Մինչ Մանֆրեդ Վեբերը ձևավորում է աշխատանքային խումբ՝ Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության (ԵԺԿ) 2029 թվականի ծրագիրը մշակելու նպատակով, ներքին փաստաթղթերն ու հարցազրույցները բացահայտում են կուսակցության առջև ծառացած վճռորոշ ընտրությունը՝ պահպանել կենտրոնամետ դիրքերը, թե՞ շարժվել դեպի աջ։
Եվրոպայի ամենամեծ քաղաքական ընտանիքն արդեն նախապատրաստում է 2029 թվականի ընտրական ռազմավարությունը՝ ծայրահեղ աջերից ընտրողներին հետ գրավելու նպատակով, թեև կուսակցության ներսում տարաձայնություններ կան այն հարցի շուրջ, թե արդյոք պետք է համագործակցել այդ ուժերի հետ և որքանով հետևել նրանց քաղաքականությանը։
Կենտրոնամետ աջակողմյան Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության նախագահ Մանֆրեդ Վեբերը երկու շաբաթ առաջ ներքին կարգով մեկնարկել է «Win2029» («Հաղթանակ 2029») աշխատանքային խմբի գործունեությունը։ Խմբի հիմնական նպատակն է լինելու մշակել բավականաչափ գրավիչ քաղաքական ծրագիր՝ երեք տարի անց կայանալիք ընտրություններում ծայրահեղ աջերին մարտահրավեր նետելու համար։
Սակայն հարցազրույցներն ու ներքին հանդիպումների արձանագրությունները վկայում են խորացող տարաձայնությունների մասին՝ կապված ծայրահեղ աջ խմբավորումների հետ համագործակցության և միգրացիայի, կլիմայի ու սոցիալական հարցերի շուրջ նրանց հետ մերձենալու աստիճանի հետ։
«Համաեվրոպական մասշտաբով՝ բազմաթիվ ազգային ընտրություններում և, անշուշտ, 2029 թվականի եվրոպական ընտրություններում հիմնական բևեռացումը տեղի կունենա հակաեվրոպական պոպուլիստների և ԵԺԿ-ի կուսակցությունների միջև», — նշել է ԵԺԿ փոխնախագահ և Ռումինիայի վարչապետի թեկնածու Զիգֆրիդ Մուրեշանը։
Պահպանողական խմբավորման խոսնակ Պեդրո Լոպես դե Պաբլոն հավելել է, որ ԵԺԿ-ի և ծայրահեղ աջերի միջև «պայքարից» դուրս մնացած ցանկացած հարց «երկրորդական նշանակություն կունենա»։ «Քանի որ նրանք իշխանության մեջ չեն, կարող են խոստանալ ամեն ինչ։ Նման հռետորաբանության պայմաններում մենք պետք է մտածենք, թե ինչ այլընտրանքներ կարող ենք առաջարկել մարդկանց»։
Թեև Եվրոպական խորհրդարանի ընթացիկ լիազորությունների ժամկետի կեսն անգամ չի լրացել, այս աշխատանքային խմբի ստեղծումը նշանավորում է EPP-ի (Եվրոպական ժողովրդական կուսակցություն)՝ 2029 թվականի ընտրություններին նախապատրաստվելու անսովոր վաղ մեկնարկը և ընդգծում կուսակցության ղեկավարների մտահոգությունն ու հրատապության զգացումը՝ կապված ամբողջ Եվրոպական միությունում ծայրահեղ աջ կուսակցությունների դիրքերի ամրապնդման հետ։
Իսպանացի եվրոպատգամավոր Էստեբան Գոնսալես Պոնսի գլխավորությամբ գործող այս խումբը կօգնի մշակել կուսակցության նախընտրական վերջնական ծրագիրը։ Քննարկումները նախատեսվում է սկսել հոկտեմբերին Սիցիլիայում կայանալիք խորհրդակցության ընթացքում և շարունակել մինչև հաջորդ գարնանը Հռոմում կայանալիք EPP-ի համագումարը։
EPP-ի օրենսդիրներն արդեն իսկ բախվում են կայացվելիք ընտրության խնդրին։
«Սա քաղաքական պատմություն է, պատմական երկընտրանք, որը EPP-ն պետք է լուծի. ընտրողների համար պետք է հստակ և անկեղծ լինի՝ արդյոք մենք կենտրոնամետ աջ ուժ ենք, թե՞ հերթական աջակողմյան կուսակցությունը», — նշել է EPP-ի ֆինն պատգամավոր Սիրպա Պիետիկյաինենը։
Համագործակցե՞լ, թե՞ ոչ
