Նրա՝ «Եվրոպական միության վիճակի մասին» 2025 թվականի ելույթում հնչեցված գործնական քայլերի վերաբերյալ 40 պարտավորությունների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Հանձնաժողովի նախագահը հեռու է մնացել Եվրոպան արմատապես փոխակերպելուց, սակայն կատարել է հիմնական անելիքները։
Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենն անցյալ տարի իր կարևորագույն ելույթն օգտագործեց՝ հայտարարելու Եվրոպայի «անկախության պահի» մասին։ Տասներկու ամիս անց Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահի գործունեության արդյունքները ցույց են տալիս, որ ԵՄ-ի անկախությունը դեռևս մեծապես կախված է անդամ երկրների մայրաքաղաքներից։
«Եվրոպական միության վիճակի մասին» նախորդ ելույթից մեկ տարի անց ֆոն դեր Լայենն առավել հստակ արդյունքներ է գրանցել այն ոլորտներում, որտեղ Հանձնաժողովը կարող էր գործել հիմնականում ինքնուրույն՝ մշակելով օրենքներ և ֆինանսավորելով նախաձեռնություններ այնպիսի առանցքային թեմաներով, ինչպիսիք են տեխնոլոգիաները, առևտուրը և սոցիալական քաղաքականությունը։
Նա ամենամեծ դժվարություններն ունեցավ այն հարցերում, որոնց հաջող իրականացումը պահանջում էր անդամ երկրների համաձայնությունը, Բրյուսելին ավելի մեծ լիազորությունների փոխանցումը կամ եվրոպական նոր կարողությունների ստեղծումը, հատկապես՝ պաշտպանության ոլորտում։
«Պաշտպանության հարցն այսօր Եվրոպայում բոլորովին այլ դեր է խաղում, քան ընդամենը երկու տարի առաջ», — նշել է Եվրախորհրդարանի անվտանգության և պաշտպանության հարցերով հանձնաժողովի ղեկավար, լիբերալ Մարի-Ագնես Ստրակ-Ցիմերմանը՝ մատնանշելով անցած տարվա ընթացքում մեկնարկած մի շարք «շատ արժեքավոր ծրագրեր»։
Սակայն նա հավելել է. «Բոլոր ջանքերը հասնում են իրենց սահմաններին, քանի որ ազգային շահերը շարունակում են մեծ դեր խաղալ»։
Այդ հակասությունն առկա է նաև ֆոն դեր Լայենի՝ «Եվրոպական միության վիճակի մասին» նախորդ ելույթում հնչեցված խոստումների վերաբերյալ գնահատականում։
Ավելի քան 40 հայտարարություններից (որոնք լայն իմաստով դիտարկվում են որպես իրատեսական գործողությունների վերածելի պարտավորություններ) առանձնանում են քաղաքական առումով նշանակալի մոտ 15 պարտավորություններ։ Ֆոն դեր Լայենը ե Գաղափարը ներկայացվեց որպես օդային սպառնալիքների հայտնաբերման և դրանց հակազդման՝ համատեղ մշակված և իրական ժամանակում գործող եվրոպական կարողություն։
Այս հայեցակարգն արագորեն բախվեց քաղաքական դիմադրության հոկտեմբերի 1-ին Կոպենհագենում կայացած Եվրոպական խորհրդի ոչ պաշտոնական հանդիպմանը և վերաճեց անօդաչու սարքերի դեմ պայքարի ավելի լայն գործողությունների ծրագրի։ Ի սկզբանե հայտարարված ինտեգրված եվրոպական կարողությունը մեկ տարվա ընթացքում այդպես էլ չիրականացավ։
Երկրորդ խոշոր ձախողումը ֆոն դեր Լայենի ծրագիրն էր՝ օգտագործել սառեցված ռուսական ակտիվները Ուկրաինայի համար նախատեսված փոխհատուցման վարկը ֆինանսավորելու նպատակով։
Սա ԵՄ-ի կողմից առաջ քաշված ֆինանսավորման ամենաստեղծագործական գաղափարներից մեկն էր, որը, սակայն, անմիջապես բախվեց իրավական և քաղաքական խնդիրների։
