Ֆրիդրիխ Մերցի վճռորոշ պահը. սցենարների վերլուծություն

Գերմանիայի կանցլերը հայտնվել է ծայրահեղ իրավիճակում։ Ներկայացնում ենք հնարավոր զարգացումները։

ԲԵՐԼԻՆ — Գերմանիայի կանցլեր Ֆրիդրիխ Մերցին պաշտոնանկության վտանգ է սպառնում արդեն այս հանգստյան օրերին՝ պաշտոնը ստանձնելուց ընդամենը 16 ամիս անց, երբ նա խոստանում էր իրականացնել բարեփոխումների հավակնոտ օրակարգ և վերականգնել Գերմանիայի առաջատար դերը Եվրոպայում։

Կիրակի օրը Մեկլենբուրգ-Արևմտյան Պոմերանիայում և Բեռլինում կայանալիք երկու կարևոր նահանգային ընտրություններից առաջ (որոնցում Մերցի կենտրոնամետ-աջ «Քրիստոնեա-դեմոկրատական ​​միություն» (CDU) կուսակցությանը ցավոտ պարտություններ են սպառնում) կուսակցության ավագ անդամները փակ քննարկումներ են անցկացնում այն ​​մասին, թե արդյոք Գերմանիային անհրաժեշտ է այսպես կոչված «Kanzlertausch»՝ կանցլերի փոփոխություն, որպեսզի կասեցվի կառավարության հանդեպ աջակցության արագ անկումը։

Այս շաբաթ Մերցի համազգային վարկանիշը նվազել է մինչև ընդամենը 14 տոկոս, իսկ նոր հարցումը ցույց է տալիս, որ նրա գլխավորած CDU/CSU պահպանողական դաշինքի աջակցությունը հասել է աննախադեպ ցածր մակարդակի՝ ընդամենը 18 տոկոսի։

Նույն հարցումը ցույց է տալիս, որ ծայրահեղ աջ «Այլընտրանք Գերմանիայի համար» (AfD) կուսակցությունը առաջատարն է՝ 29 տոկոս ցուցանիշով։ AfD-ն հաղթել էր նաև Սաքսոնիա-Անհալթում վերջերս կայացած նահանգային ընտրություններում՝ մոտենալով բացարձակ մեծամասնություն ստանալուն, մինչդեռ Մերցի CDU-ն կորցրել էր իր ընտրողների աջակցության ավելի քան կեսը։

Եվրոպացի և միջազգային դաշնակիցները զարմանքով են հետևում իրավիճակին, քանի որ Գերմանիան, որը Անգելա Մերկելի 16-ամյա ղեկավարության օրոք կայունության հենասյուն էր, այժմ կարող է բախվել ղեկավարության երկրորդ արագ փոփոխությանը (Մերցի նախորդի՝ Օլաֆ Շոլցի օրոք իշխող կոալիցիան փլուզվեց 2024 թվականի նոյեմբերին)։

Մերցի՝ հաջորդ շաբաթ ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեա նախատեսված այցի չեղարկումն ակնառու դարձրեց նրա ներքաղաքական ճգնաժամի լրջությունը։ «Նրա ներկայությունը պահանջվում է Բեռլինում», — նշել է Գերմանիայի բարձրաստիճան պաշտոնյաներից մեկը, մինչ կանցլերը պայքարում է իր քաղաքական գոյատևման համար։

Մենք վերլուծել ենք գերմանական ղեկավարության շրջանում տիրող անկայուն իրավիճակի զարգացման հինգ սցենար և գնահատել դրանց հավանականությունը։

1. Մերցը հրաժարական է տալիս՝ կուսակցության աջակցության բացակայության պատճառով

Կանցլերը կիրակի օրը՝ ժամը 17:00-ին, հրավիրել է իր կուսակցության ղեկավար կազմի վճռորոշ նշանակություն ունեցող հանդիպում, որը համընկնելու է ժամը 18:00-ին նախատեսված՝ երկրամասային ընտրությունների «էքզիթ-փոլերի» (քվեարկությունից դուրս եկող ընտրողների հարցման) արդյունքների հրապարակման հետ։ Ըստ տեղեկությունների՝ այդ հանդիպմանը Մերցը մտադիր է հարցնել կուսակցական գործընկերներին՝ արդյոք նրանք դեռ սատարո՞ւմ են իրեն և իր բարեփոխումների ծրագրերը։ Հակառակ դեպքում՝ նա ցանկանում է կոչ անել նրանց՝ առաջադրել հնարավոր իրավահաջորդի թեկնածությունը։

Նման առճակատման գնալով՝ Մերցը կփորձի օգտվել իր քննադատների թույլ կողմից. չկա հստակ կոնսենսուս այն հարցի շուրջ, թե ով պետք է ստանձնի ղեկավարությունը։

