Ակնկալվում է, որ Ուկրաինայում ընթացող պատերազմը, ԵՄ ընդլայնումը, միգրացիան, կլիմայական հարցերն ու առևտուրը կդառնան Բրյուսելում տարվա ամենասպասված ելույթի առանցքային թեմաները, ընդ որում՝ միշտ էլ հնարավոր է անսպասելի հայտարարություն։
Ամենահեշտ կանխատեսելին այն է, թե ինչպես է ելույթն ավարտվելու։
«Կեցցե՛ Եվրոպան» (Long live Europe) այն արտահայտությունն է, որով Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենն ավարտել է «Եվրամիության վիճակի մասին» իր բոլոր ելույթներն ու Եվրախորհրդարանին ուղղված կարևորագույն խոսքերը՝ մեկ նշանակալի բացառությամբ. 2021 թվականին՝ COVID-19 համավարակի թեժ շրջանում, նա ընտրել էր իտալերեն «Viva l’Europa» տարբերակը։
Իսկական հարցն այն է, թե ինչ կասի նա մինչև այդ ծանոթ եզրափակիչ խոսքին հասնելը։ «Եվրամիության վիճակի մասին» ելույթը Բրյուսելի ամենախիստ գաղտնի պահվող փաստաթղթերից է, և դրա վերջնական տարբերակը կարող է փոփոխվել մինչև վերջին պահը։
«Այն միայն երկու հոգու մոտ է՝ ֆոն դեր Լայենի և նրա աշխատակազմի ղեկավար Բյորն Զայբերտի», — նշել է ԵՄ պաշտոնյաներից մեկը։
Հիմնվելով պետական ծառայողների, դիվանագետների և Եվրախորհրդարանի պատգամավորների հետ զրույցների վրա՝ առանձնացրել ենք այն հիմնական հարցերը, որոնք, ակնկալվում է, կներառվեն Եվրահանձնաժողովի նախագահի՝ չորեքշաբթի օրը Եվրախորհրդարանում կայանալիք ելույթում։
Սոցիալական ցանցերի արգելք. բոլորին հայտնի՞ գաղտնիք
Անցյալ տարի ֆոն դեր Լայենի հնչեցրած գլխավոր հայտարարությունները՝ «անօդաչուների պատ» կառուցելու և իսրայելցի ծայրահեղական նախարարների նկատմամբ պատժամիջոցներ կիրառելու վերաբերյալ, այդպես էլ կյանքի չկոչվեցին՝ ԵՄ անդամ պետությունների կողմից մեղմացվելու կամ հետաձգվելու պատճառով։
Այս տարվա գլխավոր հայտարարությունը կարող է նույնքան հակասական լինել։
Ակնկալվում է, որ Հանձնաժողովի նախագահը կներկայացնի ԵՄ ողջ տարածքում անչափահասների համար սոցիալական ցանցերի օգտագործման արգելքի վերաբերյալ առաջարկ։ Այն երկար ժամանակ է մշակվում և, ըստ Խնդիրը հատկապես զգայուն է, քանի որ այն առնչվում է ազգային իրավասության խիստ պաշտպանվող ոլորտի և կարող է «Պանդորայի արկղ» բացել վնասակար առցանց ծառայությունների հարցում. Նիդերլանդների և Իսպանիայի նման երկրներն արդեն իսկ կոչ են անում նույն մոտեցումը կիրառել տեսախաղերի և արհեստական բանականությամբ օժտված թվային ուղեկիցների նկատմամբ։
Ուկրաինա՝ սառեցված ակտիվնե՞ր և նոր պատժամիջոցներ
Ուկրաինայի հարցը, ամենայն հավանականությամբ, կլինի օրակարգի կենտրոնում, քանի որ Կիևը պայքարում է բյուջեի հսկայական պակասուրդի դեմ, իսկ Ռուսաստանի սառեցված ակտիվների օգտագործման շուրջ բանավեճը կրկին առաջնային պլան է մղվում։
Հանձնաժողովին հանձնարարվել է գտնել ստեղծագործական լուծումներ, որոնք կպաշտպանեն Բելգիային (որտեղ գործում է ակտիվների կառավարման ամենաշատ տուժած ընկերությունը՝ Euroclear-ը) հնարավոր դատական հայցերից։ Եթե նման լուծումներն արդեն պատրաստ են, ապա «Միության վիճակի մասին» ելույթը հարմար պահ է դրանք ներկայացնելու համար։