Մինչև 2025 թվականի դեկտեմբերը ԵՄ ղեկավարները դեռևս հանձնարարում էին պաշտոնյաներին շարունակել աշխատանքը տեխնիկական մանրամասների ուղղությամբ։ Ի վերջո, Եվրոպան համաձայնության եկավ Ուկրաինային 90 միլիարդ եվրոյի չափով վարկ տրամադրելու շուրջ՝ կիրառելով ֆինանսավորման ավելի ավանդական եղանակ (ԵՄ-ի կողմից փոխառությունների ներգրավում՝ ԵՄ բյուջեի երաշխավորությամբ)։
Հաջորդը «Եվրոպական պաշտպանական կիսամյակ»-ն էր։ Անվանումն ինքնին հավակնոտ էր՝ ազգային պաշտպանական ջանքերի կանոնավոր վերահսկողություն և համակարգում ԵՄ մակարդակով, ինչը հիշեցնում էր «Եվրոպական կիսամյակ»-ը՝ մեխանիզմ, որն օգտագործվում է մայրաքաղաքների տնտեսական քաղաքականությունը գնահատելու համար։
Այդ հայեցակարգն այդպես էլ իրական ձև չստացավ։ Արդյունքում ձևավորված մոտեցումն ավելի շատ նման էր պաշտպանական պատրաստվածության վերաբերյալ տարեկան հաշվետվությունների և համակարգման գործընթացի, ինչը անդամ երկրներին թողեց վերահսկողության զգալիորեն ավելի մեծ հնարավորություն։
Ակնհայտ հաջողություն
Պատկերն ավելի դրական է դառնում, երբ անցում ենք կատարում ֆոն դեր Լայենի նկարագրած՝ «պայքարի մեջ գտնվող» Եվրոպայից դեպի խաղաղության նախագծի Արդյունաբերական և տեխնոլոգիական քաղաքականությունը նույնպես առաջ է շարժվել նրա խոստումներին համապատասխան, ներառյալ մարտկոցներին, ամպային տեխնոլոգիաներին, արհեստական բանականությանը և էներգետիկ ցանցերին վերաբերող նախաձեռնությունները։
Առևտրի ոլորտում նրա նպատակների իրականացումը կարելի է համարել գրեթե լիակատար հաջողություն։ Հանձնաժողովն իրականացրեց դիվերսիֆիկացմանն ուղղված իր օրակարգը, այդ թվում՝ Հնդկաստանի հետ բանակցությունները. համաձայնագիրը կնքվեց ֆոն դեր Լայենի խոստացածից մի փոքր ուշ, սակայն բուն արդյունքն ապահովվեց։ Ավելի քան քառորդ դար տևած բանակցություններից հետո նախնական ուժի մեջ մտավ նաև Լատինական Ամերիկայի հետ Mercosur-ի առևտրային համաձայնագիրը։
Սոցիալական քաղաքականությունը նույնպես ամենաուժեղ ոլորտներից մեկն էր։ Հանձնաժողովը 2025 թվականի դեկտեմբերին ներկայացրեց մատչելի բնակարանների ապահովման ծրագիր, որին այս շաբաթ հաջորդեց համապատասխան օրենսդրական ակտը։ Մայիսին ֆոն դեր Լայենը հայտարարեց աղքատության դեմ պայքարի ռազմավարության մասին։
Արդյունաբերական և տեխնոլոգիական քաղաքականությունը նույնպես առաջընթաց ապրեց՝ համաձայն նրա խոստումների. իրականացվեցին նախաձեռնություններ, որոնք վերաբերում էին մարտկոցներին, ամպային տեխնոլոգիաներին, արհեստական բանականությանը և էներգետիկ ցանցերին։
Մարտին ներկայացվեց «Արդյունաբերական արագացուցիչի մասին» օրենքը (Industrial Accelerator Act) և դրա՝ «Արտադրված է Եվրոպայում» (Made in Europe) դրույթները, որոնք նպատակ ունեն պետական գնումներն ուղղորդել դեպի կանաչ արդյունաբերական զարգացում. այժմ դրանք քննարկվում են Խորհրդի և Եվրախորհրդարանի կողմից։
Ուշագրավ է, որ աշխատանքի զգալի մասն իրականացվել է այնպիսի հանձնակատարների կողմից, ովքեր ներկայացնում են ֆոն դեր Լայենի՝ Եվրոպական ժողովրդական կուսակցությունից տարբերվող քաղաքական խմբեր, այդ թվում՝ Հանձնաժողովի կազմում ընդգրկված սոցիալիստ և լիբերալ անդամների կողմից։
Արտաքին քաղաքականության ոլորտում նույնպես գրանցվեցին հստակ արդյունքներ՝ համահունչ անցյալ տարվա «Միության վիճակի մասին» ելույթում հնչեցված պարտավորություններին։ Մայիսին ԵՄ-ն անցկացրեց առևանգված ուկրաինացի երեխաների հարցով խոստացված բարձր մակարդակի հանդիպումը, իսկ 2025 թվականի հոկտեմբերին ընդունվեց Ռուսաստանի դեմ ուղղված պատժամիջոցների հերթական փաթեթը։
