Սեպտեմբերի 19-ին լրացավ Արցախի դեմ 2023 թվականի վերջին ռազմական հարձակման երեք տարին։ Այդ հարձակումից օրեր անց ավելի քան 120 հազար հայ մեկ շաբաթվա ընթացքում հեռացավ իր տնից։ Ստեփանակերտից ու գյուղերից վերացավ մարդկային կյանքը, իսկ դարավոր վանքերը մնացին ամայացած Արցախի լուռ վկաները։
Նույն սեպտեմբերի 19-ին Գլենդելից տարածվեց մեկ այլ լուսանկար։ Պարգև արքեպիսկոպոս Մարտիրոսյանը՝ Արցախի թեմի երեսուներկու տարվա առաջնորդը, ԱՄՆ ներգաղթային փաստաբանի գրասենյակում ձեռքին պահում էր իր նոր կարգավիճակը հաստատող փաստաթուղթը։ Փաստաբանը դա ներկայացրեց որպես մասնագիտական հաջողություն․ հոգևորականի համար ձեռք էր բերվել EB-1 ներգաղթային կարգավիճակ։ Ամերիկյան իրավունքում մշտական բնակության կարգավիճակը անձին իրավունք է տալիս մշտապես բնակվել Միացյալ Նահանգներում։
Պարգև Մարտիրոսյանի անցած ճանապարհը հնարավոր չէ ջնջել մեկ լուսանկարով։ Նա Արցախի թեմը ղեկավարել է 1989-ից մինչև 2021 թվականը, եղել է Արցախում պատերազմների տարիներին, 2020-ի պատերազմի օրերին մնացել է Ստեփանակերտում ու Շուշիում, աղոթել ռմբակոծված Ղազանչեցոցում։ Նրա երկարամյա ծառայությունը փաստ է, Եկեղեցու պաշտոնական կենսագրությունն էլ արձանագրում է այդ պատմությունը։
Փաստ է նաև նրա ծանր հիվանդությունը։ 2020-ի նոյեմբերին արձանագրվել էր սրտի կաթված, ԱՄՆ-ում կատարվել էր վիրահատություն։ Դեկտեմբերին նա վերադարձել էր Հայաստան։ 2021-ի հունվարին Արցախի թեմը հանձնվեց Վրթանես եպիսկոպոս Աբրահամյանին, իսկ Պարգև արքեպիսկոպոսը ստացավ հատուկ հանձնարարություններով Հայրապետական նվիրակի կարգավիճակ։
Հիվանդությունը բարոյական մեղք չէ՝ բուժվելու իրավունքը քննարկման առարկա էլ չի կարող լինել։ Խնդիրը սկսվում է հրապարակային խոստումից և Եկեղեցու հետագա լռությունից։
2023 թվականի օգոստոսին Պարգև արքեպիսկոպոսը պատմել էր իր բազմաթիվ վիրահատությունների մասին։ Նա ասել էր, որ սպասում է գրին քարտին, ցանկանում է սրտի փոխպատվաստման հերթագրվել և դրանից հետո վերադառնալ հայրենիք ու Արցախ։
Երեք տարի անց հրապարակվում է գրին քարտի ստացման լուսանկարը։ Հանրությանը հայտնի չէ՝ կատարվե՞լ է սրտի փոխպատվաստումը, ինչ բժշկական ծրագիր է շարունակվում, ինչ ծառայություն է այսօր իրականացնում Հայրապետական նվիրակը, ինչ ժամկետով է նախատեսվում նրա բնակությունը Միացյալ Նահանգներում։ Հանրությանը հայտնի չէ նաև Մայր Աթոռի պատկերացումը նրա հետագա առաքելության մասին։
Այս հարցերի պատասխանը հանրությունը պետք է իմանա՝ բարձրաստիճան հոգևորականի ծառայությունը հանրային վստահության ինստիտուտ է։ Առավել ևս այն հոգևորականի պարագայում, որի անունը երեք տասնամյակ նույնացվել է Արցախի հետ։
Հայ Եկեղեցու պատմական հիշողությունը շատ բարձր չափանիշ է սահմանել նման պահերի համար։ 1918-ին, երբ օսմանյան բանակը մոտեցել էր Էջմիածնին, Գևորգ Ե Սուրենյանց կաթողիկոսին առաջարկել էին հեռանալ Մայր Աթոռից։ Նա հրաժարվել էր։ Այդ որոշումը մնաց ազգային հիշողության մեջ հոգևոր առաջնորդի պատասխանատվության խորհրդանիշ։
Այս պատմությունը հիվանդ մարդու վրա դատավճիռ գրելու համար չէ։ Այն հիշեցնում է հոգևոր կոչման բացառիկ ծանրությունը։ Եպիսկոպոսական գավազանը վարչական պաշտոն չէ՝ այն հոտի հետ բաժանվող ճակատագրի խոստում է։
2023-ի սեպտեմբերին Արցախը կորցրեց իր ամբողջ բնակչությունը գրեթե մի քանի օրվա ընթացքում։ Այդ մարդիկ այսօր ապրում են Հայաստանում, Ռուսաստանում, Եվրոպայում, Միացյալ Նահանգներում։ Նրանք կորցրել են տուն, գերեզման, եկեղեցի, համայնք։ Արցախի թեմի նախկին առաջնորդի ամերիկյան մշտական բնակության կարգավիճակը հենց այս մարդկանց հիշողության մեջ է ընկալվելու։
Այս առիթով Մայր Աթոռը պետք է խոսի, պետք է պարզաբանվի Պարգև արքեպիսկոպոսի ներկայիս եկեղեցական առաքելությունը։ Պետք է ներկայացվի նրա երկարատև ամերիկյան բնակության պատճառը և նախատեսվող տևողությունը։ Պետք է հայտնի դառնա 2023-ին հայտարարված սրտի փոխպատվաստման ծրագրի ընթացքը։ Պետք է բացատրվի նաև EB-1 կարգավիճակի կապը բուժման ու Հայրապետական նվիրակի ծառայության հետ։
Մի կարևոր փաստ ևս պահանջում է զգուշություն։ ԱՄՆ օրգանների փոխպատվաստման գործող կանոնները անձի քաղաքացիությունը կամ ներգաղթային կարգավիճակը չեն թույլատրում օգտագործել որպես փոխպատվաստման թեկնածությունից բացառման ինքնուրույն հիմք։ Ֆինանսական ապահովությունը, շարունակական բուժումը և բժշկական այլ գործոններ կարող են գործնական նշանակություն ունենալ։ Հետևաբար գրին քարտի բժշկական անհրաժեշտության հարցն էլ արժանի է հստակ, մասնագիտական բացատրության։
Սեպտեմբերի 19-ի լուսանկարը պարզապես ներգաղթային գործի հաջող ավարտի լուսանկար չի մնալու։ Այն հայտնվեց արցախցիների հիշողության ամենացավոտ ամսաթվերից մեկին։ Այդ ժողովուրդը երեք տարի առաջ ճանապարհ ընկավ Ստեփանակերտից՝ մեքենաների անվերջ թափորով, երեխաներով, ծերերով, մի քանի պայուսակով։
Բաց մի թողեք
Իշխան Զաքարյանին որտեղի՞ց Բագրևանդի առանձնատունը, ինչո՞ւ դադարեցվեց քրեական հետապնդումը
Ի՞նչ է անկախ Հայաստանը ստեղծել. Հանրապետության հրապարակը սրճարան կամ հարսանյաց սրահ չէ
Ռուս եւ վրացի ժողովուրդները կարոտել են մեկնեկու