի շարք կառավարություններ դժգոհել են, որ չեն կարող կատարել այդ կանոնները՝ չիմանալով, թե ԵՄ մակարդակով որքան ֆինանսավորում կհատկացվի դրանց իրականացման համար։

«Այս պահին մենք ունենք միջոցներ ազգային մակարդակում, սակայն դրանք բավարար չեն լինի՝ հաշվի առնելով բնության պահպանությանն ուղղված՝ մինչև 2050 թվականը սահմանված նպատակները», — նշել է Նիդերլանդների գյուղատնտեսության նախարար Յայմի վան Էսսենը։

Անցյալ ամիս Լյուքսեմբուրգում կայացած ԵՄ շրջակա միջավայրի հարցերով նախարարների հանդիպման ժամանակ Ֆրանսիայի մշտական ​​ներկայացուցչի տեղակալ Սիրիլ Պիկեմալը հայտարարել է. «Մենք չենք կարող ընդունել նոր կանոններ՝ առանց դրանց կիրարկումն ապահովող միջոցներ տրամադրելու»։

Վերաբաշխում

Անորոշությունը տարածվում է նույնիսկ ԵՄ միջոցների մշտական ​​խոշոր շահառուների՝ ֆերմերների և տարածաշրջանների շրջանում, որոնք չգիտեն, թե որքան գումար կստանան առաջիկա տարիներին։

Եվրահանձնաժողովի՝ բյուջեի վերաբերյալ հաջորդ առաջարկի հիմնական նոր գաղափարն այն է, որ կառավարություններին ավելի մեծ ազատություն տրվի՝ ընթացքում միջոցները տարբեր առաջնահերթությունների միջև վերաբաշխելու համար։

Հանձնաժողովի պաշտոնյաները պարբերաբար դժգոհում են, որ գործող բյուջեն, որում ֆինանսավորման ավելի քան 90 տոկոսը սկզբից ի վեր նպատակային ամրագրված էր, նրանց զրկել էր անհրաժեշտ ճկունությունից՝ արձագանքելու COVID-19-ի համավարակին, էներգետիկ ճգնաժամերի շարքին և Ուկրաինայում ընթացող պատերազմին։

Թեև նոր բյուջեն նախատեսված է այնպես, որ Բրյուսելը և անդամ պետությունների մայրաքաղաքները կարողանան ավելի արդյունավետ դիմակայել անսպասելի ճգնաժամերին, այն քննադատության է արժանացել կանխատեսելիության պակասի պատճառով։

Այդ իսկ պատճառով տարածաշրջանների ղեկավարները և գյուղատնտեսության նախարարները, որոնք միասին ստանում են ԵՄ ընդհանուր հատկացումների գրեթե կեսը, ընթացիկ բանակցություններում պնդում են՝ ավելացնել իրենց հասանելիք երաշխավորված ֆինանսավորման չափաբաժինը։

Բերքահավաք մեքենան աշխատում է Գերմանիայի Էրկելենց քաղաքի դաշտերից մեկում, 2026 թ. հոկտեմբերի 20-ին։ | Ինա Ֆասբենդեր/AFP՝ Getty Images-ի միջոցով

Ֆրանսիայի գյուղատնտեսության նախարար Աննի Ժենևարը նշել է, որ «իդեալական լուծումը» կլինի ֆերմերների համար նախատեսված նպատակային ֆինանսավորման ավելացումը (որը 2028-2034 թթ. համար ներկայումս կազմում է 297 միլիարդ եվրո)։ «Դա ֆերմերներին կապահովի իրական կանխատեսելիությամբ, անվտանգությամբ և կայունությամբ», — ասել է նա։

Բյուջետային նոր կառուցվածքի պայմաններում տարածաշրջաններն ու ֆերմերները, ըստ էության, մրցակցում են միևնույն ֆինանսական միջոցների համար։ Թեև Եվրահանձնաժողովը առաջիկա յոթ տարիների համար 217 միլիարդ եվրո է հատկացրել ավելի աղքատ տարածաշրջաններին, ազգային կառավարությունները զգալի ազատություն ունեն՝ որոշելու ավելի հարուստ տարածքներին տրամադրվող ֆինանսավորման չափը։

Այս փոփոխությունները դժգոհություն են առաջացրել տարածաշրջաններում, որոնք կոչ են անում Եվրոպական խորհրդարանին՝ ամրապնդել տեղական տարածքների համար նախատեսված երաշխիքները։