Ինչպես նախորդ ելույթներում, ֆոն դեր Լայենը մտադիր է վերահաստատել ԵՄ-ի աջակցությունն Ուկրաինային և բեմ հրավիրել ուկրաինացի որևէ անձնավորության՝ պատերազմից տուժած երկրին տրվող խոստումներին մարդկային դեմք հաղորդելու նպատակով։
Այս տարի դա, ամենայն հավանականությամբ, կլինի երիտասարդ ուկրաինացի մարզուհի Ալեքսանդրա Պասկալը՝ 10-ամյա գեղարվեստական մարմնամարզուհին, ով կորցրել է ձախ ոտքը 2022 թվականին՝ Սև ծովի ափին գտնվող Զատոկա գյուղի վրա ռուսական հրթիռային հարձակման ժամանակ։ Պրոթեզ ստանալուց և վերականգնողական փուլն անցնելուց հետո նա վերադարձել է մրցութային մարմնամարզություն և այժմ հիանալի արդյունքներով մրցում է առողջ մարմնամարզիկների հետ։
Մյուս կողմից՝ ֆոն դեր Լայենը կարող է նաև հայտարարել Ռուսաստանի դեմ ուղղված պատժամիջոցների հաջորդ փաթեթի մասին, թեև անդամ երկրների համար գնալով ավելի դժվար է դառնում համաձայնության գալ այն նոր արդյունաբերական ոլորտների շուրջ, որոնք պետք է թիրախավորվեն։
Լայպցիգի օդանավակայանում անօդաչու թռչող սարքի միջոցով իրականացված հարձակման փորձը, որին մասնակցել է Իտալիայի կողմից տր Ամենաարմատական քայլը կլինի ապաստանի տրամադրման կանոնների ժամանակավոր կասեցումը՝ մեծ թվով մարդկանց հանկարծակի ժամանման դեպքում։ Վերջին տարիներին որոշ անդամ երկրներ, օրինակ՝ Լեհաստանն ու Հունաստանը, արդեն իսկ կիրառել են նման միջոցներ, մինչդեռ ԵՄ այլ երկրներ, ինչպիսիք են Իտալիան, Դանիան և Շվեդիան, կողմ են ապաստան ստանալու իրավունքների սահմանափակմանը։
Ակնկալվում է նաև Frontex-ի (ԵՄ սահմանային գործակալության) հզորացում. մինչև տարեվերջ նախատեսվում է իրականացնել գործակալության մանդատի լայնածավալ բարեփոխում։ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը, ով երկու տարի առաջ խոստացել էր եռապատկել Frontex-ի անձնակազմի թվաքանակը, կարող է հայտարարել գործակալության դերի ընդլայնման մասին անկանոն միգրանտների արտաքսման գործընթացում, ինչպես նաև նշել Եվրոպայի սահմաններից դուրս միգրացիոն երթուղիները վերահսկելու լրացուցիչ լիազորությունների մասին։
Ավելի քիչ հավանական է, սակայն, ԵՄ միջոցների օգտագործումը՝ ֆինանսավորելու համար վիճահարույց «վերադարձի կենտրոնները» (արտաքսման կենտրոններ ոչ ԵՄ երկրներում, ուր կարող են ուղարկվել ապաստան ստանալու մերժում ստացած անձինք)։
Ներկայումս ակնկալվում է, որ ազգային կառավարությունները լիովին կֆինանսավորեն այդ կենտրոնները, ինչպես նաև կարող են լրացուցիչ ֆինանսավորում, առևտրային գործընկերություն կամ այլ խթաններ առաջարկել գործընկեր երկրներին։ Այնուամենայնիվ, չի կարելի բացառել ծախսերի մասնակի ծածկման եվրոպական լուծման հնարավորությունը, քանի որ ԵՄ երկրների մեծ մասը պաշտպանում է այդ սխեման։
Ընդլայնումը, կամ «վերամիավորումը» (ինչպես այն անվանեց ֆոն դեր Լայենը «Միության վիճակի մասին» իր վերջին ելույթում), խաչմերուկում է։
Անդամակցության գործընթացը, կարծես, թափ է հավաքում Արևմտյան Բալկաններում և Արևելյան Եվրոպայում, մինչդեռ Իսլանդիայում վերջերս անցկացված հանրաքվեն ցույց տվեց, որ ԵՄ-ն դժվարանում է ներգրավել իր ավելի հարուստ հարևաններին՝ անվտանգության հետ կապված մտահոգությունների ֆոնին։
