NVIDIA-ի հիմնադիր և ղեկավար Ջենսեն Հուանգը Ղազախստանի մայրաքաղաք Աստանայում այցելել է հայկական Թումոյի կրթական կենտրոն։ Համաշխարհային տեխնոլոգիական արդյունաբերության ամենաազդեցիկ դեմքերից մեկը ծանոթացել է Հայաստանում ստեղծված կրթական մոդելով սովորող երեխաների աշխատանքներին։
Նույն օրերին հայտնի է դարձել, որ NVIDIA-ն Հայաստանում մասնագետ է փնտրում ԱՊՀ երկրների ծրագրավորողների և տեխնոլոգիական ընկերությունների հետ աշխատանքը համակարգելու համար։ Երկու իրադարձությունները միասին կարևոր փոփոխության նշան են. Հայաստանը աստիճանաբար իր տեղն է գտնում տարածաշրջանի տեխնոլոգիական կապերի նոր համակարգում։
Այս զարգացումների նշանակությունը հասկանալու համար անհրաժեշտ է դիտարկել աշխարհում ուժի և տնտեսական ազդեցության փոփոխվող բնույթը։ Տասնիններորդ դարի արդյունաբերական առաջընթացը հենվում էր ածխի, պողպատի և երկաթուղիների վրա։ Քսաներորդ դարում վճռորոշ նշանակություն ձեռք բերեցին նավթը, ռազմարդյունաբերությունն ու ֆինանսական կապիտալը։
Այսօր պետությունների տնտեսական հնարավորություններն ավելի ու ավելի պայմանավորվում են հաշվարկային հզորություններով, միկրոչիպերով, տվյալներով և գիտելիքով։ NVIDIA-ն այդ նոր արդյունաբերական համակարգի առանցքային ընկերություններից է։ Նրա տեխնոլոգիաները մեծապես ապահովում են արհեստական բանականության համաշխարհային զարգացումը։
Ղազախստանն արդեն փորձում է օգտվել այս փոփոխությունից։ Էկիբաստուզում նախատեսվում է կառուցել տվյալների կենտրոնների խոշոր համալիր՝ մինչև մեկ գիգավատ հեռանկարային հզորությամբ։ Հունիսին Ղազախստանի կառավարությունը հայտարարեց NVIDIA-ի և ամերիկյան Firebird ընկերության մասնակցությամբ տասը միլիարդ դոլարի համաձայնագրերի փաթեթի մասին։
Firebird-ի հիմնադիրներն են հայազգի ձեռնարկատերեր Ռազմիկ Հովակիմյանն ու Ալեքսանդր Եսայանը։ Այսպիսով, Կենտրոնական Ասիայի խոշորագույն տեխնոլոգիական նախաձեռնություններից մեկի իրականացման գործում հայկական մասնագիտական և ձեռնարկատիրական կապիտալն արդեն կարևոր մասնակցություն ունի։
Աստանայի հաշվարկը հասկանալի է։ Երկիրն ունի էներգետիկ մեծ պաշարներ և ցանկանում է այդ առավելությունը ծառայեցնել նոր արդյունաբերության զարգացմանը։ Արհեստական բանականության հաշվարկային կենտրոնները պահանջում են հսկայական էլեկտրաէներգիա, հուսալի ենթակառուցվածքներ և մեծ ներդրումներ։
Ղազախստանը փորձում է ներգրավել համաշխարհային տեխնոլոգիական ընկերություններին և ամրապնդել իր դիրքերը միջազգային տնտեսական համակարգում։ Այս նպատակով պետությունը միավորում է էներգետիկ ռեսուրսները, արտաքին կապիտալը և կրթական քաղաքականությունը։
Հենց այստեղ է առանձնանում Հայաստանի մասնակցությունը։ NVIDIA-ի փոխնախագահ Ռև Լեբարեդյանը հոկտեմբերի սկզբին արդեն խոսել էր Հայաստանի և Ղազախստանի՝ արհեստական բանականության տարածաշրջանային կենտրոններ դառնալու հնարավորության մասին։ Իսկ ընկերության՝ Հայաստանում հրապարակած նոր հաստիքը նախատեսում է աշխատանք ԱՊՀ երկրների տեխնոլոգիական համայնքի հետ։ Սա դեռ տարածաշրջանային կենտրոնակայան ստեղծելու որոշում չէ, սակայն Հայաստանի ընտրությունն արդեն նշանակալի գործնական քայլ է։
Հետխորհրդային տարածքում տնտեսական և տեխնոլոգիական կապերի մեծ մասը տասնամյակներով կենտրոնացած էր Ռուսաստանի շուրջ։ Մոսկվան վերահսկում էր էներգետիկ ենթակառուցվածքները, տրանսպորտային հաղորդակցությունները և բազմաթիվ տնտեսական հարաբերություններ։ Այժմ ամերիկյան տեխնոլոգիական ընկերությունը տարածաշրջանի մասնագիտական համայնքի հետ աշխատանքը նախատեսում է կազմակերպել Հայաստանից։ Այս փաստը տարածաշրջանում տնտեսական ազդեցության նոր ուղիների ձևավորման ուշագրավ վկայություն է։
