Մինչդեռ եվրոպական երկրները կոշտ խոսքեր են ասում Կրեմլի դեմ և քննարկում են ապագա արձագանքի տարբերակները, առայժմ ռազմավարությունը «հանգիստ մնալն ու շարունակելն» է, ըստ ՆԱՏՕ-ի բարձրաստիճան դիվանագետի։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Չնայած Ռուսաստանի կողմից Եվրոպայի կարևորագույն ենթակառուցվածքների և զենքի գործարանների վրա հարձակումների ակտիվացմանը, ՆԱՏՕ-ի երկրները շարունակում են զգուշանալ անհապաղ կոշտ քայլեր ձեռնարկելուց, որոնք կարող են գրգռել Կրեմլին։
Եվրոպական մայրաքաղաքները դիտարկում են տարբերակներ, այդ թվում՝ բանավեճի բացում այն մասին, թե արդյոք այսպես կոչված հիբրիդային հարձակումը կարող է ակտիվացնել ՆԱՏՕ-ի 5-րդ հոդվածի փոխադարձ պաշտպանության կետը, միջադեպերին արձագանքելու ավելի միասնական հաղորդակցություն և կարևորագույն ենթակառուցվածքների պաշտպանության ավելի մեծ ջանք, ըստ ՆԱՏՕ-ի երեք դիվանագետների և հարցին ծանոթ մեկ անձի, որոնց անանունությունը տրամադրվել է հարցի զգայունության պատճառով ազատ խոսելու համար։
Սակայն մինչ այժմ Եվրոպան խուսափում է որևէ կտրուկ քայլ ձեռնարկելուց՝ մասամբ այն մտավախությունից, որ դա կարող է վերածվել Ռուսաստանի հետ լայնածավալ պատերազմի։
«Մենք ունենք արձագանքման բոլոր տարբերակները… դրանցից մի մասը կլինի հրապարակային, մյուսները՝ ոչ», – երկուշաբթի հայտնել է ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեն։ «Ես ասում եմ [Ռուսաստանի նախագահ Վլադիմիր] Պուտինին և բոլոր նրանց, ովքեր ցանկանում են լսել. եթե շարունակեք այսպես վարվել, մենք ոչ միայն կկիրառենք արձագանքման մեր տարբերակները, այլև կշարունակենք աջակցել Ուկրաինային»։
Գործողությունների կոչերը վկայում են Եվրոպայում սաբոտաժի, կիբերհարձակումների և այլ այնպիսի գործողությունների հաճախակիացման հետ կապված աճող մտահոգության մասին, որոնք չեն հասնում սովորական պատերազմի մակարդակի։ Հանգստյան օրերին ռուսական անօդաչու թռչող սարքը հարվածել է գնացքին Լեհաստան-Ուկրաինա սահմանի մոտ՝ Արևմուտքի անվտանգության ոլորտի բարձրաստիճան պաշտոնյաների անցնելուց անմիջապես հետո, մինչդեռ Բուլղարիայի իշխանությունները հետաքննություն են սկսել երկրում զենքի պահեստավորման վայրերում տեղի ունեցած երկու պայթյունների կապակցությամբ։
«Լեհաստանի սահմանին տեղի ունեցած իրադարձությունների ֆոնին ճնշումն աճում է», – ասել է ՆԱՏՕ-ի չորրորդ՝ բարձրաստիճան դիվանագետը։ Սակայն առայժմ ռազմավարությունը հետևյալն է՝ «պահպանել հանգստություն, շարունակել աշխատանքը և… շարունակել աջակցել Ուկրաինային»։
Ռուսաստանին վերագրվող ամենալուրջ միջադեպերը, այդ թվում՝ անցյալ ամիս Լայպցիգի օդանավակայանի վրա հարձակման փորձը, առայժմ կանխվել են։ Սակայն եվրոպացի պաշտոնյաները գնալով ավելի հաճախ են բախվում այն հեռանկարին, որ շուտով կարող են բախվել մարդկային զոհերով ուղեկցվող հաջողված հարձակման և դրան հաջորդող արձագանքի հետ։