Տարաձայնությունները արտացոլում են կուսակցության ներսում առկա քաղաքական տարբեր իրողությունները։ Որոշ երկրներում ծայրահեղ աջերի հետ կառավարելը դարձել է քաղաքական իրականություն, մինչդեռ այլ երկրներում այդ կուսակցությունները մնում են EPP-ի հիմնական մրցակիցները, և նրանց հետ համագործակցությունը համարվում է անթույլատրելի սահմանագիծ։
Լեհ և ռումինիացի քաղաքական գործիչները դեմ են ծայրահեղ աջերի հետ որևէ դաշինքի, մինչդեռ Իսպանիայի, Շվեդիայի, Ֆինլանդիայի, Դանիայի և Նիդերլանդների պահպանողականները կառավարել են նրանց հետ։ Գերմանացի օրենսդիրների կարծիքները կիսված են. Բեռլինում ոմանք սկսել են կասկածի տակ դնել «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» (AfD) կուսակցության նկատմամբ սահմանված «պատնեշի» (համագործակցության արգելքի) նպատակահարմարությունը՝ հաշվի առնելով վերջինիս ընտրական հաջողությունները։ Այնուամենայնիվ, Բրյուսելում գործող EPP-ի գերմանացի անդամների մեծ մասը շարունակում է դեմ արտահայտվել դրան։
«Կուսակցության ներսում միշտ էլ եղել է այդ քննարկումը՝ արդյոք պետք է առաջնահերթությունը տալ բովանդակությա՞նը, թե՞ կենտրոնամետ հարթակին», — ասել է ԵԺԿ-ում ֆիննական պատվիրակության ղեկավար Միկա Աալտոլան։
Վերջին վեց ամիսների հանդիպումների գրառումները ցույց են տալիս, որ ԵԺԿ-ն փորձում է պահպանել իր պաշտպանական պատնեշը խորհրդարանում, որտեղ օրենսդիրներին բազմիցս հանձնարարվել է մերժել ծայրահեղ աջ «Հայրենասերների» նախաձեռնությունները՝ միաժամանակ աջակցելով Իտալիայի վարչապետ Ջորջիա Մելոնիի հայրենքի աջակողմյան Եվրոպական պահպանողականների և ռեֆորմիստների նմանատիպ առաջարկներին: ԵԺԿ-ն Եվրոպական պահպանողականների և ռեֆորմիստների կուսակցությունը համարում է ընդունելի գործընկեր:
Իր օրենսդիրներից մեկի օրինակը բերելու և քննադատությունը մեղմելու համար խումբը նույնիսկ հեռացրել է սլովենացի եվրապատգամավոր Բրանկո Գրիմսին, այն բանից հետո, երբ նա մասնակցել է AfD-ի կողմից կազմակերպված միջոցառմանը:
Այնուամենայնիվ, ԵԺԿ-ն չի կարողանում խուսափել ծայրահեղ աջ խմբերի հետ համաձայնության գալու գայթակղությունից զգայուն հարցերի շուրջ, որտեղ սոցիալիստների և դեմոկրատների հետ համաձայնության հասնելն ավելի դժվար է:
Դա վերջերս տեղի ունեցավ ԵՄ երկարաժամկետ բյուջեի գործի վերաբերյալ, երբ աջակողմյան մեծամասնությունը քվեարկեց կանաչ և գենդերային չափանիշները ծախսերի վերահսկողությունից հանելու օգտին: ԵԺԿ առաջնորդները խոստացել էին մնալ կենտրոնի կողքին, բայց չէին կարողանում օրենսդիրներին պահել համապատասխանության մեջ, ինչը բացահայտեց այն պառակտումը, որն այժմ տարածվում է ամենօրյա օրենսդրական մարտերի վրա:
Վերջին լիագումար նիստում ԵԺԿ խումբը քննարկեց, թե ինչպես ընդունել Իսպանիայի Սեուտա նահանգում միգրացիոն ճգնաժամի վերաբերյալ բանաձև, այն բանից հետո, երբ սոցիալիստների և դեմոկրատների հետ բանակցությունները ձախողվեցին: Մեր կողմից տեսած երկու ներքին գրառումները ցույց են տալիս, որ ռազմավարությունն այն էր, որ «Պատրիոտները» իրենց «ներառված» զգան՝ միտումնավոր աջակցելով նրանց փոփոխություններից մեկին:
Գաղափարը ծագել էր իսպանական պատվիրակության մոտ, որը ցանկանում էր քաղաքական հաղթանակ գրանցել Մադրիդում։ ԵԺԿ (Եվրոպական ժողովրդական կուսակցություն) ղեկավարները պաշտպանեցին ծրագիրը՝ հորդորելով օրենսդիրներին կողմ քվեարկել փաստաթղթին՝ անկախ նրանից՝ կընդունվեին արդյոք «Հայրենասերների» (Patriots) առաջարկած փոփոխությունները, թե ոչ։
Լարվածություն միգրացիոն հարցերի շուրջ
