Եվրասիայի ուսումնասիրության թուրքական կենտրոնի վերլուծաբան Հեյզեն Չաղան Էլբիրը պետական «Անադոլու» գործակալության խնդրանքով ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսի Հայաստան և Ադրբեջան այցի վերաբերյալ հեղինակային հոդված է գրել:
Առաջին դիտարկումը նա արել է այդ այցի նկատմամբ Ռուսաստանի վերաբերմունքի մասին և նկատել Մոսկվայի կողմից «շոշափելի արձագանքի կամ անհանգստության արտահայտության բացակայությունը»:
Նրա գնահատմամբ, դա «կարող է նշանակել, որ տարածաշրջանում ԱՄՆ գործողությունները Ռուսաստանի ընթացիկ ներկայությանը ուղղակի դեմ չեն»:
Դրա փոխարեն թուրք վերլուծաբանը ենթադրել է, որ Հարավային Կոկասի նկատմամբ ԱՄՆ մոտեցումը «եվրասիական ավելի լայն ռազմավարության մաս է կազմում, որը ներառնում է Չիանաստանի «Մեկ գոտի՝ մեկ ճանապարհ» նախագծին որպես այլընտրանք՝ լոգիստիկ և տնտեսական միջանցքների ստեղծումը, էներգետիկ անվտանգության ապահովումը, կրիտիկական կարևորություն ունեցող հանքանյութերի մատակարարման շղթայի կառուցումը և տարածաշրջանում իր կայուն ներկայության հաստատումը»:
Հեկզան Չաղան Էլբիրը, որ ասվածի հիմնավորում, նշում է անցյալ տարվա օգոստոսին Վաշինգտոնում հայ-ադրբեջանական գագաթնաժողովի կազմակերպումը և անցած հունվարին ԱՄՆ-ի և Հայաստանի միջև ստորագրված TRIPP նախագծի իրականացման մասին, ինչպես ինքն է անվանել՝ «Շրջանակային ծրագիրը», որը «նախատեսում է Հայաստանի տարածքով ստեղծել Ադրբեջանի հիմնական մասը Նախիջևանի ինքնավար հանրապետությանը կապող տրանզիտային անընդմեջ, մուլտիմոդալ միացումներ (երկաթուղի, էներգետիկա, ավտոճանապարհներ և թվային ենթակառուցվածքներ):
Վերլուծականի հեղինակը Թուրքիայի պետական լրատվական գործակալության համար հեղինակած հոդվածում անդրադառնում է նաև ստեղծվելիք հայ ամերիկյան TRIPP Development Company ընկերության գործունեությանը, նշում, որ նա կստանա ենթակառուցվածքներ ստեղծելու և արդիականացնելու արտոնություն, իսկ գործարկման եկամուտը 49 տարում կբաշխվի 74 տոկոսը՝ ԱՄՆ-ին, 26 –ը՝ Հայաստանին համամասնությամբ: Սահմանված ժամկետի լրանալուց հետո Հայաստանի մասնաբաժինը կհասնի 49 տոկոսի:
Թուրք վերլուծաբանն, ընդսմին հստակ արձանագրում է, որ Հայաստանը նախագծի տարածքի նկատմամբ լիակատար ինքնիշխանություն է պահպանում, քանի որ «օրենսդրական, դատական, ազգային անվտանգության, սահմանների վերահսկողության, մաքսային և հարկային բոլոր լիազորությունները լիովին պատկանում են Հայաստանին»:
Ինչ վերաբերում է Թուրքիայի համար կարևորությանը, ապա Էլբիրը գտնում է, որ TRIPP-ը «Զանգեզուրի միջանցքի» լիարժեք գործարկման «հնարավորության կարեւոր պատուհան է բացում, որպեսզի Թուրքիան Կենտրոնական Ասիայի թյուրքական հանրապետությունների հետ ունենա ուղիղ, չընդհատվող կապ»:
Դժվար է ասել, թե ի՞նչ է ակնարկում թուրք վերլուծաբանը, երբ TRIPP-ը գնահատում է որպես «հնարավորության կարևոր պատուհան», այլ ոչ թե՝ Թուրքիա-Կենտրոնական Ասիա հաղորդակցության կայանալիք «հանգույց»:
Արդյո՞ք փակ քննարկումներ են ընթանում, որպեսզի Թուրքիան TRIIP-ին «միանա Հայաստանի տարածքում՝ Կարս-Գյումրի-Երասխ գծով», թե՞ Անկարան «որոշ վերապահումներ ունի»:
Ոչ ոք TRIPP-ի գործարկման հետ կապված «վարդագույն պատրանքներ» չունի: Ինչպես աշխարհաքաղաքական ամեն մի նախագիծ, այն նույնպես մրցակիցներ և հակառակորդներ ունի: Միամտություն կլիներ նաև կարծել, թե Էլբիրի մեկնաբանությունը Թուրքիայում ունիվերսալ է:
Տվյալ փուլում շատ էական է, որ «Անադոլուն» հանրայնացնում է, որ Հայաստանը նախագծի տարածքի նկատմամբ սուվերենությունը չի զիջում, իսկ օրենսդրական, դատական, ազգային անվտանգության, սահմանների վերահսկողության, մաքսային և հարկային «բոլոր լիազորությունները պատկանում են» նրան:
Բաց մի թողեք
Դատապարտում ենք Հայաստանյաց Առաքելական Եկեղեցու դեմ ծավալած արշավի նոր դրսեւորումը
Կհաղթի՞ Վարշավան ԵՄ մաքսային գրասենյակի նստավայրի համար մրցույթում
Կա՞ բացատրելու կարիք, որ այստեղ թիրախում միայն թվում է, թե Գարեգին Երկրորդն է