Ավելի քան երկու տարի տևած բանակցություններից հետո արդյո՞ք Լոնդոնն ու Բրյուսելը կկարողանան վերջապես համաձայնության գալ հարաբերությունները վերագործարկելու շուրջ։ Ահա թե ինչի վրա արժե ուշադրություն դարձնել առաջնորդների հանդիպման ընթացքում։
ԲՐՅՈՒՍԵԼ — Էնդի Բերնհեմն իր վարչապետության առաջին ամիսներին մեծ ուշադրություն է դարձրել Մեծ Բրիտանիայի և ԵՄ-ի հարաբերություններին։
Հնարավոր է՝ արդեն հանգստյան օրերին նա կոնկրետ արդյունքներ կունենա ներկայացնելու։
Ուրբաթ օրը Մեծ Բրիտանիայի վարչապետը մեկնում է Բրյուսել՝ մասնակցելու Մեծ Բրիտանիա-ԵՄ իր առաջին գագաթնաժողովին։ Սակայն հանդիպման նախօրեին դեռ հստակ չէ, թե կոնկրետ ինչ արդյունքներով նա կվերադառնա։
Ուսումնասիրվել է համատեղ հայտարարությունների արտահոսած նախագծերը, ինչպես նաև զրուցել բանակցող կողմերի դիվանագետների և պաշտոնյաների հետ՝ պարզելու, թե ինչպիսի տեսք են ստանում պայմանավորվածությունները, և որ հարցերն են դեռևս լուծում պահանջում։
Ահա այն ամենը, ինչ պետք է իմանաք։
Ինչո՞ւ է սա տեղի ունենում
Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն պարտավորվել են անցկացնել ամենամյա գագաթնաժողովներ՝ զարգացնելու այն հարաբերությունները, որոնք ձևավորվել էին Brexit-ից հետո։
Սա նմանատիպ երկրորդ հանդիպումն է, որի հիմնական նպատակն է ավարտին հասցնել այն համաձայնագրերի շուրջ բանակցությունները, որոնց մասին հայտարարվել էր դեռևս 2025 թվականի մայիսին կայացած առաջին հանդիպման ժամանակ։
Այդ գագաթնաժողովին մասնակցել էր Մեծ Բրիտանիայի այն ժամանակվա վարչապետ Քիր Սթարմերը։ Այս շաբաթ կայանալիք հանդիպումը նախապես նախատեսված էր հուլիսին, սակայն այն հետաձգվել էր Սթարմերի պաշտոնաթողությունից հետո՝ Բերնհեմին ժամանակ տալու համար, որպեսզի նա կարողանա իր ուրույն մոտեցումը բերել գործընթացին։
Ի՞նչ է դրված սեղանին
Հանդիպմանը նախատեսվում է հայտարարել երեք նոր միջազգային համաձայնագրերի մասին։
Առաջինը սանիտարական և բուսասանիտարական համաձայնագիրն է, որը բրիտանական սննդամթերքի և խմիչքների ստանդարտները կհամապատասխանեցնի ԵՄ ստանդարտներին։ Համաձայնագրի նպատակն է նվազեցնել բյուրոկրատական խոչընդոտները և վերացնել սննդամթերքի արտահանման դեպքում սահմանային ստուգումների անհրաժեշտությունը՝ դրանով իսկ հեշտացնելով առևտուրը։
Կողմերը նաև պայմանավորվածություն են ձեռք բերել՝ միավորելու արտանետումների առևտրի իրենց համակարգերը։ Դրա հիմնական առավելությունն այն է, որ Միացյալ Թագավորության և ԵՄ-ի ձեռնարկությունները կազատվեն երկու կողմերի կողմից սահմանվող՝ ածխածնի հետ կապված նոր սահմանային հարկերից։ Բացի այդ, սա կմեծացնի իրացվելիությունը ածխածնի առևտրի շուկաներում։
Սակայն հինգշաբթի երեկոյան դեռ պարզ չէր, թե երբ ուժի մեջ կմտնի այս համաձայնագիրը։ Որքան երկար ձգձգվի դրա ներդրումը, այնքան ավելի երկար ընկերությունները կհայտնվեն երկու մրցակցող հարկային ռեժիմների արանքում։
Բրյուսելը և Լոնդոնը նաև ցանկանում են ստեղծել երիտասարդների համար նախատեսված փորձառության ծրագիր, որը թույլ կտա երիտասարդներին մատչելի վիզաներով որոշակի ժամանակահատվածով ապրել և աշխատել արտերկրում։ Միացյալ Թագավորությունը պնդել է, որ համակարգը պետք է ունենա մասնակիցների թվաքանակի սահմանափակում. բարդ բանակցություններից հետո ակնկալվում է, որ այդ թիվը կկազմի մոտ 100,000։
