EPPO-ի կողմից Covid-19 պատվաստանյութերի վերաբերյալ հանձնաժողովի ղեկավարի և Pfizer-ի գործադիր տնօրեն Ալբերտ Բուրլայի բանակցությունների վերաբերյալ հետաքննության մեջ քիչ առաջընթաց է գրանցվել։
Լաուրա Կոդրուցա Կյովեսիի հետ հարց ու պատասխանի ամբողջական տարբերակը կարդալու համար սեղմեք այստեղ։
ԱԹԵՆՔ — Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը դեռևս անձամբ հայտարարություն չի տվել Եվրոպական դատախազությանը կորոնավիրուսի պատվաստանյութերի ձեռքբերման վերաբերյալ հետաքննության համար, ըստ ջանքերին մասնակցող անձի, որին անանունություն է տրամադրվել ազատ խոսելու համար։
2024 թվականին EPPO-ն ստանձնեց Բելգիայի գլխավորած հետաքննությունը՝ կապված Եվրոպական հանձնաժողովի ղեկավարի և Pfizer-ի գործադիր տնօրեն Ալբերտ Բուրլայի միջև պատվաստանյութերի վերաբերյալ բանակցությունների հետ կապված ենթադրյալ քրեական հանցագործությունների հետ։ Դատախազները հետաքննում են ֆոն դեր Լեյենին «հանրային գործառույթներին միջամտելու, SMS-ների ոչնչացման, կոռուպցիայի և շահերի բախման» համար։
Ի պատասխան այն պնդման, թե ֆոն դեր Լայենը հրաժարվել է հայտարարություն անել այսպես կոչված «Pfizergate»-ի (Pfizer-ի հետ կապված սկանդալի) վերաբերյալ՝ Եվրահանձնաժողովի խոսնակ Թոմաս Ռենիեն նշեց. «Հանձնաժողովն ակնհայտորեն և լայնորեն համագործակցել է Եվրոպական դատախազության (EPPO) հետ՝ փաստերը պարզելու և իրադարձությունները գնահատելու նպատակով»։
«Այս գործընթացն իրականացվել է Նախագահի անունից և նրա լիակատար աջակցությամբ։ Նախագահը միշտ պատրաստակամ է եղել և շարունակում է պատրաստակամ մնալ՝ պատասխանելու ցանկացած բաց հարցի՝ իր պարտականությունների շրջանակում և հաշվի առնելով Եվրահանձնաժողովի նախագահի իր կարգավիճակից բխող զբաղվածությունը»։
Եվրոպական դատախազության (EPPO) գլխավոր դատախազ Լաուրա Կոդրուցա Կյովեշին, ով ուրբաթ օրը ավարտում է իր յոթամյա պաշտոնավարման ժամկետը, հայտնեց, որ բազմիցս առնչվել է ԵՄ պաշտոնյաների հետ, ովքեր հրաժարվել են արձագանքել իր գրասենյակի կանչերին։ «Որոշ քաղաքական գործիչներ կարծում են, թե իրենք օրենքից վեր են, — ասաց նա։ — Եթե ձեզ կանչում են ցուցմունք տալու, ապա պարտավոր եք ներկայանալ»։
Նա հավելեց. «Չեմ վարանի ասել, որ հատկապես այն դեպքերում, երբ հետաքննության մեջ ներգրավված են ազդեցիկ անձինք՝ լինեն դրանք հայտնի քաղաքական գործիչներ, թե քաղաքական շրջանակների հետ կապ ունեցող հարուստ մարդիկ, մենք դժվարություններ ենք ունենում մեր լիազորությունների իրականացման հարցում»։
Հարցին, թե արդյոք խոսքը ֆոն դեր Լայենի մասին է, Կյովեշին պատասխանեց, որ չի մեկնաբանի կոնկրետ հետաքննությունները։
EPPO-ի «մեղմ» ոչնչացումը
