Թուրքմենստանի նախագահ Սերդար Բերդիմուհամեդովը հոկտեմբերին կգա Հայաստան։ Պաշտոնական օրակարգում առևտուրն է, տնտեսական համագործակցությունն ու COP17-ը։
Բայց այցի ամենակարևոր հնարավոր թեման կարող է լինել այն, որի մասին պաշտոնական հաղորդագրությունում առայժմ ոչինչ չի ասվում՝ գազը։
Հայաստանն ու Թուրքմենստանն արդեն բանակցել են տարեկան 600 միլիոնից մինչև 1 միլիարդ խորանարդ մետր թուրքմենական գազ գնելու մասին։
Մեխանիզմը պարզ է՝ Հայաստանը գազը գնում է «Թուրքմենգազից», այն մատակարարվում է Իրան, իսկ Իրանը համարժեք ծավալ է հասցնում հայ-իրանական սահման։ Հայկական կողմը դեռ 2025-ին հայտարարել էր, որ տեխնիկական հարցերը քննարկվել են, Իրանը համաձայնել է նախագծին, իսկ չլուծված հիմնական հարցը գինն է։
Այսինքն՝ խոսքը աշխարհագրական ֆանտազիայի մասին չէ։ Տարածաշրջանում գազային սվափերը վաղուց կիրառվող գործիք են. Իրանը նման մեխանիզմներ օգտագործել է հենց թուրքմենական գազի համար։
Հայաստանի համար դրա նշանակությունը նույնիսկ ներմուծվող գազի ծավալից մեծ է։ Այլընտրանքը ինքնին ուժ է։ Տասնամյակներ շարունակ հայկական գազային շուկայի գլխավոր թուլությունը ոչ միայն ռուսական գազից կախվածությունն էր, այլ դրա իրական մրցակցային այլընտրանքի բացակայությունը։ Երբ մատակարարը գիտի, որ գնորդը գնալու տեղ չունի, գնի շուրջ բանակցությունը հավասարների բանակցություն չէ։
Թուրքմենական գազը կարող է փոխել հենց այդ հոգեբանությունը։ Եթե Երևանը կարողանա մինչև ռուսական գազի հաջորդ գնային բանակցությունները սեղանին դնել տեխնիկապես և առևտրապես աշխատող թուրքմենական տարբերակը, Մոսկվան արդեն ստիպված կլինի հաշվել ոչ թե Հայաստանի կախվածությունը, այլ Հայաստանի ընտրության գինը։
Այս պատմությունն ունի նաև գեղեցիկ պատմական շրջան։ Հայաստան–Թուրքմենստան հարաբերությունները նոր չեն։ Անկախության առաջին ծանր տարիներին՝ էներգետիկ ճգնաժամի պայմաններում, Աշխաբադը Հայաստանի համար գազի կարևոր աղբյուր էր։ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի և Սափարմուրատ Նիյազովի օրոք ձևավորվեց քաղաքական հարաբերություն, որի նյութական հիմքերից մեկը հենց էներգետիկան էր։
Այս հիշողությունը պետք է վերադարձնել որպես քաղաքական կապիտալ։ 1990-ականներին երկու նորանկախ պետությունները միմյանց գտնում էին այն ժամանակ, երբ Հայաստանը բառացիորեն էներգիայի կարիք ուներ։ Երեք տասնամյակ անց աշխարհագրությունը կրկին առաջարկում է նույն համագործակցությունը՝ արդեն շատ ավելի հասուն ձևով։
Ավելին՝ այստեղ Հայաստանը կարող է լինել ոչ միայն վերջնական սպառող։ 2025-ի բանակցություններում քննարկվել էր նույնիսկ թուրքմենական գազը Հայաստանի միջոցով Վրաստան հասցնելու հնարավորությունը։ Դա արդեն Հայաստանին սպառողից վերածում է տարածաշրջանային էներգետիկ շղթայի օղակի։
Սա է Բերդիմուհամեդովի այցի իրական հնարավորությունը։ Հայաստանը Ռուսաստանից գազը վաղը չի փոխարինելու թուրքմենականով, և դրա անհրաժեշտությունն էլ չկա։ Էներգետիկ անվտանգությունը մատակարարին փոխելը չէ՝ մեկ կախվածությունը մյուսով փոխարինելը նույն սխալն է։ Էներգետիկ անվտանգությունը ընտրություն ունենալն է։
Ռուսական գազ, իրանական գազ, թուրքմենական գազ՝ Իրանի միջոցով, հետագայում նաև տարածաշրջանային նոր էներգետիկ կապեր։ Որքան շատ են իրական տարբերակները, այնքան փոքր է որևէ մատակարարի քաղաքական լծակը։ Հետևաբար հոկտեմբերին Երևանում Բերդիմուհամեդովին պետք է ընդունել ոչ միայն որպես COP17-ի հյուր։
Պետք է փորձել սեղանին դնել այն համաձայնագիրը, որի շուրջ բանակցություններն արդեն սկսվել են։ Որովհետև երբ գազի շուրջ բանակցությունների ժամանակ միայն մեկ խողովակ ունես, գինը որոշում է մատակարարը։ Երբ ունես երկրորդ ճանապարհը, բանակցությունն արդեն սկսում է վարել նաև Հայաստանը։
Բաց մի թողեք
Առաջարկվում է լուծարել հարկային հաշվետվություն չներկայացրած ընկերությունները. նոր նախագիծ. Տեսանյութ
«Երևան» երկաթուղային կայարանում բացվել է Tour Expo 2026 ցուցահանդեսը. Լուսանկարներ
ԱՄՆ–ն համոզել է Հայաստանին․ ուշագրավ մանրամասներ