Հայաստանի խնդիրը մեկն է՝ լինել սեղանի շուրջ, ոչ թե քարտեզի վրա

Իրան–ԱՄՆ հնարավոր համաձայնությունը տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ կարող է դառնալ մեծ վերադասավորման սկիզբ։

Ըստ հրապարակված տեղեկությունների՝ քննարկվող փաստաթուղթը նախատեսում է հրադադարի երկարաձգում, Հորմուզի նեղուցի վերաբացում, Իրանի միջուկային ծրագրի շուրջ 60-օրյա բանակցային փուլ, ինչպես նաև պատժամիջոցների մեղմացման և սառեցված ակտիվների հարցերի քննարկում։

Այս համաձայնության հիմնական արժեքը, առաջին հերթին, էներգետիկ և լոգիստիկ ռիսկերի նվազեցումն է։

Հարավային Կովկասի համար սա ստեղծում է երկակի իրավիճակ։ Մի կողմից՝ պատերազմի ռիսկի նվազումը շահեկան է Հայաստանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի համար․ տարածաշրջանը դառնում է ավելի կանխատեսելի ներդրումների, տրանսպորտի և էներգետիկայի համար։

Մյուս կողմից՝ Իրանի մասնակի վերադարձը միջազգային տնտեսական շրջանառություն կարող է ուժեղացնել մրցակցությունը միջանցքների շուրջ՝ Հարավային Կովկասի, Իրանի, Կասպիցի, Թուրքիայի և Կենտրոնական Ասիայի երթուղիների միջև։

Հայաստանի համար սա հնարավորություն է, եթե Երևանը կարողանա ճիշտ օգտագործել իր աշխարհագրությունը։ Թեհրան–Վաշինգտոն լարվածության նվազումը կարող է մեծացնել Հայաստան–Իրան տնտեսական, էներգետիկ և տրանսպորտային ծրագրերի նշանակությունը, միաժամանակ չթուլացնելով Հայաստանի արևմտյան ինտեգրման և TRIPP/Միջին միջանցք ուղղությունը։

Ադրբեջանի համար համաձայնությունը նվազեցնում է Իրանի հետ ռազմական բախման վտանգը, բայց կարող է նաև փոքրացնել Բաքվի արժեքը որպես հակաիրանական ճակատի կարևոր հանգույց։

Միևնույն ժամանակ, եթե Կասպից–Հարավային Կովկաս–Եվրոպա կապուղիները մնան արևմտյան ռազմավարության կենտրոնում, Ադրբեջանը կշարունակի շահել տարանցիկ և էներգետիկ դերակատարումից։

Կենտրոնական Ասիայի երկրների համար սա կարող է լինել լոգիստիկ շնչառություն։ Ղազախստանը, Ուզբեկստանը, Թուրքմենստանը, Ղրղզստանն ու Տաջիկստանը երկար ժամանակ փնտրում են ռուսական ուղղություններից կախվածությունը նվազեցնող ելքեր դեպի համաշխարհային շուկաներ։

Իրանի նկատմամբ ճնշման թուլացումը կարող է ակտիվացնել հարավային ուղղությունը՝ Պարսից ծոց և Հնդկական օվկիանոս, բայց միաժամանակ չի չեղարկում Միջին միջանցքի կարևորությունը, որը կապում է Կենտրոնական Ասիան Կասպիցով, Հարավային Կովկասով և Եվրոպայով։

TRIPP-ը և տարածաշրջանային կապուղիները կարող են վերափոխել Հարավային Կովկասի աշխարհաքաղաքականությունը, եթե քաղաքական խոչընդոտները հաղթահարվեն։

Իրան–ԱՄՆ հնարավոր համաձայնությունը, եթե ստորագրվի և իրականություն դառնա, կարող է նվազեցնել պատերազմի անմիջական ռիսկը, մեղմել էներգետիկ շուկաների ճնշումը և բացել նոր մրցակցություն Եվրասիայի ճանապարհների համար։ Հայաստանի համար սա սպասելու պահ չէ, այլ նախաձեռնություն վերցնելու հնարավորություն։

Երևանը պետք է արագ ամրապնդի ինքնիշխանությունը, խորացնի Հայաստան–Իրան կապերը, արագացնի Հայաստան–Արևմուտք ինտեգրումը և հստակ ձևակերպի իր դերը տարածաշրջանային նոր ճարտարապետության մեջ։

Նոր քարտեզը գծվելու է ամեն դեպքում․ Հայաստանի խնդիրը մեկն է՝ լինել սեղանի շուրջ, ոչ թե քարտեզի վրա։