Ծայրահեղ աջ կուսակցությունները փորձում են օգտվել կյանքի թանկացման հետ կապված դժգոհություններից և պաշտպանական ծախսերի հանդեպ նվազող աջակցությունից։
Եվրոպայում ծայրահեղ աջ կուսակցությունների աճող ժողովրդականությունը մտահոգություն է առաջացնում ՆԱՏՕ-ում. կա մտավախություն, որ դրանք կարող են թուլացնել հանրային աջակցությունը սպառազինությունների համալրմանն ու Ուկրաինային տրամադրվող ռազմական օգնությանը՝ Ռուսաստանի հետ առճակատման ռիսկերի մեծացման ֆոնին։
Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Բելգիայում, Գերմանիայում, Լեհաստանում և Ռումինիայում այս կուսակցությունները ձգտում են ընտրողների՝ կյանքի թանկացման հետ կապված մտահոգությունները վերածել Կիևին տրամադրվող օգնության դեմ ուղղված ընդդիմության, ինչպես նաև մերժել ազգային պաշտպանական բյուջեների ավելացումն ու պաշտպանության ոլորտում ԵՄ-ի դերի մեծացումը, թեև այդ հարցերի շուրջ կուսակցությունների դիրքորոշումները հաճախ խիստ տարբերվում են։
Ֆրանսիայի «Ազգային միավորում» կուսակցության առաջնորդ Մարին Լը Պենը անցյալ ամիս կոչ արեց սահմանափակել Ուկրաինային տրամադրվող օգնությունը՝ նշելով. «Ֆինանսական առումով մենք այլևս չենք կարող դա անել»։
Ռոբերտո Վանաչին՝ նախկին գեներալ և Եվրախորհրդարանի պատգամավոր, ով գլխավորում է ծայրահեղ աջ «Ազգային ապագա» կուսակցությունը (որն ավելի ու ավելի է մարտահրավեր նետում վարչապետ Ջորջիա Մելոնիին), կոչ արեց վերանայել պաշտպանական ծախսերը։ «Եկեք գնահատենք՝ արդյոք արդարացված են այս ռազմական ծախսերը. իմ կարծիքով՝ ոչ, հատկապես այն ժամանակ, երբ ապրանքների գները հասնում են ռեկորդային մակարդակի», – ասել է նա անցյալ շաբաթ։
Եվրոպայի ավանդական կուսակցությունների համար մարտահրավեր է պաշտպանական բյուջեների ավելացմանն ուղղված աջակցության պահպանումը, նույնիսկ եթե դա ենթադրում է մրցակցություն սոցիալական ապահովության և այլ առաջնահերթությունների հետ։
«Մարդիկ ամենուր բախվում են կյանքի թանկացման խնդրին… ուստի տեղ կա պոպուլիստական հռետորաբանության համար այն մասին, թե որքան պետք է ֆինանսապես աջակցենք Ուկրաինային կամ որքան ներդրում կատարենք պաշտպանության ոլորտում», – ասել է Ֆինլանդիայի պաշտպանության նախարարության մշտական քարտուղար Յաննե Կուուսելան։
Այս երկընտրանքն ավելի է սրվում, քանի որ ՆԱՏՕ-ի մի շարք խոշոր անդամ երկրներում՝ այդ թվում Ֆրանսիայում, Իտալիայում և Լեհաստանում, 2027 թվականին սպասվում են ընտրություններ, որոնց արդյունքում ծայրահեղ աջ կուսակցությունները իշխանության գալու իրական հնարավորություն ունեն։ Բազմաթիվ երկրներ նաև սկսում են քննարկել հաջորդ տարվա բյուջեները։
ՆԱՏՕ-ի համար ծախսերի կրճատումը կբարդացնի մինչև 2035 թվականը պաշտպանության և անվտանգության վրա ՀՆԱ-ի 5%-ը ծախսելու դաշինքի նպատակին հասնելու ջանքերը։ ՆԱՏՕ-ի չորս դիվանագետներ, ովքեր ցանկացել են անանուն մնալ՝ ազատորեն խոսելու համար, նշել են, որ այդ ռիսկն ավելի ու ավելի մեծ մտահոգություն է առաջացնում, թեև ոմանք կարծում են, որ դրա հետևանքները կարող են պարզ դառնալ միայն հաջորդ տարվա բյուջետային գործընթացի ժամանակ։
«Մենք արդեն այնպիսի իրավիճակում ենք, երբ պետք է հասնենք» Ռուսաստանին, – ասել է ՆԱՏՕ-ի ռազմական պաշտոնյան։ – «Մինչ այժմ մենք դրական ընթացքի մեջ ենք, սակայն եթե ինչ-որ մեկը փակի ծորակը, ապա կարող ենք կորցնել մեր կարողությունները»։