ԵԺԿ-ի համար ավելի մեծ մարտահրավեր կարող է լինել ոչ թե այն, թե արդյոք պետք է համագործակցել ծայրահեղ աջերի հետ, այլ այն, թե արդյոք պետք է պայքարել նրանց օրակարգի դեմ, թե՞ քաղաքական օրակարգը տեղափոխել նրանց դաշտ. և այդ ընթացքում՝ արդյոք պետք է թեքվել դեպի աջ՝ ընտրողներին հետ գրավելու համար, թե՞ պահպանել կենտրոնամետ դիրքերը։
ԵՄ 2024 թվականի ընտրություններին հաջորդած համագումարում Վեբերը հստակեցրեց, որ ցանկանում է վերափոխել կուսակցության «նարատիվը»՝ վերականգնելու այն ընտրողների աջակցությունը, որոնք հակված էին դեպի ծայրահեղ աջ պոպուլիստները։ Դա ենթադրում էր միգրացիոն ավելի խիստ քաղաքականություն, արտաքսումների ավելացում և «կանաչ» կանոնների վերանայում. դիրքորոշումներ, որոնք դրանից հետո միայն ավելի են կոշտացել։
Թեև հունիսին ԵՄ միգրացիոն պայմանագիրը ներդրեց ապաստանի տրամադրման և սահմանային վերահսկողության ավելի արագ ընթացակարգեր, իսկ բանակցող կողմերը համաձայնության եկան ամբողջ միության տարածքում արտաքսումներն արագացնող կանոնների շուրջ, ԵԺԿ-ն պնդում էր ավելի խիստ միջոցառումների կիրառումը։
Նույն ամսին Վիեննայում կայացած քաղաքական համաժողովում կուսակցությունը կոչ արեց ավելացնել ներդրումները Frontex-ում՝ ԵՄ սահմանային և առափնյա պահպանության գործակալությունում, ինչպես նաև դյուրացնել վերադարձի գործընթացը միության արտաքին սահմաններին։ Գաղտնի արձանագրությունների համաձայն՝ պատվիրակները նաև համաձայնեցին ամբողջ տեքստում «ոչ կանոնակարգված միգրացիա» (irregular migration) եզրույթը փոխարինել «անօրինական միգրացիա» (illegal migration) եզրույթով՝ որդեգրելով բառապաշար, որը սովորաբար ասոցացվում է ծայրահեղ աջերի հետ։
Միգրացիոն այդ ռազմավարությունը տարակուսանք է առաջացնում կուսակցության ներսում։
Նույն վեհաժողովում Եվրոպայում քաղաքական իսլամի վերաբերյալ բուռն քննարկման ընթացքում ԵԺԿ (EPP) փոխնախագահ և նախկին եվրահանձնակատար Մայրեդ ՄաքԳինեսը զգուշացրել է գործընկերներին՝ «չնույնացնել կրոնական հավատքը քաղաքական ծայրահեղականության հետ»՝ կոչ անելով «հստակ հանձնառություն ցուցաբերել կրոնի ազատության նկատմամբ», — նշված է արձանագրության մեջ։
Եվրոպական ժողովրդական կուսակցության (ԵԺԿ) գերմանացի պատգամավոր Դենիս Ռադտկեն, ով ղեկավարում է կուսակցության՝ արհմիությունների հետ հարաբերությունների համար պատասխանատու թևը, հայտնել է, որ կուսակցությունը պետք է խուսափի ծայրահեղ աջերի վերելքը բացառապես միգրացիայով պայմանավորելուց։
«Իհարկե, մենք պետք է ապահովենք սահմանների անվտանգությունը, դրանում կասկած չկա, սակայն Եվրոպայում ծայրահեղ աջերի հաջողությունը միայն միգրացիայի խնդրի հետ կապելը… ես կասկածում եմ, որ դա այդպես է», – ասել է նա։ «Ապաստան հայցողների թիվը նվազում է, մինչդեռ ծայրահեղ աջերի ազդեցությունը շարունակում է աճել, քանի որ բազմաթիվ սոցիալական խնդիրներ չեն լուծվում կամ նույնիսկ չեն էլ քննարկվում»։
Մշակութային պայքար
Քանի որ մրցունակությունն ու կարգավորումների թուլացումը գերիշխում են ԵԺԿ-ի՝ Եվրոպայի տնտեսական խնդիրներին ուղղված արձագանքում, ոմանք մտավախություն ունեն, որ սոցիալական և աշխատողների իրավունքները մղվում են երկրորդ պլան։
