Կանադան Եվրոպայի հետ պաշտպանության համար «հեշտ գործընկեր» է, բայց կան սահմանափակումներ այն հարցում, թե որքանով երկու կողմերը կարող են ռիսկի դիմել Դոնալդ Թրամփին թշնամացնելու համար։
Կանադան և Եվրոպան երկուսն էլ ցանկանում են ապահովագրական պոլիս Դոնալդ Թրամփի դեմ, և նրանք դիմում են պաշտպանական գործընկերությանը՝ դա անելու համար։
Օտտավայի և եվրոպացիների միջև ռազմական և արդյունաբերական հարաբերությունները արագանում են՝ պայմանավորված ԱՄՆ նախագահի կողմից Կանադան անեքսիայի ենթարկելու բազմիցս սպառնալիքներով և եվրոպական անվտանգության նկատմամբ ամերիկյան ավանդական հանձնառության խաթարմամբ։
Սակայն եվրոպացի պաշտոնյաները, դիվանագետները և վերլուծաբանները նկարագրում են ընդունելությունը՝ պայմաններով։ Կողմերից ոչ մեկը, օրինակ, չի ցանկանում Վաշինգտոնի հետ լիակատար խզում, ընդգծելով, թե որքան նուրբ կարող են լինել դաշինքների վերադասավորումները։
Օտտավան «[Եվրոպայի հետ] սահմանափակ մերձեցման փուլում է, բայց նրանք չեն ցանկանում լիովին անջատվել ԱՄՆ-ից», – ասել է Կամիլ Գրանդը՝ ՆԱՏՕ-ի նախկին գլխավոր քարտուղարի օգնականը, որն այժմ ղեկավարում է Եվրոպայի ավիատիեզերական, անվտանգության և պաշտպանության արդյունաբերության ասոցիացիան։
Այս շաբաթվա վերջում Եվրոպական Միության և Կանադայի առաջնորդները կհանդիպեն Մոնրեալում գագաթնաժողովի՝ իրենց համագործակցությունը խորացնելու համար, այդ թվում՝ կարևորագույն հումքի և պաշտպանության հարցերում։
Անցած տարվա ընթացքում Օտտավան ընդունվել է ԵՄ-ի «Եվրոպայի համար անվտանգության գործողությունների վարկեր զենքի դիմաց» 150 միլիարդ եվրոյի ծրագրին։ Այն դիմել է Մեծ Բրիտանիայի գլխավորած հյուսիսեվրոպական ռազմական կոալիցիային միանալու համար, չնայած որ բոլոր գործող անդամները միացել են դրան։ Կանադան նաև ընտրել է գերմանական սուզանավերի արտադրող և շվեդական վաղ նախազգուշացման ինքնաթիռ՝ իր երկու խոշորագույն ռազմական տեխնիկայի գնումների համար։
Կանադան հյուսիսեվրոպական երկրների բնական գործընկերն է Արկտիկայի անվտանգության հարցում։ Հարցին, թե որքանով պետք է Կանադան ինտեգրվի Եվրոպայի պաշտպանական քաղաքականության մեջ, Նորվեգիայի պաշտպանության նախարար Տորե Օ. Սանդվիկը պատասխանեց. «Շատ։ Այն Արկտիկայի երկիր է, G7 երկիր և հզոր տնտեսություն»։
Կանադան զրոյից չի սկսում։ Այն ՆԱՏՕ-ի հիմնադիր անդամ է, ղեկավարում է դաշինքի բազմազգ բրիգադը Լատվիայում, իսկ կանադական ինքնաթիռաշինարար Bombardier-ը սերտորեն համագործակցում է եվրոպական ավիատիեզերական ընկերությունների հետ, ինչպիսին է Saab-ը։
Եվրոպայի համար Կանադան «հեշտ գործընկեր է այնպիսի իմաստով, ինչպիսին որոշ այլ երկրներ չեն», քանի որ Ավստրալիան, Ճապոնիան և Հարավային Կորեան ավելի հեռու են, իսկ Թուրքիան քաղաքական խնդիրներ է առաջացնում, ասել է Արտաքին հարաբերությունների եվրոպական խորհրդի տնօրենի հատուկ խորհրդական Անանդ Սունդարը։ «ԵՄ-ից դուրս շատ բան է կատարվում։ Քանի որ ՆԱՏՕ-ն փորձում է ավելի եվրոպականանալ, հարցն այն է, թե ինչպես դա անել՝ առանց Կանադային դուրս թողնելու»։