2017 թվականին ստեղծված և 2021 թվականից գործող Եվրոպական դատախազության (EPPO) խնդիրն է բացահայտել և արմատախիլ անել ԵՄ միջոցների հետ կապված հանցագործությունները։ Որպես կառույցի ղեկավար՝ Կյովեշին նշեց, որ բազմիցս բախվել է հարձակումների և ինստիտուտն ու դրա աշխատանքը վարկաբեկելու փորձերի։
«Գրասենյակից դուրս գալիս մտաբերում եմ դանիական հայտնի «Բորգեն» (Borgen) հեռուստասերիալը։ Այնտեղ մի շատ հայտնի արտահայտություն կա՝ «Բրյուսելում ոչ ոք չի լսի քո ճիչը», և, ցավոք, դա ճիշտ է», — ասաց նա՝ ակնարկելով Ռիդլի Սքոթի «Օտարը» (Alien) ֆիլմը։ «Մտահոգված եմ, որ Եվրոպական դատախազությանը (EPPO) կարող են «մեղմորեն ոչնչացնել» միայն այն պատճառով, որ այն կատարում է իր աշխատանքը»։
Կյովեշին մատնանշեց երեք հիմնական գործոն, որոնք խաթարում են կառույցի աշխատանքը․ քրոնիկական թերֆինանսավորումը, կազմակերպության իրավական հիմքերի վերանայման ձգձգումները և բյուրոկրատական կառուցվածքի բարդությունը։ Վերջինս, ըստ նրա, հանգեցնում է «անվերջ քննարկումների այն մասին, թե ինչպես կարելի է բարդացնել դատախազների կյանքը»։
Պատասխանելով հարցին, թե ի՞նչ կաներ այլ կերպ, եթե հնարավորություն ունենար ամեն ինչ նորից սկսելու, գլխավոր դատախազն ասաց․ «Ես նույն կերպ կվարվեի, սակայն, գուցե, մյուսները պետք է փոխեն իրենց պահվածքը»։ Նա հավելեց, որ իր հաջորդի՝ գերմանացի դատախազ Անդրեաս Ռիտերի առջև ծառացած ամենամեծ մարտահրավերը լինելու է Եվրոպական դատախազությունը «անկախ և վստահելի» պահելը։
Հունաստանի կողմից «բացահայտ» ահաբեկումը
Կյովեշին նշեց, որ իր պաշտոնավարման ընթացքում Եվրոպական դատախազության դատախազներին ահաբեկելու «ամենաբացահայտ փորձը» տեղի է ունեցել Հունաստանում։ Անցյալ տարի այնտեղ բռնկված սկանդալը՝ կապված գյուղատնտեսական ֆինանսավորման հետ, հանգեցրեց նախարարների և փոխնախարարների հրաժարականներին։ Ներկայումս դատարանում քննվում են իշխող «Նոր ժողովրդավարություն» (New Democracy) կուսակցության չորս պատգամավորների գործերը։ Նրանք բոլորն էլ իրենց մեղավոր չեն ճանաչում։
Անցյալ տարվա մայիսին EPPO-ն պաշտոնական բողոք էր ուղարկել Հանձնաժողովին՝ կապված Հունաստանի կառավարության կողմից ԵՄ դատախազներին հույն օրենսդիրների հետաքննությունը խոչընդոտելու քայլերի հետ։ Այն նաև բողոքել էր Հունաստանի Գերագույն դատական խորհրդի կողմից EPPO-ի խնդրանքով հինգ տարով եվրոպացի դատախազների մանդատը երկարաձգելու մերժման հետ։ Կյովեսին զգուշացրել էր, որ դա կարող է հանգեցնել Հունաստանի համար ԵՄ ֆինանսավորման կրճատման՝ համաձայն EPPO կանոնակարգի 16-րդ հոդվածի։