Իրավիճակի փոփոխություն
Ակնկալվում է, որ եվրոպական երկրները և Կանադան այս տարի պաշտպանական հիմնական կարիքների համար կծախսեն 634 միլիարդ դոլար, ինչը 11%-ով ավելին է, քան նախորդ տարի։ Սակայն հանրային աջակցությունն ունի իր սահմանափակումները։
Եվրոպական ութ երկրներում հարցվածների միջինը 46.2%-ը նշել է, որ չի աջակցի պաշտպանության ծախսերի ավելացմանը, եթե դա նշանակի հարկերի բարձրացում, մինչդեռ 35.5%-ը կողմ է արտահայտվել, ըստ Արտաքին հարաբերությունների եվրոպական խորհրդի կողմից գնահատված և տրամադրված օգոստոսյան հարցման։
Գերմանիայում, Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Իսպանիայում և Լեհաստանում ավելի շատ մարդիկ դեմ էին ռազմական ծախսերի ֆինանսավորման համար հարկերի բարձրացմանը։ Նիդեռլանդներում, Շվեդիայում և Մեծ Բրիտանիայում հարցվածները ավելի հակված էին ընդունելու ռազմական ծախսերի համար հարկերի բարձրացումը։
Այս տարի Հռոմում, Բրյուսելում և Մադրիդում տեղի են ունեցել պաշտպանության ծախսերի ավելացման դեմ բողոքի ցույցեր, որոնց ժամանակ ցուցարարները քննադատել են հիվանդանոցների, համալսարանների և սոցիալական ծառայությունների ֆինանսավորման կրճատումները։
Այս գարնանը ՆԱՏՕ-ի ներքին հարցումների համաձայն՝ Ուկրաինայի աջակցությունը նույնպես նվազում է՝ 2025 թվականի 59%-ից նվազելով մինչև 55% այս տարի, որտեղ մահացու օգնությունը աջակցության ամենաքիչ ժողովրդականություն վայելող ձևն է։
Աջ ծայրահեղականների դիմադրությունը պաշտպանության հարցում տարբեր է ամբողջ Եվրոպայում և բաժանվում է երեք կատեգորիայի՝ Ուկրաինային ռազմական օգնության դեմ հանդես գալը, ԵՄ մակարդակի պաշտպանական նախագծերի մերժումը և պաշտպանության ծախսերի քննադատությունը՝ ավելի լայն իմաստով։ Սակայն բոլորն էլ սպառնում են կասեցնել մայրցամաքի արագ և համատեղ վերազինման ջանքերը և սահմանափակել Ռուսաստանի ագրեսիան Ուկրաինայի դեմ։
Ֆրանսիայի «Ազգային միաբանությունը» և Ռումինիայի «Ռումինացիների միության համար դաշինքը» դեմ են Կիևին տրամադրվող օգնությանը։ Լեհաստանի «Իրավունք և արդարություն» և Հոլանդիայի «Ազատության համար» կուսակցությունները դեմ են ԵՄ մակարդակի պաշտպանական նախագծերին։ Գերմանիայի համար այլընտրանքը և Իտալիայի «Ազգային ապագա» կուսակցությունները քննադատում են ծախսերի ավելացումը ավելի լայն իմաստով։
Աջ թևի քաղաքական հակառակորդները զգուշացնում են, որ ընդդիմության գործողությունները ձեռնտու են Կրեմլին։ «Աջերի կողմից գործադրվող ճնշումն իրականում ոչ թե աջերից է գալիս, այլ մեծ մասամբ՝ Մոսկվայից», – հայտարարել է Գերմանիայի պաշտպանության նախարար Բորիս Պիստորիուսը։ Այնպիսի կուսակցություններ, ինչպիսիք են «Ազգային միավորումը» (National Rally) և «Այլընտրանք Գերմանիայի համար»-ը (AfD), վաղեմի կապեր ունեն Ռուսաստանի հետ, թեև վերջին տարիներին փորձել են խզել այդ կապերը։
Պաշտպանական ծախսերի հետ կապված ճնշումը
Քաղաքական ռիսկերը տարբեր են՝ կախված երկրից։ Լը Պենը Ֆրանսիայի նախագահ դառնալու հիմնական հավակնորդներից է, մինչդեռ AfD-ն հաջողություններ է գրանցել տարածաշրջանային մակարդակում, սակայն քիչ հավանական է, որ մոտ ապագայում կստանձնի իշխանությունը համազգային մակարդակով։