Այն նախազգուշացումների ֆոնին, թե Ռուսաստանը մինչև 2030 թվականը կարող է հարձակվել ՆԱՏՕ-ի վրա, Կանադան կարևոր դեր է խաղում՝ տրամադրելով Եվրոպայի սպառազինություն արտադրողների համար կենսական նշանակություն ունեցող հումքային ռեսուրսներ, արկտիկական պայմաններում մարտական գործողություններ վարելու հմտություններ, ինչպես նաև մայրցամաքային հակաօդային պաշտպանության ոլորտում տասնամյակների փորձառություն։
Անցած շաբաթ Դուբլինում ԵՄ գործընկերների հետ հանդիպման ժամանակ Կանադայի միջազգային առևտրի նախարար Մանինդեր Սիդհուն ընդգծեց համագործակցությունն էլ ավելի խորացնելու անհրաժեշտությունը։
Կանադայի միջազգային առևտրի նախարար Մանինդեր Սիդհուն ելույթ է ունենում G20-ի առևտրի նախարարների համաժողովի երկրորդ օրը՝ 2026 թվականի հոկտեմբերի 1-ին, Վիսկոնսին նահանգի Միլուոքի քաղաքում։ | Կամիլ Կրզաչինսկի/AFP՝ Getty Images-ի միջոցով
«Այն ընդհանուր հնարավորություններից մի քանիսը, որոնց մենք ձգտում ենք հասնել Եվրոպայում, վերաբերում են մատակարարման շղթաներին, մասնավորապես՝ կենսական նշանակություն ունեցող հանքանյութերի մատակարարման շղթաներին, — ասաց նա։ — Կանադան նույնպես աստիճանաբար ավելացնում է պաշտպանական ծախսերը, սակայն մենք չենք կարող դա անել միայնակ։ Այդ իսկ պատճառով մենք ցանկանում ենք մեր եվրոպական գործընկերների հետ համատեղ ընդլայնել կարողությունները»։
Մուտք դեպի եվրոպական հարթակներ՝ որոշակի սահմանափակումներով
Այն փաստը, որ Կանադան հնարավորություն է ստացել մասնակցելու SAFE ծրագրին, չի նշանակում, որ ԵՄ պաշտպանական բոլոր նոր գործիքներն ու մեխանիզմներն ավտոմատ կերպով հասանելի են դառնում Օտտավայի համար։
Այժմ ուշադրության կենտրոնում են ԵՄ յոթնամյա բյուջեի շուրջ բանակցությունները, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե արդյոք երրորդ երկրները կարող են մասնակցել Եվրոպական հանձնաժողովի առաջարկած՝ պաշտպանությանն ու տիեզերական ոլորտին ուղղված 131 միլիարդ եվրո արժողությամբ ծրագրերին։
Շվեդիան, Գերմանիան, Նիդերլանդները և Լեհաստանը կողմ են ավելի լայն մասնակցությանը, մինչդեռ Ֆրանսիան, Հունաստանը և այլ երկրներ նախապատվությունը տալիս են եվրոպական ընկերություններին։ Ներքին փաստաթղթերի համաձայն՝ հոկտեմբերի վերջին Եվրախորհրդարանը նույնպես ազդարարեց, որ պատրաստ է որոշակի պայմաններով թույլ տալ երրորդ երկրների մասնակցությունը։
ԵՄ բյուջեի շուրջ բանակցությունները «այն հարթակն են, որտեղ որոշվելու է պաշտպանական ծրագրերում Կանադայի ինտեգրման խորության աստիճանը։ Սա շարունակական քննարկում է, և… մինչև վերջին պահը ոչինչ հստակ չէ», — նշեց Սունդարը։
Դիվանագետներից մեկն էլ հավելեց, որ Եվրոպական մրցունակության հիմնադրամի (European Competitiveness Fund) պաշտպանական միջոցներին հասանելիություն տրամադրելու գաղափարն ավելի շատ ուղղված է Կանադային և Միացյալ Թագավորությանը, քան ԱՄՆ-ին։ Նրանց խոսքով՝ այն պահանջը, ըստ որի երրորդ երկրները պետք է ֆինանսական ներդրում կատարեն մասնակցելու համար, նվազեցնում է Վաշինգտոնի մասնակցության հավանականությունը։
