Այսօր դատարանի առաջ կանգնած է ոչ միայն Եկեղեցին. այսօր փորձության է ենթարկվում Հայաստանի խիղճը

Հայ ժողովուրդը հազարամյակների պատմության ընթացքում բազմիցս կանգնել է այնպիսի օրերի առաջ, երբ որոշվել է ոչ միայն իշխանությունների, ոչ միայն պետականության, այլև ազգային հոգու ճակատագիրը։ Այսօր այդպիսի օրերից մեկն է։

Այսօր Էջմիածնի ընդհանուր իրավասության դատարանի դահլիճում քննվելու է մի գործ, որի իրավական կողմը թող մնա իրավաբաններին։ Սակայն դրա բարոյական, հոգևոր և ազգային նշանակությունն անհնար է անտեսել։

Շատերիս համար այսօր դատարանի առջև կանգնած են ոչ միայն ՆՍՕՏՏ Գարեգին Բ Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսը և Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցու մի շարք բարձրաստիճան հոգևորականներ։ Նրանց աչքերով շատ հայեր տեսնում են փորձության ենթարկված իրենց հավատքը, ազգային հիշողությունը և խիղճը։

Հայաստանը աշխարհում առաջին պետությունն էր, որ պետականորեն ընդունեց քրիստոնեությունը։ Այդ որոշումը միայն դավանափոխություն չէր։ Դա քաղաքակրթական ընտրություն էր, որը դարձավ մեր ինքնության առանցքը։

Երբ պետականությունը կործանվում էր, երբ թագավորությունները վերանում էին, երբ զավթիչները հերթով անցնում էին այս հողի վրայով, մնաց մի հաստատություն, որն իր ուսերին պահեց հայ ժողովրդի լեզուն, գիրը, մշակույթը, հիշողությունը և ազգային արժանապատվությունը։ Այդ հաստատությունը Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին էր։

Դարերի ընթացքում կարելի էր կորցնել մայրաքաղաքը, բանակը, պետականությունը, բայց քանի դեռ զանգերը հնչում էին Էջմիածնում, հայ ժողովուրդը չէր կորչում։ Այդ զանգերի ղողանջի մեջ էին մկրտվում սերունդները, այդ զանգերի ներքո էին ճանապարհվում նահատակները, այդ զանգերի հնչյուններով էր ժողովուրդը վերագտնում իր հույսը։

Այսօր, սակայն, հասարակության մի զգալի հատված խոր ցավով և մտահոգությամբ է հետևում այն իրադարձություններին, որոնք ընկալվում են որպես հերթական լարված փուլ պետություն–եկեղեցի հարաբերություններում։ Շատերի համոզմամբ՝ պետական իշխանությունն իր գործողություններով ոչ թե երկխոսության, այլ առճակատման ճանապարհն է ընտրել՝ ներգրավելով նաև դատական համակարգը։ Այդ ընկալումն է, որ հասարակության մեջ առաջացնում է ծանր բարոյական արձագանք։

Իշխանությունները գալիս ու գնում են։ Նրանք ժամանակի զավակներն են։ Իսկ եկեղեցին դարերի զավակն է։ Մի կառավարություն կարող է իշխել մի քանի տարի, մեկ  անգամ երկու տասնամյակ, բայց երկու հազար տարվա հոգևոր ժառանգությունը չի չափվում քաղաքական օրացույցով։

Որևէ մեկը պարտավոր չէ կիսել Վեհափառ Հայրապետի յուրաքանչյուր խոսքը կամ յուրաքանչյուր որոշումը։ Քննադատությունը բնական է ցանկացած հասարակությունում։ Սակայն մի բան է քննադատությունը, բոլորովին այլ՝ ազգային հոգևոր խորհրդանիշների շուրջ ստեղծվող խոր բևեռացումը, որը կարող է երկարաժամկետ հետևանքներ ունենալ հասարակության միասնականության համար։

Պատմությունը խիստ դատավոր է։ Այն հաճախ մոռանում է պաշտոնները, բայց երբեք չի մոռանում, թե ով էր կանգնած ազգային արժեքների կողքին, իսկ ով՝ դրանց դեմ։ Այդ դատաստանը ոչ մի դատարանի որոշում չի կարող փոխարինել։

Այսօր, երբ աշխարհի տարբեր անկյուններում հայերը շարունակում են ապավինել Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին որպես ազգային ու հոգևոր կենտրոնի, Հայաստանում տեղի ունեցող յուրաքանչյուր նման իրադարձություն դուրս է գալիս զուտ իրավական հարթությունից։ Այն դառնում է ազգային ինքնության շուրջ քննարկում, որը ցավեցնում է հազարավոր մարդկանց։

Թող ոչ ոք չուրախանա այս բաժանումից։ Եթե այսօր հասարակությունը բաժանվում է «իշխանության» և «եկեղեցու», վաղը կարող է բաժանվել ընտանիքների, ընկերների, սերունդների միջև։ Իսկ այդ վերքերը շատ ավելի դժվար են բուժվում, քան քաղաքական հակասությունները։