«Հատուկ ծառայությունները մինչ այժմ լավ աշխատանք են կատարել», – ասել է եվրոպական պաշտպանական գերատեսչության բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը։ Սակայն «մեզ բախտ է վիճակվել. խոշոր միջադեպեր չեն եղել… եթե մենք չգործենք, իրավիճակը կարող է շատ ավելի վատթարանալ»։
«Մենք չափազանց ամաչկոտ ենք՝ անկասկած», – ասաց գերմանացի օրենսդիր Մարի Ագնես Ստրակ-Ցիմերմանը, որը նախագահում է Եվրախորհրդարանի պաշտպանության հանձնաժողովը: «Վլադիմիր Պուտինը երբեք չի կանգնում, նա միշտ մոտենում է… մենք պետք է ցույց տանք, որ պատրաստ ենք հակահարված տալ»:
Բանավեճի բացում
ՆԱՏՕ-ի ներսում դաշնակիցները դեռևս պաշտոնապես չեն մշակել միջադեպերի աճին արձագանքելու ծրագրեր, ասացին վերը նշված դաշինքի երկու դիվանագետները: Ռուսաստանի դեմ հարձակողական կիբերգործողությունների նման վիճահարույց տարբերակները սովորաբար կարգավորվում են ազգային հետախուզական ծառայությունների կողմից:
Երեք դիվանագետներն ասացին, որ ոչ պաշտոնապես որոշ դաշնակիցներ քննարկում են այն մասին բանավեճ սկսելու հնարավորությունը, թե արդյոք ենթաավանդական հարձակումների կուտակումը կարող է հատել ՆԱՏՕ-ի 5-րդ հոդվածի շեմը: Այդ սահմանի պարզաբանումը հստակ նախազգուշացում կլինի Ռուսաստանին և կցույց տա ՆԱՏՕ-ի միասնական դիմադրությունը նման հարձակումներին, ասացին դիվանագետներից երկուսը, բայց ընդունեցին, որ մինչ այժմ կոնսենսուս չկա այս հարցի շուրջ:
Եվրոպական պաշտպանության բարձրաստիճան պաշտոնյան ասաց, որ քննարկման մեկնարկը «արժե», բայց զգուշացրեց, որ այն պետք է զուգորդվի ռազմական արձագանքի հստակ «քաղաքական կամքի» հետ՝ կոլեկտիվ պաշտպանության կետի իմաստը խեղաթյուրելուց խուսափելու համար։
ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի բազմիցս տատանումները ՆԱՏՕ-ի և մասնավորապես կոլեկտիվ պաշտպանության վերաբերյալ նույնպես այդ բանավեճն ավելի զգայուն է դարձնում: «Մենք քննարկել ենք 5-րդ հոդվածը պահանջելու հարցը», – ասել է արևելաեվրոպացի դիվանագետը: «Սակայն մենք չենք ուզում սրել իրավիճակը, և դա կարող է հակառակ արդյունք տալ, քանի որ դա կարող է ցույց տալ Պուտինին, որ Թրամփը պատրաստ չէ օգնել»:
Երեք դիվանագետներն ասել են, որ երկրները քննարկում են, թե ինչպես պաշտոնապես, արագ և կոլեկտիվ կերպով հարձակումները վերագրել Կրեմլին: Դիվանագետները նաև կարող են խնդրել դաշնակիցներին ավելի հստակ նշել քաղաքացիական պատրաստվածության և ենթակառուցվածքների, ինչպիսիք են հիվանդանոցները, պաշտպանության վրա իրենց ծախսերը՝ որպես ՀՆԱ-ի 1.5 տոկոսը մինչև 2035 թվականը քաղաքացիական պաշտպանությանը ուղղորդելու իրենց պարտավորությունների մի մաս: Մինչ այժմ, թե այդ նպատակին հասնելու համար որ ծախսերն են հաշվի առնվում, մեծ մասամբ անորոշ է մնացել:
ՆԱՏՕ-ի նախկին երկարամյա պաշտոնյա և անկախ անվտանգության փորձագետ Գերլինդե Նիհուսը նշել է, որ դաշինքը պետք է մշակի «նախապես համաձայնեցված փաթեթներ»՝ ի պատասխան ապագա կոնկրետ հարձակումների, որոնք համակարգված կլինեն կառավարությունների և հետախուզական գործակալությունների հետ:
