Եվրոպան ընդդեմ Իլոն Մասկի. 5 եղանակ, որոնցով ԵՄ-ն փորձում է դուրս մղել Starlink-ը

Եվրոպան աշխատում է մի քանի ծրագրերի ուղղությամբ՝ խարխլելու տեխնոլոգիական ոլորտի միլիարդատիրոջ արբանյակային կապի ծառայության գերիշխող դիրքը։

ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Եվրոպական միությունը պայքարում է Իլոն Մասկի Starlink-ի դեմ առնվազն հինգ ուղղությամբ՝ սկսած հասանելիության սահմանափակումից և մրցակիցներին աջակցելուց, մինչև նոր կանոնակարգերի մշակում, որոնք ուղղակիորեն նպատակ ունեն թուլացնելու տեխնոլոգիական մագնատի աճող գերիշխանությունը տիեզերական բիզնեսում։

Աշխարհի ամենահարուստ մարդն ընդլայնում է իր վերահսկողությունը տիեզերքում և ձգտում է իր արբանյակային լայնաշերտ կապի համակարգը՝ Starlink-ը, վերածել «խոշոր բջջային օպերատորի»։ Վերջերս տարածված լուրերն այն մասին, որ Ուկրաինայում համակարգի՝ ռազմական նշանակության ծառայությունը դանդաղել է՝ խոչընդոտելով Կիևի պաշտպանությունը ռուսական հարձակումներից, ևս մեկ անգամ ի հայտ բերեցին պատերազմական պայմաններում մեկ անձին պատկանող բիզնեսից կախվածության հետ կապված ռիսկերը։

Եվրոպայում կառավարություններն ու ընկերությունները մտահոգված են Մասկի տեխնոլոգիաներից ունեցած կախվածությամբ, ուստի ակտիվացնում են իրենց ջանքերը՝ հակազդելու դրան։

«Ուկրաինայի կախվածությունը Starlink-ից ընդգծում է եվրոպական պաշտպանական համակարգերի խոցելիությունը, որոնք հիմնված են ամերիկյան տեխնոլոգիաների վրա», — հայտարարել է Եվրախորհրդարանի ֆինն պատգամավոր (կենտրոն-աջ քաղաքական ուղղվածության) Աուրա Սալլան։ Սա «հերթական հիշեցումն է, որ Եվրոպան պետք է հնարավորինս շուտ կրճատի իր վտանգավոր տեխնոլոգիական կախվածությունները»։

Ահա հինգ ուղղություն, որոնցով Եվրամիությունը փորձում է սահմանափակել Մասկի արբանյակների գերիշխանությունը մեր երկնքում։

1. Starlink-ի մրցակցի համար ճանապարհի հարթում

Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը աջակցություն է հայտնել Airbus, Leonardo և Thales ընկերությունների միջև ձեռք բերված պայմանավորվածությանը՝ միավորելու նրանց արբանյակային և տիեզերական գործունեությունը մեկ հզոր կառույցում (աշխատանքային անվանումը՝ «Bromo»)։ Այն կարող է դառնալ SpaceX-ի՝ Starlink-ի մայր ընկերության մրցակիցը։

«Հենց այսպիսի արդյունաբերական հսկաներ են մեզ անհրաժեշտ, եթե ցանկանում ենք, որ Եվրոպան առաջատար դիրքեր զբաղեցնի ապագայի տիեզերական տնտեսության մեջ», — անցյալ ամիս Փարիզում կայացած տիեզերական հարցերին նվիրված միջազգային գագաթնաժողովում հայտարարել է ֆոն դեր Լայենը։ Բավականին անսովոր է, որ Եվրահանձնաժողովի նախագահն աջակցություն է հայտնում միաձուլման մի նախագծի, որը դեռևս չի հաստատվել ԵՄ մրցակցային կարգավորող մարմինների կողմից։

Այս համատեղ ձեռնարկության նպատակն է կրկնօրինակել SpaceX-ի հաջողության բանաձևի մի մասը՝ մեկ հարկի տակ միավորելով արբանյակների արտադրությունը, վերգետնյա համակարգերը և տիեզերական ծառայությունները։ Սակայն դեռ հայտնի չէ, թե արդյոք գործարքը կհամապատասխանի ԵՄ հակամենաշնորհային կանոններին։ Ավելին, նույնիսկ եթե կարգավորող մարմինները հաստատեն այն, կպահանջվեն տարիներ, մինչև այս նոր կառույցը կկարողանա հասնել Մասկի տիեզերական ընկերությունների մասշտաբներին և հնարավորություններին։