Փետրվարին կուսակցության՝ աշխատողների, տարեցների և կանանց հարցերով զբաղվող թևերը նախաձեռնեցին բանաձև, որը կոչ էր անում ուժեղացնել սոցիալական պաշտպանությունը, ինչպես նաև աջակցել հմտությունների զարգացմանն ու երիտասարդների զբաղվածությանը։ Ավստրիացի, ֆինն, գերմանացի և շվեդ պատվիրակները դեմ արտահայտվեցին դրան՝ պնդելով, որ այն «վատ ձևակերպված» է, քանի որ «սոցիալական արդարության վրա շեշտադրումը սխալ ազդակ է հաղորդում՝ հաշվի առնելով մրցունակության և արտադրողականության վերաբերյալ ԵԺԿ-ի առաջնահերթությունները» (ըստ հանդիպման արձանագրության)։
Այլ պատգամավորներ առարկեցին՝ պնդելով, որ կուսակցությունը չի կարող հրաժարվել սոցիալական բաղադրիչից։ Ղեկավարությունը հետաձգեց քվեարկությունը, և բանաձևն աննկատ դուրս մնաց հաջորդ հանդիպման օրակարգից։
«Հեշտ չէ»,- ասել է Ռադտկեն՝ անդրադառնալով ԵԺԿ-ի սոցիալական ուղղվածությունն ուժեղացնելու փորձերին։ «Եթե մենք պատրաստ չենք պաշտպանել աշխատողների իրավունքները և լուծել սոցիալական խնդիրները, ապա չենք կարող հավակնել Եվրոպայի վերջին «ժողովրդական կուսակցության» կոչմանը»։
Աջ ծայրահեղականների մշակութային պատերազմները արձագանք են գտնում նաև ԵԺԿ-ի ներսում, որտեղ ֆեմինիզմի, գենդերային և վերարտադրողական իրավունքների շուրջ երկարատև լարվածությունը տեղափոխվում է պահպանողական ճամբարի օգտին։
Խորհրդարանում ԵԺԿ-ն ավանդաբար աջակցել է սեռական և վերարտադրողական իրավունքներին՝ միաժամանակ թույլ տալով ազգային պատվիրակություններին ազատ քվեարկել աբորտի վերաբերյալ, ասաց վետերան գենդերային հավասարության պատգամավոր Պիետիկայնենը։ Այժմ, քանի որ որոշ պատվիրակություններ կոշտացնում են իրենց դիրքորոշումները, կոնսենսուսը քայքայվում է, և ավելի շատ հարցեր, այդ թվում՝ գենդերային բյուջետավորումը, որը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են պետական ծախսերը ազդում կանանց և տղամարդկանց վրա, թողնվում են ազատ քվեարկության։ «Հիմա դա ավելի դժվար է եղել», – ասաց նա։
Առողջապահության ոլորտում գենդերային անհավասարության վերաբերյալ զեկույցը ԵԺԿ խմբի նախորդ լիագումար նիստում խառնաշփոթի մեջ ընկավ, քանի որ իռլանդացի, լեհ և լյուքսեմբուրգցի օրենսդիրները կոչ արեցին գործընկերներին աջակցել դրան, մինչդեռ իսպանացիները այն անվանեցին «խելագար», իսկ խորվաթները դատապարտեցին դրա «գենդերային գաղափարախոսությունը»՝ որպես «արմատական» և «ծայրահեղ»։
Կուսակցության՝ ԵՄ օրենսդրությունը պարզեցնելու խոստումը նույնպես պառակտումներ է առաջացրել, քանի որ օրենսդիրները համաձայն չեն, թե որքանով պետք է վերացնել կանաչ օրենքները։ Նրա խմբակցությունները բաժանված են այն հարցի շուրջ, թե որքանով թուլացնել այրման շարժիչներից հրաժարվելը և որքանով մեղմացնել արդյունաբերության կողմից ածխածնի արտանետումների սահմանափակումները Արտանետումների առևտրի համակարգի շրջանակներում, որը գին է սահմանում արդյունաբերական արտանետումների վրա։
Վեճերը բացահայտում են ԵԺԿ-ի կենտրոնական դիլեման 2029 թվականից առաջ. արդյոք կոշտացնել իր դիրքորոշումները՝ ծայրահեղ աջակողմյան ընտրողներին վերադարձնելու համար, թե՞ պահպանել կենտրոնամետ դիրքերը՝ ընտրություն, որը վտանգում է խորացնել պառակտումները ազգային կուսակցությունների միջև։
Բաց մի թողեք
Ինչո՞ւ է քիչ հավանական, որ ԵՄ-ն կկրճատի իր դիվանագիտական ներկայացուցչությունները
Գերմանիայի ներկայացուցիչ Վադեֆուլը հանդիպել է Ռուսաստանի արտգործնախարար Լավրովի հետ՝ «էսկալացիայի» շուրջ առկա լարվածության ֆոնին
Ինչպես են արևմտյան տեխնոլոգիաներն օգնում Ռուսաստանի պատերազմի համար նորակոչիկներ հավաքագրել