EPPO-ի և Հունաստանի կառավարության միջև համագործակցությունը դժվար է եղել, վարչապետ Կիրիակոս Միցոտակիսը ակնարկել էր EPPO-ի քաղաքական օրակարգի մասին՝ բողոքելով «ընտրովի արտահոսքերից»։
«Բոլոր աղմուկը ստեղծվել էր EPPO-ին մեղադրելու համար, որ մենք քաղաքականություն ենք խաղում՝ իրականում տեղի ունեցածը քննարկելու փոխարեն», – ասել է Կյովեսին։ «Որոշ քաղաքական գործիչներ խոսում են անկախ և արդյունավետ դատական համակարգի մասին, մինչև նրանց չդիպչես և չմոտենաս նրանց մերձավոր շրջապատին։ Այդ պահին դատախազները չարաշահում են, նրանք քաղաքական օրակարգ ունեն, նրանց կարիքը չկա»։
Հույն կառավարության որոշ պաշտոնյաներ ենթադրել են, որ Հունաստանը կարող է պարզապես հրաժարվել ԵՄ կառույցից, բայց Կյովեսին ասել է, որ դա «գրեթե անհնար է»։
Գլխավոր դատախազը նաև մտահոգություն հայտնեց բյուջետային սահմանափակումների ազդեցության վերաբերյալ EPPO-ի գործունեության վրա դաշինքի այլ երկրներում: Կազմակերպությունն այժմ իր գործունեությունը սկսում է Հունգարիայում, որը պաշտոնապես դարձավ EPPO-ի մասնակից անդամ 2026 թվականի օգոստոսին, սակայն Կյովեշին կասկածանքով է մոտենում դրա հաջողությանը:
«Մենք հստակ բացատրեցինք, թե ինչ է մեզ անհրաժեշտ մեր աշխատանքը կատարելու համար, սակայն Հանձնաժողովն առաջարկեց անհրաժեշտ [բյուջեի] միայն կեսը», — ասաց նա՝ հավելելով, որ Եվրոպական դատախազության (EPPO) «հեղինակությունը վտանգված է» այնպիսի երկրներում, ինչպիսին Լեհաստանն է, որտեղ «ակնկալիքները մեծ էին», սակայն կառույցը չկարողացավ կատարել իր խոստումները։
Եվրոպական դատախազությունը նաև հետաքննում է ավելի քան 4 միլիոն եվրոյի ենթադրյալ ոչ նպատակային օգտագործման դեպքը, որը կապված է Եվրախորհրդարանում գործունեությունը դադարեցրած «Ինքնություն և ժողովրդավարություն» (Identity and Democracy) քաղաքական խմբավորման հետ։ Վերջինիս պարտքերը, հնարավոր է, ստիպված լինի մարել «Հայրենասերներ հանուն Եվրոպայի» (Patriots for Europe) խմբավորումը։ Վերջինիս կազմում է ֆրանսիական ծայրահեղ աջ «Ազգային միավորում» (National Rally) կուսակցությունը՝ Մարին Լը Պենի գլխավորությամբ, ով Ֆրանսիայի 2027 թվականի նախագահական ընտրությունների ֆավորիտներից է։
«Եթե Եվրոպական դատախազությունից խնդրեք ձեռնպահ մնալ և ոչինչ չանել այն պատճառով, որ Եվրոպայում ընտրություններ են, ապա մենք ընդհանրապես չենք աշխատի», — ասաց Քյովեշին։
Բաց մի թողեք
Եվրոպան Ուկրաինայի շուրջ բանակցություններին մասնակցելու համար պատրաստում է համատեղ պատվիրակություն
Ֆոն դեր Լեյենի կողմից Եվրահանձնաժողովում կատարված մեծ վերակազմավորումը մեկ քայլով մոտենում է …
Դժվար է խզել Վաշինգտոնի հետ կապը. Ինչու է Կանադայի եվրոպական պաշտպանության շրջադարձը սահմանափակումներ ունի