2. Մասկի եթերից արգելափակումը

Այս տարվա սկզբին Եվրոպական հանձնաժողովը որոշում կայացրեց արբանյակային հաճախականությունների՝ սպեկտրի կարևոր մասերը եվրոպական խաղացողներին պահել՝ անվտանգությունն ապահովելու և արժեքավոր ակտիվի նկատմամբ վերահսկողությունը պահպանելու համար: Եվրոպայի համար ցանկալի հատվածները հարմար են բջջային կապը անմիջապես հեռախոսին ապահովելու համար՝ առանց բջջային աշտարակի կամ լրացուցիչ ալեհավաքի:

Քայլը անմիջապես առաջացրեց Մասկի ընկերության կողմից դիմադրությունը. «Առաջարկը մեծ հավանականություն է ստեղծում, որ եվրոպացիները կմնան առանց ուղիղ արբանյակային ծառայության, կամ որ նոր եվրոպական գործողությունները կստեղծեն գլոբալ միջամտության խնդիրներ, այդ թվում՝ արտակարգ իրավիճակների ծառայությունների համար, ինչպիսիք են Ուկրաինայում գործողները», – զգուշացրեց SpaceX-ը:

Այժմ եվրոպական կառավարությունները աշխատում են եվրոպական հեռահաղորդակցության հսկաների համար ավելի հեշտ դարձնել ցանկալի եթերը: Վերջիվերջո, Starlink-ը դեռ կկարողանա դիմել արբանյակային հաճախականությունների որոշ մասի համար, բայց ԵՄ-ն ցանկանում է ավելի ուժեղ վերահսկողություն պահպանել ակտիվի նկատմամբ:

3. ԵՄ արբանյակային ցանցի կառուցում

ԵՄ-ն աշխատում է զարգացնել իր սեփական արբանյակային համաստեղությունը՝ IRIS² անվամբ, որը, ի վերջո, կառավարություններին կապահովի անվտանգ կապ, իսկ քաղաքացիներին՝ հուսալի լայնաշերտ կապ:

«Ուկրաինայի պատերազմը ցույց տվեց, թե որքանով է Եվրոպայի անվտանգությունը կախված տիեզերքից։ Եվ այստեղ կրկին Եվրոպան պետք է ավելին անի, և սա մեր համար հրատապ անհրաժեշտություն է», – լրագրողներին ասաց Հանձնաժողովի խոսնակ Թոմաս Ռեգնիեն։

Սակայն այս հավակնոտ ծրագիրն արդեն տարիներով հետ է մնում ժամանակացույցից։ Նախատեսվում էր, որ ծառայությունները կմեկնարկեն 2024 թվականին, իսկ 2027 թվականին համակարգը կաշխատի լիարժեք հզորությամբ։ Ծախսերը նույնպես աճել են, ընդ որում՝ ծախսերի մի մասը բաժին կընկնի ԵՄ-ի հաջորդ բյուջեին, որի շուրջ այժմ թեժ բանակցություններ են ընթանում։ Այս արբանյակային խմբավորման 348 արբանյակներից առաջինները նախատեսվում է արձակել 2029 թվականին, իսկ ծառայությունների մեկնարկը նախատեսված է ամենավաղը 2030 թվականին։ Համեմատության համար նշենք, որ Starlink-ն արդեն իսկ ունի ավելի քան 10 000 արբանյակ ուղեծրում։