Թեև Կանադան գրեթե մեկ տարի առաջ համաձայնագիր էր կնքել՝ մասնակցելու Եվրոպական պաշտպանական հիմնադրամի (EDF) միջոցներով ֆինանսավորվող գնումներին, մինչ այժմ հայտարարվել է միայն մեկ փոքր գործարքի մասին՝ 10 միլիոն կանադական դոլար արժողությամբ պայմանագիր՝ Լեհաստանին տակտիկական ռադիոկայաններ մատակարարելու վերաբերյալ։ Այնուամենայնիվ, Կանադայի պաշտպանության նախարար Դեյվիդ ՄաքԳինտին լավատեսորեն է տրամադրված և ակնկալում է, որ «դեռ շատ բան կլինի»։
Առայժմ Կանադայի և Եվրոպայի միջև պաշտպանական համագործակցության խորացումը հիմնականում դրսևորվում է Օտտավայի և եվրոպական մայրաքաղաքների միջև կնքված երկկողմ համաձայնագրերի տեսքով։ Այս ամառ Կանադայի կառավարությունը 12 ոչ միջուկային սուզանավից բաղկացած նոր նավատորմի կառուցման համար ընտրեց գերմանական TKMS ընկերությանը՝ նախապատվությունը տալով նրան հարավկորեական Hanwha Ocean-ի նկատմամբ։
Սուզանավերի վերաբերյալ այս գործարքը, որը դեռ պաշտոնապես ստորագրված չէ, «մեզ շատ ավելի է մտերմացնում», — ասաց նորվեգացի Սանդվիկը։
Զգուշավոր քայլեր՝ որպես ԱՄՆ-ից կախվածությունը նվազեցնելու միջոց
ԱՄՆ-ից դեպի Եվրոպա կողմնորոշվելու Կանադայի պատրաստակամության կարևոր փորձաքար կդառնա ամերիկյան արտադրության F-35 կործանիչների և շվեդական Gripen E ինքնաթիռների միջև կատարվելիք ընտրությունը։
Կանադան փոխարինում է իր հնացած CF-18 կործանիչների պարկը։ Նախատեսվում էր ձեռք բերել 88 միավոր F-35 ինքնաթիռ, որոնցից 16-ի գնման հարցն արդեն հաստատված է. մնացած 72-ի հարցը վարչապետ Մարկ Քարնիի կառավարությունը դեռ քննարկում է՝ հնարավոր է՝ մերժելով Lockheed Martin-ին և նախապատվությունը տալով Saab-ին։
Երբ ՄաքԳինթիին բազմիցս հարցնում են գործընթացի ընթացիկ կարգավիճակի մասին, նա միշտ նույն պատասխանն է տալիս՝ «քննարկման փուլում է»։ Հուլիսին Օտտավան նաև դիտորդի կարգավիճակով միացավ «Գլոբալ մարտական ավիացիոն ծրագրին» (Global Combat Air Programme)՝ բրիտանա-իտալա-ճապոնական նախաձեռնությանը, որի նպատակն է ստեղծել վեցերորդ սերնդի կործանիչ։
Շվեդական ռազմական ինքնաթիռների ձեռքբերումը կարող է զայրացնել Թրամփի վարչակազմին՝ հատկապես այն պայմաններում, երբ առևտրային հարաբերություններն արդեն իսկ լարված են. Կանադայի տնտեսական կապերն ԱՄՆ-ի հետ շատ ավելի ընդգրկուն են, քան ԵՄ-ի հետ ունեցած կապերը։
Ավելի վաղ՝ այս տարի, Կանադայում ԱՄՆ դեսպան Փիթ Հուկստրան հատուկ նախազգուշացրել էր, որ F-35-ների մնացած խմբաքանակի փոխարեն շվեդական ինքնաթիռներ գնելը հետևանքներ կունենա Հյուսիսային Ամերիկայի օդատիեզերական պաշտպանության հրամանատարության (NORAD) համար։ Սա այն ռազմական կառույցն է, որի միջոցով ԱՄՆ-ն ու Կանադան համատեղ պաշտպանում են Հյուսիսային Ամերիկայի օդային տարածքը։
«NORAD-ը՝ Կանադայի պաշտպանության ամենակարևոր տարրը, ՆԱՏՕ-ի մաս չի կազմում, այլ գործում է ԱՄՆ-ի հետ երկկողմ ձևաչափով. սա էլ մասամբ բացատրում է առկա սահմանափակումները», — նշել է Գրանդը։