Այսօր յուրաքանչյուր հայ, անկախ իր քաղաքական հայացքներից, պետք է ինքն իրեն հարց տա՝ ի՞նչ ենք թողնելու վաղվա սերունդներին։ Մի՞թե փոխադարձ ատելություն, անվստահություն և ազգային հիմնասյուների արժեզրկում։ Թե՞ կարող ենք գտնել այն խոհեմությունը, որը թույլ կտա պահպանել և՛ օրենքի գերակայությունը, և՛ մեր հոգևոր ու ազգային արժանապատվությունը։

Այսօր «Հայաստանում դատվելու է հավատքը և խիղճը» կամ կանխատեսվել, որ «իշխանության դագաղը կհարվածվի գերեզմանափոսի պատին» ․․․

Այդ պատճառով էլ այս դատավարությունը շատերի համար վաղուց դադարել է լինել սոսկ իրավական գործընթաց։ Այն դարձել է արժեքների բախում՝ պետական իշխանության և ազգային հոգևոր հաստատության միջև։ Եվ որքան ավելի է խորանում այդ հակադրությունը, այնքան ավելի է խորանում հասարակության բաժանումը։

Ոչ մի իշխանություն հավերժ չէ։ Ոչ մի կառավարություն պատմության վերջին խոսքը չէ։ Սակայն պատմությունը դաժան է նրանց հանդեպ, ովքեր կարճաժամկետ քաղաքական նպատակները վեր են դասում ժողովրդի հոգևոր և ազգային միասնականությունից։ Պաշտոնները ժամանակավոր են, բայց պատմական պատասխանատվությունը՝ մշտական։

Այսօր իշխանությունը կարող է վստահ լինել իր վարչական լծակների, իր մեծամասնության կամ իր ուժային ռեսուրսների վրա։ Բայց պատմությունը բազմիցս ցույց է տվել, որ պետությունը չի ամրապնդվում, երբ հակադրվում է իր ժողովրդի հոգևոր հիմքերին։ Այդպիսի հակադրությունները թողնում են վերքեր, որոնք տասնամյակներով չեն սպիանում։

Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին կատարյալ չէ։ Ոչ մի մարդկային հաստատություն կատարյալ չէ։ Սակայն եկեղեցու սխալները չեն ջնջում նրա դարավոր առաքելությունը։ Դրանք չեն վերացնում այն փաստը, որ սերունդներ են մեծացել նրա զանգերի ներքո, նրա խորանների առջև են մկրտվել, նրա աղոթքներով են ճանապարհել նահատակներին և նրա պատերի ներսում են պահել ազգային հիշողությունը։

Այսօր յուրաքանչյուր հայ պետք է ինքն իրեն հարց տա՝ ի՞նչ ենք մենք կառուցում։ Իրավական պետությո՞ւն, որտեղ օրենքը ծառայում է արդարությանը, թե՞ մի իրականություն, որտեղ ազգային խորհրդանիշների շուրջ ստեղծվող հակամարտությունը դառնում է քաղաքական օրակարգի մաս։ Եթե երկրորդը, ապա դրա գինը վճարելու է ոչ թե մեկ իշխանություն, այլ ամբողջ հասարակությունը։

Իշխանությունները փոխվում են։ Դատավորները փոխվում են։ Քաղաքական մեծամասնությունները փոխվում են։ Սակայն ազգերը շարունակում են ապրել միայն այն ժամանակ, երբ չեն խզում իրենց կապը սեփական պատմության, հավատքի և հոգևոր արմատների հետ։

Եվ եթե այսօր շատերի սրտերում ցավ կա, ապա այդ ցավը ոչ միայն մեկ դատավարության պատճառով է։ Այն գալիս է այն զգացումից, որ Հայաստանի ներքին համերաշխությունն օրեցօր թուլանում է, իսկ ազգային միասնության փոխարեն խորանում են բաժանարար գծերը։

Աղոթենք, որ արդարությունը երբեք չդառնա քաղաքական հաշվեհարդարի հոմանիշ։ Աղոթենք, որ իշխանությունն ունենա զսպվածություն, դատարանը՝ անկախություն, եկեղեցին՝ ուժ և իմաստություն, իսկ ժողովուրդը՝ խոհեմություն՝ չկորցնելու այն, ինչ դարերով պահպանվել է արյան, նահատակության և հավատքի գնով։

Սիմոն Սարգսյան

Հ․Գ․ Եվ վերջում՝ աղոթք․ Տե՛ր Ամենակալ, պահպանի՛ր Հայաստանը նոր բաժանումներից։ Իմաստությո՛ւն պարգևիր իշխանավորներին, արդարամտությո՛ւն՝ դատավորներին, խաղաղությո՛ւն՝ ժողովրդին, և ամրացրո՛ւ Հայ Առաքելական Սուրբ Եկեղեցին, որպեսզի այն շարունակի ծառայել ոչ թե քաղաքականությանը, այլ Քեզ և հայ ժողովրդին։

Թող մեր սրտերում երբեք չդատվի հավատքը, չդատվի խիղճը, չդատվի ճշմարտության ձգտումը։

Աստված պահապան լինի Հայաստանին, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածնին և ողջ հայ ժողովրդին։

Ամեն ․․․