Հաճախ հիշատակվում է Հյուսիսային Հռենոս-Վեստֆալիայի վարչապետ Հենդրիկ Վյուստի (CDU) անունը, սակայն ապրիլին նրա՝ բնակչության թվով խոշոր հայրենի երկրամասում ընտրություններ են սպասվում, ուստի ժամկետներն այնքան էլ հարմար չեն նրա համար։ Այլընտրանք կարող է լինել Քրիստոնեա-սոցիալական միության (CSU)՝ CDU-ի բավարական քույր կուսակցության ներկայացուցիչ Մարկուս Զյոդերը, թեև նա ևս բազմաթիվ քննադատներ ունի։ Այլ, ավելի քիչ հավանական թեկնածուներ են Հեսսենի վարչապետ Բորիս Ռայնը (CDU) և Ներքին գործերի նախկին նախարար Ալեքսանդր Դոբրինդտը (CSU)։

Այնուամենայնիվ, եթե կիրակի օրը կայանալիք ընտրությունները լիակատար ձախողում դառնան Մերցի գլխավորած պահպանողականների համար (օրինակ՝ Մեկլենբուրգ-Արևմտյան Պոմերանիայում կուսակցությունը կարող է նույնիսկ չհաղթահարել խորհրդարան անցնելու համար սահմանված 5%-անոց շեմը, ինչը նախադեպը չունեցող երևույթ կլինի երկրամասային ընտրությունների պատմության մեջ), ապա CDU/CSU-ի ներսում դժգոհությունը կարող է հասնել գագաթնակետին և հանգեցնել Մերցի հրաժարականի պահանջների լայն տարածմանը։

Վճռորոշ պահը պարտադիր չէ, որ տեղի ունենա հենց կիրակի օրը. այն կարող է վրա հասնել հաջորդ օրերի կամ շաբաթների ընթացքում։ Եթե Մերցը համակերպվի այդ ճակատագրի հետ, նա կարող է Գերմանիայի նախագահ Ֆրանկ-Վալտեր Շտայնմայերին տեղեկացնել պաշտոնից հեռանալու իր մտադրության մասին։ Այդ դեպքում Շտայնմայերը, ամենայն հավանականությամբ, կխնդրի նրան շարունակել պաշտոնավարել ժամանակավոր կարգավիճակով՝ մինչև խորհրդարանի կողմից նոր կանցլերի ընտրությունը։

Սակայն դա հեշտ չէ. Մերցին փոխարինող ցանկացած թեկնածուի անհրաժեշտ կլինեն CDU/CSU-ի կոալիցիոն գործընկերոջ՝ Սոցիալ-դեմոկրատների ձայները, ովքեր, ամենայն հավանականությամբ, փոխարենը զիջումներ կպահանջեն՝ հանգեցնելով կոալիցիոն համաձայնագրի վերաբերյալ երկարատև բանակցությունների։ Սա նաև նշանակում է, որ Մերցը կարող է դեռ ամիսներ շարունակ մնալ պաշտոնին և ներկայացնել Գերմանիան միջազգային ասպարեզում, օրինակ՝ ԵՄ բյուջեի շուրջ բանակցություններում։

Իրավիճակն ավելի է բարդացնում այն ​​հանգամանքը, որ Բունդեսթագում կոալիցիայի մեծամասնությունը փոքր է. գաղտնի քվեարկության ժամանակ միշտ կա դասալքության (կուսակցական կարգապահությունը խախտելու) վտանգ, ինչպես պատահեց հենց Մերցի հետ անցյալ տարի կայացած ընտրությունների առաջին փուլում։

2. Անվստահության քվեն ստիպում է Մերցին հեռանալ

Կուսակցության ներսից գործադրվող ճնշումն իրականում չի կարող ստիպել Մերցին հրաժարական տալ։ Պատմական պատճառներով՝ Գերմանիայի Սահմանադրությունը ընտրված կանցլերներին ապահովում է շատ կայուն դիրքով։

Հետևաբար, նրան պաշտոնից հարկադրաբար հեռացնելու միակ հնարավորությունը անվստահության քվեն է։ Սակայն Գերմանիայի Սահմանադրությունը պահանջում է, որ նման քվեարկությունը լինի «կառուցողական». դա նշանակում է, որ Մերցին փոխարինելու համար միաժամանակ պետք է մեծամասնություն ստանա ընդդիմադիր թեկնածուն։

Սա նման սցենարը դարձնում է խիստ անհավանական։ Բացի այն բացասական տպավորությունից, որը կստեղծեր CDU/CSU-ն՝ խորհրդարանում բացահայտորեն փորձելով պաշտոնանկ անել իրենց կանցլերին, քիչ հավանական է, որ որևէ թեկնածու կարողանա անմիջապես ստանալ անհրաժեշտ ձայները՝ հաշվի առնելով կոալիցիայի փոքր առավելությունը և այն բանակցությունները, որոնք, ամենայն հավանականությամբ, նախապես պետք է տեղի ունենային SPD-ի հետ։