«Այսօր Պուտինը… ակնհայտորեն խաղարկում է որոշումների կայացման երկարատև գործընթացները և ՆԱՏՕ-ի ու ԵՄ-ի միջև առկա ինստիտուցիոնալ իներցիան», – ասել է նա։ Եթե Ռուսաստանի հետ կապված դիվերսիոն լուրջ միջադեպին չհետևեր ՆԱՏՕ-ի հստակ արձագանքը, «դա հիմնովին կխաթարեր դաշինքի վստահելիությունը», – նշել է նա։
Երկուշաբթի օրը Ռյուտեն անտեսել է այդ մտահոգությունը։ «Չեմ կարծում, թե [ՆԱՏՕ-ն] թույլ կընկալվի» նման սցենարի դեպքում, – ասել է նա՝ հրաժարվելով մեկնաբանել, թե արդյոք դաշինքը նոր տարբերակներ է մշակում։
ԵՄ-ն միասնական չէ
ԵՄ-ն նույնպես քննարկում է լրացուցիչ միջոցառումներ, սակայն առայժմ քիչ ապացույցներ կան, որ այն ևս ծրագրում է անհապաղ արձագանքել։
Ակնկալվում է, որ պաշտպանությունն ու անվտանգությունը առանցքային տեղ կզբաղեցնեն Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենի՝ այս շաբաթ կայանալիք քաղաքականության վերաբերյալ ամենամյա ելույթում, որտեղ, ըստ ԵՄ երկու պաշտոնյաների, հավանաբար կշեշտադրվեն հիբրիդային սպառնալիքները և միության՝ վաղուց սպասված անվտանգության ռազմավարությունը։ Ակնկալվում է, որ ռազմավարությունը կներկայացվի առաջիկա շաբաթների ընթացքում։
ԵՄ արտաքին քաղաքականության ղեկավար Կայա Կալլասը նույնպես նոր պատժամիջոցներ է նախապատրաստում 1600 կառույցների դեմ, սակայն դրանք առաջարկվել էին դեռևս մինչև հանգստյան օրերին տեղի ունեցած վերջին միջադեպերը։
Միևնույն ժամանակ, Եվրոպական խորհրդարանը այս շաբաթ պատրաստվում է ընդունել լիտվացի պատգամավոր Ռասա Յուկնևիչիենեի գլխավորած ոչ պարտադիր բանաձև, որը պարունակում է անսովոր կոշտ ձևակերպումներ, որոնք Ռուսաստանը առանձնացնում են որպես «Միության և նրա անդամ պետությունների առջև ծառացած ամենածանր հիբրիդային սպառնալիքը»։ Հավանական է, որ այն նաև կընդունի մեկ այլ զեկույց, որը կոչ է անում ամրապնդել ԵՄ գործակալությունների կարողությունները՝ հիբրիդային գործունեության դեմ գործելու համար։
Այնուամենայնիվ, Եվրոպան դեռևս միասնական չէ ավելի ուժեղ արձագանքի հարցում, երկուշաբթի օրը ԵՄ մայրաքաղաքները չկարողացան երկարաձգել դաշինքի Ռուսաստանի դեմ պատժամիջոցները մոտ 3000 անհատների և ընկերությունների նկատմամբ։
Լիտվայի նախկին արտաքին գործերի նախարար Գաբրիելիուս Լանդսբերգիսը հայտարարել է, որ Բրյուսելը պետք է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկի, ինչպիսիք են Բալթիկ ծովի փակումը Ռուսաստանի անօրինական ստվերային նավատորմի համար, օգնել Ուկրաինային կրկնապատկել անօդաչու թռչող սարքերի արտադրության հզորությունը և նույնիսկ կիբերհարձակումների միջոցով դադարեցնել Ռուսաստանում էլեկտրաէներգիայի մատակարարումը։
«Մենք թաքնվում ենք «հիբրիդ» բառի հետևում՝ հույս ունենալով, որ դա մեզ կպաշտպանի ցանկացած հակազդեցությունից», – ասել է նա։ «Դադարեցրեք չմիջոցառումները, քանի որ դրանք միայն Պուտինին են հրավիրում սրելու իրավիճակը»։
Բաց մի թողեք
Մի՛ հարցրեք, թե ինչ վիճակում է Եվրոպան. հարցրեք՝ ինչ է պատրաստվում անել ԵՄ-ն
Միայն մեկ մարդ գիտի գաղտնիքը
Նոր զեկույցի համաձայն՝ ԱՄՆ-ում ժողովրդավարության անկումը դառնում է Եվրոպայի խնդիրը