Քանի որ որոշ անդամ երկրներում ծրագրի իրականացման հետ կապված բարդություններ կան, նախատեսվում է, որ այն լիարժեք ուժի մեջ կմտնի միայն 2030 թվականին։ Սա նաև նշանակում է, որ դրա ազդեցությունը Միացյալ Թագավորության միգրացիոն տվյալների վրա (որոնք քաղաքական առումով զգայուն թեմա են) ի հայտ կգա միայն հաջորդ ընտրություններից հետո, իսկ ընտրությունները պետք է անցկացվեն ոչ ուշ, քան 2029 թվականին։
Բացի այս երեք համաձայնագրերից, կողմերը կհրապարակեն նաև «համատեղ հայտարարություն»՝ ներկայացնելով համագործակցության այլ ոլորտներում իրենց ծրագրերը։ Սա պարտադիր ուժ ունեցող միջազգային համաձայնագիր չէ, այլ մտադրությունների մասին հայտարարություն, որն ընդգրկում է տարբեր ոլորտներ՝ միգրացիայից և պաշտպանությունից մինչև մշակութային փոխանակում, թվային գործընկերություն և առողջապահական անվտանգության վերաբերյալ պայմանավորվածություններ։
Տեխնոլոգիական ոլորտում բրիտանական ընկերությունները մտահոգված են, որ կարող են դուրս մնալ ԵՄ պետական կառավարման շուկայի որոշ հատվածներից՝ «Ամպային տեխնոլոգիաների և արհեստական բանականության զարգացման մասին» առաջարկվող օրենքի (CADA) և դրանում սահմանված ինքնիշխանության նոր պահանջների պատճառով։ Նրանք ակտիվորեն ջանքեր են գործադրել (լոբբինգ են իրականացրել), որպեսզի բանակցություններում՝ թե՛ օրենքի մշակմամբ զբաղվողների, թե՛ համատեղ հայտարարության նախագիծը կազմողների հետ քննարկումներում, ներառվեն վստահեցնող ձևակերպումներ։
Առողջապահության ոլորտում Միացյալ Թագավորությունը և ԵՄ-ն ձգտում են համաձայնության գալ դեղամիջոցների պակասուրդի հաղթահարման շուրջ՝ փոխանակելով տեղեկատվություն մատակարարման խափանումների և պաշարների վերաբերյալ։ Մինչ Բրյուսելն ուժեղացնում է ջանքերը՝ ԵՄ տարածքում դեղամիջոցների պակասուրդը կառավարելու ուղղությամբ, Մեծ Բրիտանիան վտանգում է դուրս մնալ այդ՝ գնալով ավելի ինտեգրվող համակարգից։ Nuffield Trust-ի՝ Brexit-ի հարցերով պատասխանատու Մարկ Դայանը նշում է, որ ավելի սերտ համագործակցությունը կարող է օգնել երկու կողմերին էլ «խուսափել սահմանափակ պաշարների համար մղվող գնումների մրցավազքից» և «փոխադարձ արտահանման արգելքներից, ինչպիսիք տեղի ունեցան համավարակի ժամանակ»։
Ոլորտներից մեկը, որին հայտարարությունը միանշանակ անդրադառնալու է, ուսման վարձավճարների հարցն է։ ԵՄ երկրները ցանկանում են, որ բրիտանական համալսարաններում սովորող եվրոպացի ուսանողները օգտվեն ավելի ցածր՝ «տեղական» սակագներից, ինչպես դա արվում էր մինչև Brexit-ը։
Միացյալ Թագավորությունը պատրաստ է քննարկել այս գաղափարը, սակայն, իր հերթին, երաշխիքներ է պահանջում առ այն, որ իր բիզնեսները չեն տուժի ԵՄ-ի՝ «Եվրոպայում արտադրված» (Made in Europe) նոր կանոնակարգերի պատճառով։ Բրյուսելը հայտնում է, որ առայժմ չի կարող նման երաշխիքներ տրամադրել, ուստի հայտարարության մեջ, հավանաբար, կներառվի փոխզիջումային տարբերակ՝ բանակցությունները մինչև վեց ամսով հետաձգելու վերաբերյալ։ Միայն դրանից հետո պարզ կդառնա, թե որքանով կարող են նվազել ուսման վարձավճարները։
Մեծ Բրիտանիան բաց է այս գաղափարի համար, բայց իր հերթին ցանկանում է երաշխիքներ, որ իր բիզնեսները չեն տուժի ԵՄ «Արտադրված է Եվրոպայում» նոր կանոններից: Բրյուսելը նշում է, որ դեռևս չի կարող այդ երաշխիքները տալ, ուստի հայտարարությունը, հավանաբար, կներառի բանակցությունները մինչև վեց ամսով հետաձգելու փոխզիջում: Միայն այդ դեպքում կիմանանք, թե որքանով կարող են իջնել ուսման վարձերը։
Մեկ այլ կարևոր հարց է այն, թե արդյոք գյուղատնտեսական սննդի, արտանետումների առևտրի և երիտասարդների շարժունակության համաձայնագրերի իրականացումը կախված կլինի ուսման վարձի բանակցությունների հաջող արդյունքից, որի համար որոշ անդամ երկրներ ճնշում են գործադրում: Սա կորոշվի վերջնական հայտարարության ձևակերպմամբ, բայց վերջին տարբերակում այս հղումը հստակ չի նշվում։
