Եվրամիության ներկայությունը Հայաստանում աստիճանաբար փոխում է իր բնույթը։
Սկզբում ԵՄ ներկայությունը տեսանելի էր սահմանին։ EUMA-ն հետևում էր իրավիճակին, նպաստում մարդկային անվտանգությանը և վստահության ամրապնդմանը։ Այժմ Եվրամիությունը մտնում է մեկ այլ՝ ոչ պակաս կարևոր ոլորտ՝ Հայաստանի պետական դիմադրողականության ուժեղացում։
Սեպտեմբերի 7-ին ԵՄ արտաքին գործողությունների ծառայությունը հայտարարեց Հայաստանում ԵՄ գործընկերության առաքելության՝ EUPM Armenia-ի 19 տեղական աշխատակցի հավաքագրման մասին։
Խոսքը քաղաքական հարցերի ու հաղորդակցության, ծրագրերի կառավարման, տեղեկատվական համակարգերի, անվտանգության, ֆինանսների, լոգիստիկայի և այլ ուղղությունների մասնագետների մասին է։
Թվով սա մեծ առաքելություն չէ։ Քաղաքական իմաստով՝ բավական մեծ փոփոխություն է։ EUPM-ը ստեղծվել է ապրիլի 21-ին՝ Հայաստանի կառավարության դիմումով, իսկ հուլիսի 13-ից սկսել է գործել։
Նրա մանդատը հստակ է՝ օգնել Հայաստանին դիմակայել արտաքին տեղեկատվական մանիպուլյացիային ու միջամտությանը, կիբեռսպառնալիքներին և ապօրինի ֆինանսական հոսքերին, ինչպես նաև խորհրդատվություն ու ինստիտուցիոնալ կարողություններ տրամադրել անվտանգության ոլորտի պետական մարմիններին։
Այսինքն՝ Եվրոպան Հայաստանում կառուցում է երկշերտ ներկայություն։ EUMA-ն աշխատում է սահմանին, EUPM-ը՝ համակարգի ներսում։ Առաջինը հետևում է, թե ինչ է կատարվում Հայաստանի շուրջ։ Երկրորդը պետք է օգնի Հայաստանին հասկանալ և կանխել այն, ինչ կարող է կատարվել Հայաստանի ներսում։
Սա պատահական ժամանակագրություն չէ։ Վերջին տարիները ցույց տվեցին, որ փոքր պետությունների դեմ ճնշումն այլևս պարտադիր չէ սկսել տանկերով։ Այն կարող է սկսվել կեղծ լրատվությամբ, կիբեռհարձակումով, քաղաքական փողի անթափանց հոսքով, հասարակության ներսում անվստահության խորացմամբ։
Ժամանակակից պետության սահմանը միայն մաքսակետը չէ։ Սահման է նաև պետական տվյալների բազան, ֆինանսական համակարգը, լրատվական տարածքը և քաղաքացու վստահությունը սեփական ինստիտուտների նկատմամբ։
Մոլդովան այս ճշմարտությունը Եվրոպայից ավելի շուտ սովորեց։ Այնտեղ ԵՄ-ն դեռ 2023-ից ստեղծեց նման քաղաքացիական առաքելություն՝ կենտրոնանալով հիբրիդային սպառնալիքների, կիբեռանվտանգության և արտաքին տեղեկատվական միջամտության վրա։ Հայաստանը հիմա մտնում է նույն տրամաբանության մեջ։
Սա ունի նաև աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Տասնամյակներ շարունակ Հայաստանի անվտանգության համակարգը կառուցված էր այն պատկերացման վրա, որ անվտանգությունը հիմնականում ռազմական է, իսկ դրա գլխավոր արտաքին հենարանը՝ Ռուսաստանը։ ԵՄ ներկայիս ներգրավվածությունը առաջարկում է այլ մոդել՝ անվտանգությունը սկսվում է ոչ միայն զինվորից, այլ նաև կայուն պետական հաստատությունից։
Սա ՆԱՏՕ չէ, ռազմական դաշինք չէ և Ռուսաստանի փոխարինող «անվտանգության հովանոց» նույնպես չէ։ Ավելի խորքային գործընթաց է՝ հայկական պետական համակարգի որոշ ոլորտներ աստիճանաբար մտնում են եվրոպական անվտանգության և կառավարման մշակույթի մեջ։
Այստեղ է նաև գլխավոր փորձությունը։ EUPM-ը կարող է խորհրդատվություն տալ, մասնագետներ պատրաստել, մեթոդներ բերել։ Բայց արտաքին միջամտությունից պաշտպանվող պետությունը հնարավոր չէ ներմուծել Բրյուսելից։
Եթե հայկական հաստատությունները քաղաքականացված են, եթե պետական տեղեկատվությունը պաշտպանված չէ, եթե քաղաքական ֆինանսավորման ծագումը մնում է մութ, որևէ եվրոպական առաքելություն չի կարող այդ խնդիրները լուծել Երևանի փոխարեն։
Եվրոպան կարող է տալ գործիքները։ Պետությունը պետք է կառուցի Հայաստանը։ 19 նոր հաստիքները փոքր վարչական նորություն են թվում։ Իրականում դրանք մեկ այլ գործընթացի նշան են։ ԵՄ-ն Հայաստանում այլևս միայն դիտորդական ներկայություն չունի։ Այն աստիճանաբար դառնում է Հայաստանի պետական դիմադրողականության կառուցման գործընկեր։
Բաց մի թողեք
Բեռլինի ծրագիրը ԵՄ արտաքին ծառայության «կողմնակի» համար
Սեուտայի ճգնաժամը ստիպում է Եվրոպայի միգրանտների իրավունքների պաշտպանությամբ զբաղվող խմբերին վերանայել իրենց խաղային ծրագիրը
Վատ կառուցված խաղաղությունը երբեմն պարզապես հաջորդ պատերազմի առաջին օրն է