Ռուս-իրանական համապարփակ համագործակցության մասին պայմանագիրը վերջապես ստորագրված է, կողմերը բարձր մակարդակով գոհունակություն են հայտնել հունվարի 17-ի բանակցությունների արդյունքներից:
Ի՞նչ է սպասվում առաջիկայում: Ուշագրավ է, որ մինչ այդ գործող պայմանագիրը ստորագրվել է 2001թվականին, բայց վավերացվել և ուժի մեջ մտել երկու տարի անց՝ 2003-ին: 2013-ին պայմանագրի գործողության ժամկետը, ինչպես սահմանված էր, երկարաձգվել է ևս հինգ տարով:
Ստացվում է, որ վերջին հինգ տարիներին Իրանը և Ռուսաստանը հարաբերությունների իրավա-պայմանագրային կարգավորումներ չեն ունեցել և այս պահին էլ չունեն:
Ե՞րբ է նոր պայմանագիրը կողմերի խորհրդարաններում վավերացում անցնելու, որպեսզի նրա նորմերը մտնեն ուժի մեջ: Դատելով ռուսաստանյան մամուլի մի շարք հրապարակումներից՝ Մոսկվան իրանական կողմից մտավախություններ ունի:
Ընդ որում՝ որքանով հասկացվում է փորձագիտական որոշ նյութերից, Ռուսաստանում կասկածամտորեն են վերաբերում Իրանի վերնախավի թե՛ պահպանողական, թե՛ ռեֆորմիստական թևին:
Ռուսաստանցի փորձագետների մի մասի տպավորությամբ՝ վերջին տարիներին Իրանում շատ հաճախակի են դիմում պատմական հիշողությանը: Կան քաղաքական խմբավորումներ, որ Ռուսաստանը համարում են պատմական իրանական հողերի նվաճող:
Խոսքը շուրջ երկու հարյուրամյա վաղեմության ռուս-պարսկական պատերազմի մասին է, որ ավարտվել է Թուրքմենչայի պայմանագրի կնքմամբ, և ամբողջ Հարավային Կովկասն անցել է ռուսական տիրապետության տակ:
Իրանում, ինչպես ռուսական մամուլն է արձանագրում, թարմ է նաև ԽՍՀՄ կողմից երկրի հյուսիսային շրջանների օկուպացիայի և «խորհրդայնացված Ադրբեջանի» ու «Կարմիր Քրդստանի» անջատման փորձերի մասին հիշողությունը»:
Ըստ երևույթին՝ ռուս-իրանական հարաբերություններում այդ «հիշողությունը թարմացել է» քառասունչորսօրյա պատերազմից հետո և շարունակում է մնալ որպես ներքաղաքական ազդեցիկ գործոն՝ կապված ռուս-ադրբեջանական ռազմավարական համագործակցության նկատմամբ հանրային ընկալումների հետ:
Փորձագետների մի մասի ընկալմամբ՝ Իրանի քաղաքական վերնախավի ռեֆորմատորական թևը խոր մտահոգություն ունի, որ ԱՄՆ նոր նախագահի հետ Վլադիմիր Պուտինի բանակցություններում Իրանը կարող է վերածվել մանրադրամի: Նույն զգուշավորությունը, բայց հակառակ տրամաբանությամբ, առկա է Ռուսաստանում: Այնտեղ էլ չեն բացառում, որ իրանցի արևմտամետ ուժերը կարող են Ռուսաստանի հետ ռազմավարական համագործակցությունից հրաժարվելու դիմաց հասնել Արևմուտքի պատժամիջոցների թուլացմանը:
Թերևս այդ հանգամանքն է նկատի ունեցել Իրանի նախագահ Փեզեշքիանը, երբ Վլադիմիր Պուտինի հետ մամուլի ասուլիսին ասել է, որ կարողացել է լիովին ցրել Իրանի վերաբերյալ վերապահումները: Նա, սակայն, չի ասել, որ փոխադարձաբար փարատվել են իր մտահոգությունները:
Եթե ռուս-իրանական պայմանագրի ստորագրումը փորձենք գնահատել առարկայորեն, ապա կստացվի, որ ո՛չ Մոսկվայում, ո՛չ Թեհրանում հստակ կողմնորոշված չեն, թե այն երբ կանցնի վավերացում և ուժի մեջ կմտնի, ինչ ճանապարհային քարտեզի և ժամանակացույցի հիման վրա, ինչ ռեսուրսների հաշվին կսկսվի նախանշված ծրագրերի իրականացումը:
Շուրջ տասը տարի է՝ կողմերը վերջնական համաձայնության չեն հասնում Իրանի տարածքում Ռեշտ-Աստարա ընդամենը 162կմ. երկարության երկաթգծի կառուցման հարցում, որով պետք է ամբողջանա Սանկտ Պետերբուրգ-Պարսից ծոց երկաթուղային հաղորդուղին:
Իսկ հունվարի 17-ի պայմանագիրն, օրինակ, նախատեսում է Ադրբեջանի տարածքով տարեկան 55 միլիարդ խորանարդ մետր թողունակության գազատարի կառուցում, որի արժեքը դեռևս որոշված չէ:
Այս մանավանդ պաշտպանության և անվտանգության, երկու երկրների հատուկ ծառայությունների միջև տեղեկատվության փոխանակման և այլ ոլորտներում ռազմվարական համագործակցության մակարդակի հասնելու բարդությունները հաշվի առնելով՝ կարելի է ասել, որ ռուս-իրանական հունվարի 17-ի պայմանագիրն ավելի շատ և ամենից առաջ քաղաքական հայտագիր է, միջազգային քաղաքականության ազդեցիկ դերակատարներին հղած ուղերձ, որ կողմերից յուրաքանչյուրը փորձելու է ծառայեցնել «ավելի մեծ խաղում» իր շահերին:
Ավելի վաղ Իրանը ռազմավարական համագործակցության պայմանագիր է ստորագրել Չինաստանի հետ, բայց անցած տարիներին կողմերի միջև էական նշանակության մերձեցում այդպես էլ տեղի չի ունեցել: Ռուսաստանյան մամուլն ակնարկում է, որ նոր պայմանագիրը «լիարժեք ռազմական դաշինքի ճանապարհին կարևոր քայլ է»:
Ըստ երևույթին՝ Մոսկվան Թեհրանին նման առաջարկություն արել է, բայց իրանական կողմը զգուշավորություն է ցուցաբերել: Ամենևին էլ պատահական չէ, որ Իրանի նախագահի Մոսկվա այցի օրը Միացյալ Նահանգների ընտրված նախագահի թիմը նրա անունից հետևյալ ուղերձն է հրապարակել. «Մենք իրանական ժողովրդին ոչինչ վատ չենք ցանկանում և մտադիր չենք այնտեղ իշխանություն փոխել: Բայց Իրանը չպետք է միջուկային զենք ունենա»:
Բաց մի թողեք
Արդյունքների ամփոփում՝ մեկ տարի անց
Եվրախորհրդարանում ֆոն դեր Լայենի՝ միմյանց հետ հակասության մեջ գտնվող դաշնակիցները պահանջում են, որ նա կողմ ընտրի
Ինչպե՞ս իրականացվեց ֆոն դեր Լայենի հռչակած «անկախության պահը» անցած 12 ամիսների ընթացքում