Չեռնոգորիան, Ալբանիան, Մոլդովան և Ուկրաինան առաջընթաց են գրանցում անդամակցության ճանապարհին, սակայն միաժամանակ հարցեր են բարձրացնում այն մասին, թե ինչպես կգործի ընդլայնված Միությունը, և արդյոք կան ավելի լավ եղանակներ՝ թեկնածու երկրներին ներգրավված պահելու համար՝ նրանց վաղաժամկետ առավելություններ տրամադրելու միջոցով։
Այս բոլոր հարցերը կքննարկվեն ընդլայնմանը նախորդող քաղաքականության վերանայման շրջանակներում՝ մի առաջարկ, որը Եվրահանձնաժողովը ԵՄ-ն արդեն իսկ ամրագրել է մինչև 2040 թվականը արտանետումները 90%-ով կրճատելու պարտադիր թիրախը, և այժմ Բրյուսելը պետք է ցույց տա, թե ինչպես կարելի է այդ ուղին դարձնել տնտեսապես և քաղաքականապես իրագործելի։
Քաղաքական ուղերձը, ամենայն հավանականությամբ, կլինի այն, որ ածխաթթվազերծումն այլևս անբաժանելի է Եվրոպայի էներգետիկ անվտանգությունից։ Անցյալ տարվա կրկնվող էներգետիկ ցնցումներից հետո ֆոն դեր Լայենը կարող է պնդել, որ ներկրվող հանածո վառելիքից կախվածության նվազեցումը միաժամանակ և՛ կլիմայական քաղաքականության մաս է, և՛ ռազմավարական անհրաժեշտություն։
Դա նշանակում է ավելի մեծ շեշտադրում էլեկտրիֆիկացման, էլեկտրացանցերի, վերականգնվող էներգիայի, միջուկային էներգետիկայի և էներգիայի ցածր գների վրա՝ ի տարբերություն զուտ կլիմայական կարգավորումների։
Կլիմայական փոփոխություններին հարմարվելու խնդիրը նույնպես նախատեսվում է ավելի կարևոր տեղ հատկացնել, քան նախորդ ելույթներում։
Անտառային հրդեհներով, ջրհեղեղներով և երաշտով ուղեկցված բարդ ամառվանից հետո ֆոն դեր Լայենը կփորձի ուղերձի շեշտադրումը տեղափոխել կլիմայական փոփոխությունների կանխարգելումից դեպի դրանց հետևանքներից եվրոպացիների պաշտպանություն։
Դա կարող է նշանակել ԵՄ ավելի վճռական գործողություններ՝ ուղղված շոգին դիմակայելու կարողությունների ամրապնդմանը, ջրային ռեսուրսների կառավարմանը, անտառային հրդեհների կանխարգելմանը և կլիմայական փոփոխություններին դիմացկուն ենթակառուցվածքների ստեղծմանը։ Այնուամենայնիվ, հիմնական խնդրահարույց հարցը մնում է նույնը՝ որտեղի՞ց են գալու դրա համար անհրաժեշտ միջոցները։
Չինաստանի հարցը, ամենայն հավանականությամբ, նույնպես կներառվի «Միության վիճակի մասին» զեկույցում, թեև դեռ պարզ չէ, թե ինչպիսի դիրքորոշում կորդեգրի ֆոն դեր Լայենը և ինչպիսի հռետորաբանություն կկիրառի Պեկինի նկատմամբ։
Ըստ ԵՄ պաշտոնյաների և դիվանագետների՝ առևտրային հարաբերությունների հավասարակշռմանն ուղղված բանակցությունները (ԵՄ-ն օրական Եվ վերջապես, Կանադայի վարչապետ Մարկ Քարնին կլինի «Միության վիճակի մասին» զեկույցի ներկայացման հատուկ հյուրը՝ Եվրոպական խորհրդարանում զբաղեցնելով առաջին շարքի տեղերից մեկը՝ ֆոն դեր Լայենի ելույթը լսելու համար։
Քարնին հայտարարել է, որ ցանկանում է «եզակի դաշինք Եվրոպական միության հետ»՝ մի կարգավիճակ, որը ներկայումս գոյություն չունի։ Համենայնդեպս՝ դեռ ոչ։
Բաց մի թողեք
Խորվաթիան խոչընդոտում է Չեռնոգորիայի՝ ԵՄ-ին անդամակցելու գործընթացը
ԵՄ-ն բացում է շուկան, բայց այնտեղ հաստատվելու գործը Հայաստանինն է
«Սարսափ երկնքում». Ուկրաինան շտապում է լուծում գտնել ռուսական ռեակտիվ շարժիչով անօդաչուների դեմ