3. Մերցը վստահության քվեարկություն է փնտրում

Մերցը կարող է նաև ինքը վստահության քվեարկություն անցկացնել՝ փորձելով ցույց տալ, որ ինքը դեռևս բավարար աջակցություն ունի կոալիցիայի ներսում, կամ այլ կերպ բացել արտահերթ ընտրությունների դուռը: Սա այնպիսի սցենար է, որը տեղի է ունեցել անցյալում, վերջերս՝ Շոլցի հետ 2024 թվականի դեկտեմբերին:

Եթե Մերցը պարտվի քվեարկության արդյունքում, Շտայնմայերը կարող է որոշել լուծարել Բունդեսթագը 21 օրվա ընթացքում, բայց միայն այն դեպքում, եթե Մերցը դա առաջարկի նրան: Այնուամենայնիվ, հաշվի առնելով ներկայիս հարցումներում AfD-ի ուժեղ դիրքը, ո՛չ CDU-ն, ո՛չ էլ SPD-ն այս փուլում շահագրգռված չեն նոր ընտրություններով:

Հնարավոր կլիներ նաև այդ 21 օրվա ընթացքում ընտրել նոր կանցլեր, եթե հնարավոր լինի արագորեն մեծամասնություն ձևավորել հաջորդի թեկնածության շուրջ։

Ընդհանուր առմամբ, սա քիչ հավանական սցենար է։

4. Ծայրահեղ աջերի աջակցությունը՝ ընդդեմ Մերցի

Տեսականորեն հնարավոր է, որ Մերցին փոխարինողը խորհրդարանում անհրաժեշտ մեծամասնություն ստանա՝ ապավինելով AfD-ի (Գերմանիայի համար այլընտրանք) անուղղակի աջակցությանը (փոքրամասնության կառավարություն) կամ նույնիսկ կոալիցիա կազմի այդ ծայրահեղ աջ կուսակցության հետ։

CDU/CSU-ն և AfD-ն խորհրդարանում կունենային հարմարավետ մեծամասնություն, սակայն դա կնշանակեր խախտել Գերմանիայում ծայրահեղ աջերի դեմ գործող «պաշտպանիչ պատնեշը»։

Այդուհանդերձ, կուսակցության ղեկավարության շրջանում շատերի համար այս գաղափարն անընդունելի է։ Ինքը՝ Մերցը, նույնպես բացառել է իշխանության մնալու հնարավորությունը ծայրահեղ աջերի աջակցությամբ։

5. Մերցը կառչած է մնում իշխանությունից

Ի տարբերություն Սաքսոնիա-Անհալթի ընտրություններից հետո ստեղծված իրավիճակի, երբ կանցլերը հուսալքված տեսք ուներ և Բունդեսթագում ոչ համոզիչ ելույթ ունեցավ, այժմ նա, կարծես, մտադիր է պայքարել իր առաջնորդական դիրքի համար։

Մերցի դիրքերն ամրապնդվեցին չորեքշաբթի օրը՝ կենտրոնամետ-աջ ուղղվածություն ունեցող երկրամասերի ութ ղեկավարների (այդ թվում՝ Վյուստի և Ռայնի, սակայն առանց Սյոդերի մասնակցության) ուղարկած նամակի շնորհիվ։ Նրանք գրել էին, որ Գերմանիային անհրաժեշտ են «վստահելիություն և գործողություններ», այլ ոչ թե «քննարկումներ կադրային հարցերի շուրջ»։ Նամակում հիշատակվում են նաև հաջորդ տարի Ֆրանսիայում, Իտալիայում, Լեհաստանում, Իսպանիայում և Հունաստանում սպասվող ընտրությունները՝ ընդգծելով, որ Եվրոպային այժմ անհրաժեշտ է «կայուն և ուժեղ Գերմանիա»։

Այս նամակը հեռու է Մերցին ցուցաբերվող անվերապահ աջակցություն լինելուց. իրականում դրանում նույնիսկ նրա անունը չի նշվում, և այն կարող է նաև փորձ լինել՝ հանդարտեցնելու ներքին բանավեճերը կիրակի օրը կայանալիք կարևոր ընտրություններից առաջ։ Այնուամենայնիվ, սա կարող է նաև նշանակել, որ կուսակցության բարձրաստիճան ղեկավարների շրջանում ներկայումս բավարար ցանկություն չկա՝ Մերցին պաշտոնանկ անելու համար։ Փոխարենը՝ կուսակցությունը կարող է փորձել համախմբել շարքերը և վերականգնել ժողովրդականությունը՝ հորդորելով Սոցիալ-դեմոկրատական ​​կուսակցությանը (SPD) իրականացնել սոցիալական ավելի վճռական բարեփոխումներ։