Ֆոն դեր Լայենը հստակորեն մատնանշեց երեխաների համար սոցիալական ցանցերի սահմանափակումների վերաբերյալ Ավստրալիայի որդեգրած մոտ Ֆոն դեր Լայենը խոստացել էր, որ փորձագետները կուսումնասիրեն հնարավոր եվրոպական միջոցառումները, և հատուկ նշել էր Ավստրալիայի մոտեցումը, որն արգելում է 16 տարին չլրացած անձանց սոցիալական ցանցերում հաշիվներ ունենալ և տարիքային սահմանափակման պահպանման պատասխանատվությունը դնում հենց հարթակների վրա։
Այդ գործընթացն իրականացվեց, և հարցը զգալիորեն բարձրացավ ԵՄ քաղաքական օրակարգում։ Սակայն վճռորոշ քայլը՝ ԵՄ-ի մակարդակով սահմանափակումների համակարգի ներդրումը, մնաց անավարտ։
Նույնը վերաբերում է Իսրայելի վերաբերյալ նրա քաղաքականության փոփոխության որոշ տարրերին։ Անցյալ տարվա ելույթում ֆոն դեր Լայենը խոստացել էր պատժամիջոցներ կիրառել ծայրահեղական նախարարների և բռնություն գործադրող վերաբնակիչների նկատմամբ, մասնակիորեն կասեցնել ԵՄ-Իսրայել առևտրային արտոնությունները և ստեղծել Պաղեստինին աջակցող դոնորական մեխանիզմ։
Այդ օրակարգի որոշ մասեր առաջ շարժվեցին։ Լրացուցիչ պատժամիջոցներ սահմանվեցին ծայրահեղական վերաբնակիչների դեմ, և գործարկվեց Պաղեստինին աջակցող դոնորական կառույցը, այդ թվում՝ հուլիսին մեկնարկած «Team Gaza» նախաձեռնությունը (883,6 միլիոն եվրո արժողությամբ), որի նպատակն է համակարգել Գազայի վաղ փուլի վերականգնման ֆինանսավորումը։
Սակայն քաղաքական առումով ամենակարևոր քայլը՝ ԵՄ-Իսրայել ասոցացման համաձայնագրի շրջանակում առևտրային դրույթների կասեցումը, չվերածվեց ԵՄ-ի մակարդակով այն գործողության, որի մասին ակնարկվում էր ելույթում։ Այն կրկին զոհ գնաց անդամ պետությունների մայրաքաղաքների զգուշավորությանը։
«Որակյալ աշխատատեղերի մասին» օրենքը ևս մեկ հետաձգված պարտավորություն է։ Այն ներկայացվել էր որպես սոցիալական քաղաքականության կարևոր նախաձեռնություն, սակայն Հանձնաժողովը դեռևս միայն նախնական քննարկումներ է վարում և դեռ չի ներկայացրել խոստացված օրենսդրական ակտը։ Սա նշանակում է, որ ժամկետը մեկ տարով բաց է թողնվել, սակայն առաջարկը չի հանվել օրակարգից։
Միգրացիայի հարցում ֆոն դեր Լայենի՝ անցյալ տարի տված խոստումների զգալի մասը վերաբերում էր արդեն իսկ ընթացքի մեջ գտնվող քաղաքականությունների, մասնավորապես՝ Միգրացիոն պակտի իրականացմանը։ Այնուամենայնիվ, առավել հստակ առանձնացվող նոր գաղափարներից մեկը՝ մաքսանենգների և թրաֆիքինգով զբաղվողների դեմ ուղղված պատժամիջոցների հատուկ ռեժիմը, դեռևս չի վերածվել այն գործնական գործիքի, որի մասին ակնարկվում էր հայտարարության մեջ։
Եվ եթե միգրացիայի հարցը շարունակի մնալ նրա հաջորդ ելույթի առանցքային թեմաներից մեկը, դա կվկայի այն մասին, թե որքան անավարտ է դեռևս այդ օրակարգը։
Բաց մի թողեք
Այն գաղափարները, որոնց հիման վրա ֆոն դեր Լայենը ծրագրում է առաջարկներ ներկայացնել Քարնիին
Անօդաչու թռչող սարքի հարձակում Լայպցիգում. հետքերը, ըստ երևույթին, տանում են դեպի ռուսական հատուկ ծառայություններ
Ֆոն դեր Լեյենը քննադատության է ենթարկվել տիեզերական մեգա գործարքին աջակցելուց հետո