JEF-ին անդամակցելու հարցում համաձայնություն չկա
Եվրոպական կառավարությունների համար հերթական փորձությունը Միացյալ Թագավորության գլխավորած «Միացյալ արշավախմբային ուժերին» (Joint Expeditionary Force՝ JEF) միանալու Կանադայի հայտի ընդունման հարցն է, սակայն առայժմ ոչ բոլորն են կողմ դրան։
Միացյալ Թագավորության գլխավորած այս ուժերի կազմում ընդգրկված են Մերձբալթյան երեք պետությունները, հյուսիսային հինգ երկրները և Նիդերլանդները։
Անցյալ ամիս Կանադան պաշտոնապես հայտ ներկայացրեց՝ միանալու խմբավորմանը։ Եվ մինչ որոշ անդամներ, օրինակ՝ Նորվեգիան, մեծ պատրաստակամություն են հայտնում Կանադայի ընդգրկման հարցում, մյուսները որոշակի վերապահումներ ունեն։
«Կանադան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, ուստի պաշտպանական հարաբերությունները պետք է մնան ՆԱՏՕ-ի շրջանակներում։ Ռուսաստանը սպառնալիք է հյուսիսում, ուստի տրամաբանական է, որ նրանք ավելի սերտ համագործակցեն Եվրոպայի հետ, սակայն՝ ՆԱՏՕ-ի ներսում», — նշեց Մերձբալթյան երկրներից մեկի դիվանագետը։
Հաշվի առնելով Թրամփի վարչակազմի գործելաոճի անկանխատեսելիությունը՝ JEF-ը դիտարկվում է որպես պաշտպանական ապահովագրության լրացուցիչ շերտ։ Միացյալ Թագավորությունը այն բնորոշում է որպես «առաջին արձագանքող» ուժ՝ ՆԱՏՕ-ից առաջ։
Խմբավորման կառուցվածքն այնքան էլ հստակ սահմանված չէ, որքան ՆԱՏՕ-ինը, սակայն JEF-ի անդամ երկրներից մեկի պաշտոնյան նշեց, որ չնայած Մեծ Բրիտանիան հանդես է գալիս որպես խմբավորման առաջատար, Կանադայի անդամակցության համար անհրաժեշտ կլինի բոլոր անդամների համաձայնությունը։
Ըստ համատեղ հայտարարության՝ այս ամսվա սկզբին Իսլանդիայում կայացած հանդիպման ժամանակ JEF-ի անդամ երկրների պաշտպանության նախարարները միայն «ի գիտություն են ընդունել» Կանադայի հայտը։ Միացյալ Թագավորության պաշտպանության նախարարության խոսնակը հայտնել է, որ Լոնդոնը խորհրդակցություններ է անցկացնում JEF-ի անդամ երկրների հետ՝ հետագա քայլերը որոշելու համար։ Հնարավոր է՝ որոշումը կայացվի հաջորդ գարնանը՝ Իսլանդիայում կայանալիք առաջնորդների գագաթնաժողովի ընթացքում։
JEF-ի անդամ երկրների երկու դիվանագետներ նշել են, որ Կանադայի միանալը կարող է կազմակերպության հիմնական աշխարհագրական ուշադրության կենտրոնը Բալթիկ ծովից տեղափոխել դեպի Արկտիկա։ «Ե՛վ առաջին, և՛ երկրորդ համաշխարհային պատերազմների ժամանակ Կանադան ներգրավված էր եվրոպական գործընթացներում տարիներ առաջ, քան դրանում ներգրավվեց ԱՄՆ-ը», — ասաց ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղարի նախկին օգնական Վենդի Գիլմորը, ով ներկայումս կանադական «CDA Institute» վերլուծական կենտրոնի փոխնախագահն է։
Նա հավելեց. «Կարող եմ պատկերացնել իրավիճակներ, երբ Կանադան ներգրավվում է, իսկ ԱՄՆ-ը՝ ոչ»։
Բաց մի թողեք
Ֆոն դեր Լեյենի կողմից Եվրահանձնաժողովում կատարված մեծ վերակազմավորումը մեկ քայլով մոտենում է …
Կանադան և Եվրոպան ցանկանում են վերափոխել համաշխարհային կարգը։ Սակայն ո՞ւմ տեսլականը կհաղթի
Ֆրանսիա․ Եվրոպայի «ամենահիվանդ» երկիրը