Հայաստանի համար այստեղ կա նաև արտաքին քաղաքական հնարավորություն։ Միջազգային հարաբերություններում պետության կշիռը պայմանավորվում է իր տնտեսական և տեխնոլոգիական կարողություններով, աշխարհին առաջարկած գիտելիքով և միջազգային համագործակցության ցանցերում ունեցած դիրքով։
Տեխնոլոգիական ընկերությունների ներկայությունը կարող է նպաստել Հայաստանի տնտեսական կապերի ընդլայնմանը, նոր ներդրումների ներգրավմանը և արևմտյան գիտական ու արդյունաբերական համակարգերի հետ հարաբերությունների խորացմանը։ Այդ կապերն ունեն նաև անվտանգության նշանակություն. տնտեսապես և տեխնոլոգիապես զարգացած պետությունն ավելի մեծ հնարավորություններ ունի պաշտպանական կարողությունների արդիականացման և արտաքին կախվածությունների նվազեցման համար։
Հայաստանում ստեղծված կրթական նախաձեռնությունն արդեն գործում է աշխարհի տարբեր երկրներում։ Աստանայում Ջենսեն Հուանգի հանդիպումը Թումոյի սաների հետ հայկական կրթական գաղափարի միջազգային ճանաչման խոսուն դրվագ է։ Առանձնապես կարևոր է, որ այդ ճանաչման հիմքում երկար տարիների աշխատանքն է, կրթական համակարգի որակը և ժամանակակից մասնագիտությունների նկատմամբ հետևողական ուշադրությունը։
Սակայն միջազգային հաջողությունը Հայաստանի տնտեսության համար դեռ պետք է ապահովի ավելի մեծ արդյունքներ։ Երկիրն ունի ծրագրավորման և ինժեներական կարողություններ, հաջողված կրթական նախաձեռնություններ, միջազգային կապեր ունեցող ձեռնարկատերեր։ Այս առավելությունների լիարժեք օգտագործումը պահանջում է հետևողական ազգային քաղաքականություն։
Անհրաժեշտ են ժամանակակից համալսարաններ, գիտության կայուն ֆինանսավորում, մրցունակ էներգետիկ համակարգ, տեխնոլոգիական ներդրումների համար կանխատեսելի պայմաններ և մասնագետների աշխատանքի ու զարգացման լայն հնարավորություններ Հայաստանում։
Հատկապես կարևոր է գիտելիքի և արտադրության միջև կապը։ Միջազգային ընկերությունների հետ համագործակցությունը երկարաժամկետ տնտեսական արժեք կունենա, եթե Հայաստանում զարգանան սեփական տեխնոլոգիաներ, ստեղծվեն բարձր վարձատրվող աշխատատեղեր, ձևավորվեն նոր ձեռնարկություններ և ընդլայնվեն արտահանման շուկաները։ Առանց այս հիմքերի միջազգային ճանաչումը կարող է սահմանափակվել առանձին հաջողություններով։
NVIDIA-ի և Թումոյի շուրջ վերջին զարգացումները Հայաստանի համար ստեղծված փուչիկ ու սուտ ազդակ են։ Դրանք ցույց են տալիս համաշխարհային տեխնոլոգիական արդյունաբերության մեջ հայկական ներուժի նկատմամբ աճող հետաքրքրությունը և տարածաշրջանային համագործակցության նոր հնարավորությունները։
Առաջիկա տարիներին պետությունների ազդեցության մի զգալի մասը որոշվելու է գիտության, տեխնոլոգիաների և մարդկային կապիտալի զարգացման արդյունքներով։ Հայաստանն այս մրցակցության մեջ արդեն ունի որոշակի առավելություններ։ Հաջորդ խնդիրը դրանք երկրի տնտեսական և ռազմավարական կարողությունների ամուր հիմք դարձնելն է։
Աշխարհի նոր տնտեսական քարտեզում Հայաստանի տեղը կորոշվի նրա ստեղծած գիտելիքի, տեխնոլոգիաների և միջազգային կապերի իրական արժեքով։ Այսօր դրա համար բացվող հնարավորությունները պահանջում են պետական հեռատեսություն և երկարաժամ
Բաց մի թողեք
Եվրոպային սպառնում է ԱՄՆ-ի «վնասակար սննդի» ուղին. զգուշացնում է ամերիկացի փորձագետը
Պարտքի սպասարկման աճող ծախսերը և խարդախությունները ԵՄ բյուջեն վերածում են «ճնշման կաթսայի»
Առողջապահության ոլորտի պաշտպանները պահանջում են ԵՄ բյուջեում առանձնացնել առողջապահության ֆինանսավորումը