Ծայրահեղ աջերի հաջողությունները ճնշման տակ են դնում կենտրոնամետ կուսակցություններին՝ ստիպելով նրանց կա՛մ պաշտպանել ծախսերի ավելացումը, կա՛մ դիտարկել դրանց կրճատումը՝ հանրային աջակցությունը պահպանելու նպատակով։
«Ռիսկ կա, որ Եվրոպայում ձևականորեն եվրոպամետ հիմնական քաղաքական ուժերը կարող են չափազանց զգուշավոր գտնվել և չծախսել այնքան գումար… որքան անհրաժեշտ է պաշտպանության համար», – նշել է Եվրոպական արտաքին հարաբերությունների խորհրդի (ECFR) քաղաքականության գծով ավագ փորձագետ Պավել Զերկան։
Թեև Լը Պենի «Ազգային միավորումը» ցույց է տվել, որ կհարգի Ֆրանսիայի՝ ռազմական ծախսերի ավելացման ներկայիս ուղեգիծը, Իտալիայի վարչապետ Մելոնին անցյալ շաբաթ առաջարկեց պաշտպանության վրա 8 միլիարդ եվրոյով պակաս գումար ծախսել, քան նախատեսված էր կառավարության սկզբնական առաջարկով. այդ քայլին նա դիմեց՝ իր կոալիցիոն գործընկերոջ՝ ծայրահեղ աջ «Լիգա» կուսակցության կողմից գործադրվող ճնշման ներքո։
«Չի կարելի զենքի վրա ծախսել այն գումարը, որը չի կարելի հատկացնել կենսաթոշակներին, ակցիզային հարկերի նվազեցմանը կամ կոմունալ վճարումներին», – անցյալ շաբաթ հայտարարել է «Լիգա» կուսակցության սենատոր Կլաուդիո Բորգին։
Լեհաստանում նախագահ Կարոլ Նավրոկին, որին աջակցում էր աջակողմյան «Իրավունք և արդարադատություն» կուսակցությունը, փորձեց, բայց չկարողացավ արգելափակել ԵՄ SAFE պաշտպանական վարկերի գրեթե 44 միլիարդ եվրոյի հասանելիությունը՝ ասելով, որ այս ծրագիրը վտանգում է Լեհաստանին կախված դարձնել Բրյուսելից և ապագա սերունդներին պարտքերի բեռ դարձնել։
Պաշտպանական ծախսերի վերանայման ճնշումը կարող է դժվարացնել ՆԱՏՕ-ի անդամների համար այն կարողությունների ֆինանսավորումը, որոնք, պաշտոնյաների կարծիքով, անհրաժեշտ են Ռուսաստանին զսպելու համար, քանի որ մայրաքաղաքները այս ամիս սկսում են բանակցություններ դաշինքի ռազմական ծրագրերի որոշման վերաբերյալ, որոնք պետք է ներկայացվեն մինչև 2029 թվականը։
ՆԱՏՕ-ի դիվանագետներից մեկը նշել է, որ Ֆրանսիայի և Իտալիայի նման խոշոր անդամների կողմից դանդաղումը կունենա ավելի լայն հետևանքներ, քանի որ նրանք կազմում են Կիևին ուղղված պաշտպանական ներդրումների և օգնության ավելի մեծ մասը։
«Եթե ավելի մեծ երկրները դադարեն առաջընթաց գրանցել, ապա ՆԱՏՕ-ն կդադարի առաջընթաց գրանցել», – ասել է դիվանագետը։ «Դուք թուլացնում եք ՆԱՏՕ-ն, թուլացնում եք Եվրոպայի ինքնապաշտպանության կարողությունը և Ուկրաինան դարձնում եք… ավելի խոցելի»։
Դա կարող է նաև ազդել ԵՄ հաջորդ երկարաժամկետ բյուջեում պաշտպանության համար նախատեսված գումարի վրա, եթե բանակցությունները շարունակվեն մինչև հաջորդ տարի, ասել է Բրյուգել վերլուծական կենտրոնի ավագ գիտաշխատող և պաշտպանական տնտեսագիտության վերլուծաբան Գունտրամ Վոլֆը։
«Ազգայնականները բոլորն էլ հետաքրքրված են միայն իրենց երկրով, նրանք չեն ցանկանում համագործակցել այլ եվրոպական երկրների հետ», – ասել է գերմանացի պատգամավոր Մարի-Ագնես Շտրակ-Ցիմերմանը, որը նախագահում է Եվրախորհրդարանի պաշտպանության հարցերով հանձնաժողովը։
Բաց մի թողեք
ԵՄ-ին անդամակցելու հավակնորդները մտավախություն ունեն, որ պաշտպանական նոր մեխանիզմները կարող են հանգեցնել «երկրորդ կարգի» անդամության
Հունգարիան հրաժարվում է կոռուպցիայի դեմ ԵՄ պատժամիջոցների հարցում իր ընդդիմադիր դիրքորոշումից
Եվրոպան պատրաստվում է Ուկրաինայի հետպատերազմյան ժողովրդավարությանը