Ինչի՞ մասին է ուզում խոսել Բըրնհեմը
Սեպտեմբերին Լեյբորիստական կուսակցության համաժողովից ի վեր Բըրնհեմը խոսել է ԵՄ-ի հետ ավելի սերտ հարաբերություններ կառուցելու մասին՝ հրաժարվելով իր նախորդի եվրոպական հարաբերությունների մոտեցմանը բնորոշ որոշ զգուշավորություններից։
Նա կարող է օգտագործել հանդիպումը՝ որպես հնարավորություն՝ ԵՄ առաջնորդների մոտ շոշափելու, թե ինչ ուղղությամբ կարող են զարգանալ իրադարձությունները։
Սակայն Բերնհեմի սեփական կաբինետում առկա դժգոհությունները՝ կապված Եվրոպայի հարցում նրա որդեգրած քաղաքականության փոփոխության հետ, կարող են ստիպել նրան շատ բան գաղտնի պահել։ Ակնկալվում է, որ դեկտեմբերի կեսերին նա կներկայացնի հարաբերությունների նոր ձևաչափի տարբերակները։
Մինչ այդ, կառավարությունը ցանկանում է ուրբաթ օրը կնքվելիք համաձայնագրերից քաղաքական հաղթանակ կորզել։ Հանդիպման նախաշեմին Եվրոպական հարցերով նախարար Հեմիշ Ֆալկոները պնդում է, որ SPS-ի (սանիտարական և բուսասանիտարական միջոցառումների) վերաբերյալ համաձայնագիրը կօգնի նվազեցնել կյանքի ծախսերը՝ զսպելով պարենային ապրանքների գնաճը։ Կարելի է ակնկալել, որ այս թեման դեռ շատ կշոշափվի։
Կան նաև հարցեր, որոնց մասին Բերնհեմը կցանկանա հիշեցնել Բրյուսելին. դրանցից գլխավորը բրիտանական արդյունաբերությունը «եվրոպական արտադրության» (Made in Europe) պաշտպանողականությունից պաշտպանելն է։ ԵՄ-ն ցանկանում է, որ համատեղ հայտարարությունը Միացյալ Թագավորությանը պարտավորեցնի կիրառել ԵՄ սակագները չինական տրանսպորտային միջոցների նկատմամբ։ Սակայն Լոնդոնը դեռ վերջնական որոշում չի կայացրել և ցանկանում է միայն պարտավորվել՝ կանխելու սահմանափակումները շրջանցելու («circumvention») ռիսկը։
Իսկ ի՞նչ թեմաներ է ցանկանում քննարկել ԵՄ-ն
Կան նաև հարցեր, որոնց մասին Բրյուսելը կցանկանա հիշեցնել Լոնդոնին։ Օրինակ՝ ԵՄ անդամ երկրները մեծ հետաքրքրություն են ցուցաբերում ուսման վարձավճարների նվազեցման հարցում։
Սակայն ԵՄ-ի համար Մեծ Բրիտանիայի հետ ավելի սերտ հարաբերություններ կառուցելը հիմնականում պայմանավորված է աշխարհառազմավարական նպատակներով։
Հաշվի առնելով Ատլանտյան դաշինքի շուրջ առկա անորոշությունը և Եվրոպայի արևելքում մոլեգնող պատերազմը՝ ԵՄ-ն ձգտում է ձևավորել պաշտպանական, արդյունաբերական և անվտանգային նոր հարաբերություններ, իսկ Միացյալ Թագավորությունը դրա համար ամենաակնհայտ գործընկերն է։
Ինչպե՞ս է ընթանում օրը
Գագաթնաժողովը կմեկնարկի Բրյուսելի ժամանակով ժամը 10:00-ին, այսինքն՝ Լոնդոնի ժամանակով ժամը 9:00-ին։
Թե որքան կտևի այն, կախված կլինի նրանից, թե որքանով կկնքվեն այդ համաձայնությունները մինչև Բըրնհեմի Eurostar-ից դուրս գալը։
Եթե ամեն ինչ հարթ ընթանա, երկու կողմերի պաշտոնյաները նախատեսում են համատեղ մամուլի ասուլիս անցկացնել՝ փաթեթը հայտարարելու և հարցերին պատասխանելու համար կեսօրվա ընթացքում։
Դրան կմասնակցեն Բըրնհեմը, Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը և Եվրախորհրդի նախագահ Անտոնիո Կոստան։
Սակայն եթե մինչև ժամը 14:00-ն սպիտակ ծխի որևէ նշան չլինի, ամեն ինչ կարող է լիովին չընթանալ ըստ պլանի։


Բաց մի թողեք
ԵՄ-ն շվեդ դիվանագետ Լարս Դանիելսոնին կնշանակի պատժամիջոցների դեսպան. Լուսանկար
Ուկրաինայի «տատանվող» կոալիցիայի ներսում
Ինչպե՞ս հաղթել Լեհաստանի «խելագար պոպուլիստներին»