4. Ուկրաինային Starlink-ին այլընտրանք տրամադրելը

Վերջին շաբաթների ընթացքում ուկրաինական ուժերը բախվել են Starlink-ի արագության սահմանափակումների, ինչը խոչընդոտել է ռուսական հարվածային անօդաչու թռչող սարքերի (ԱԹՍ) որսմանը և միջին հեռահարության հարվածների իրականացմանը։ Շաբաթ օրը Ուկրաինայի պաշտպանության նախարարը հայտարարեց, որ ծառայությունները վերականգնվել են՝ թույլ տալով երկրի զինված ուժերին կրկին կիրառել ԱԹՍ-ներ՝ բարձր արագությամբ։ Սակայն դրանից կարճ ժամանակ անց Իլոն Մասկը X հարթակում գրեց, որ Կիևը խախտում է Starlink-ի ծառայության պայմանները՝ այն օգտագործելով հարձակողական նպատակներով ԱԹՍ-ների կիրառման համար։

Այս իրավիճակը մեծացրել է ճնշումը ԵՄ գործադիր մարմնի վրա՝ պահանջելով թույլ տալ Կիևին օգտվել ԵՄ մի քանի անդամ երկրների կողմից կառավարվող՝ արդեն իսկ գործող անվտանգ արբանյակային նախագծից, որը կոչվում է Govsatcom։ Այդ համակարգը գործարկվել է 2026 թվականի սկզբին և նախատեսված է կառավարությունների համար կրիտիկական նշանակություն ունեցող կապի ծառայությունների ապահովման համար՝ մինչև IRIS² արբանյակային խմբավորման լիարժեք գործարկումը։

Բրյուսելի և Կիևի միջև բանակցությունները պաշտոնապես սկսվել են 2026 թվականի մարտին, սակայն դեռևս որևէ շոշափելի արդյունքի չեն հանգեցրել։ ԵՄ-ի Govsatcom համակարգը չի կարող առաջարկել այն նույն հնարավորությունները, ինչ Starlink-ը, թեև այն կարող է ծառայել որպես պահեստային տարբերակ։

«Այն, ինչ ես չեմ հասկանում, այն է, թե ինչու Եվրոպական հանձնաժողովն ու անդամ պետությունները հնարավոր ամեն ինչ չեն արել՝ արագորեն համաձայնության հասնելու համար, որը թույլ կտար Ուկրաինային օգտվել դրանից», — հարցազրույցում ասել է Եվրոպական խորհրդարանի ֆրանսիացի պատգամավոր Քրիստոֆ Գրյուդլերը։

5. Starlink-ի վերաբերյալ իրավական գործընթացների իրականացում

Բրյուսելում օրենսդիրները ներկայումս աշխատում են առնվազն երեք օրինագծերի և կարգավորող նախաձեռնությունների վրա, որոնք կարող են խոչընդոտել, դանդաղեցնել կամ բարդացնել Starlink-ի ընդլայնումը Եվրոպայում։

ԵՄ-ի հեռահաղորդակցության կանոնների վերանայման գլխավոր բանակցող լեհ կենտրոնամետ Միխալ Կոբոսկոն ցանկանում է, որ Մասկը համապատասխանի մատակարարման շղթայի անվտանգության նոր կանոններին՝ Starlink ծառայությունների համար ԵՄ թույլտվություն խնդրելիս, ըստ իր ստացված առաջարկի, և ավելի խիստ պարտավորություններով՝ տվյալների պահպանման, օրինական գաղտնալսման կառավարման և օրինական ներկայացուցիչների նշանակման վերաբերյալ։

Միևնույն ժամանակ, ԵՄ-ի առաջին տիեզերական օրինագիծը, որը ներկայումս քննարկվում է, պատրաստվում է Starlink-ի և այլ օտարերկրյա արբանյակային օպերատորների վրա սահմանել կիբերանվտանգության, տիեզերական աղբի և շրջակա միջավայրի նոր կանոններ։

Այս կանոնները կարող են բավարար չլինել Starlink-ը կանգնեցնելու համար, բայց դրանք ԱՄՆ Պետդեպարտամենտին դրդեցին վերջին խորհրդակցության ժամանակ դրանք որակել որպես «անընդունելի կարգավորող բեռ», որը «թվում է, թե ուղղված է հատկապես ամերիկյան ընկերությունների դեմ»։ ԱՄՆ կապի կարգավորող մարմնի ղեկավար Բրենդան Քարը մարտին հայտարարել էր, որ ԱՄՆ-ն կպատասխանի և սահմանափակումներ կսահմանի ԵՄ ծառայությունների վրա, եթե ամերիկացի խաղացողներին խոչընդոտեն։