Մամիկոն Ասլանյանի քրեական գործի այս հաջորդականությունը լուրջ հարցեր է առաջացնում

Հինգ տարի քրեական հետապնդում, երկու տարի յոթ ամիս կալանք, չորս տարի չորս ամիս ազատազրկման դատավճիռ և վերջում արդարացում ու վաղեմության հիմքով գործի կարճում։ Վանաձորի նախկին քաղաքապետ Մամիկոն Ասլանյանի քրեական գործի այս հաջորդականությունը լուրջ հարցեր է առաջացնում իրավապահ մարմինների աշխատանքի, դատական վերահսկողության և քրեական հետապնդման հետևանքների վերաբերյալ։

Հոկտեմբերի 26-ին Հակակոռուպցիոն վերաքննիչ դատարանը Ասլանյանին արդարացրել է պաշտոնեական լիազորությունների չարաշահման մեղադրանքի դրվագով։ Հողատարածքների հետ կապված մյուս դրվագներով վարույթը կարճվել է վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով։ Վերաքննիչ դատարանի որոշման ամբողջական հիմնավորումները դեռ հայտնի չեն։ Հետևաբար պարզաբանման կարիք ունեն արդարացման հիմքերը, վաղեմությամբ կարճված մեղադրանքների շրջանակը և հատկապես այն հանգամանքները, որոնց պայմաններում քրեական հետապնդումը շարունակվել է հինգ տարի, իսկ Ասլանյանը շուրջ 31 ամիս անցկացրել է կալանքի տակ։

Ի՞նչ էր հայտնաբերել նախաքննությունը

Քրեական գործը հարուցվել էր 2021 թվականի սեպտեմբերի 14-ին։ Մեղադրանքի հիմքում Վանաձորի համայնքային հողատարածքների նշանակության փոփոխության, օտարման և պաշտոնական փաստաթղթերի կազմման գործընթացներն էին։

Ասլանյանին մեղսագրվում էին նախկին Քրեական օրենսգրքի 308-րդ, 309-րդ և 314-րդ հոդվածներով նախատեսված արարքներ։ Հրապարակված մեղադրանքի համաձայն՝ պաշտոնեական լիազորությունների սահմանազանցման ութ և պաշտոնեական կեղծիքի յոթ դրվագ էր քննվել։

Գործի նյութերում առանձնանում էին Նարեկացի փողոցի 1/1 և 1/1-6 հասցեների շուրջ 0,95 հեկտար հողատարածքները։ Քննչական կոմիտեի հաղորդմամբ՝ դրանց նշանակության փոփոխության փաթեթը միջգերատեսչական հանձնաժողովը երեք անգամ վերադարձրել էր լրամշակման։ Ասլանյանը, ըստ քննիչների, այնուհետև սեփական որոշումներով փոխել էր հողերի նշանակությունը՝ անցնելով իր լիազորությունների սահմանները։

Մյուս դրվագը վերաբերում էր Նարեկացի 3/3 հասցեի հողամասին։ Քննությունը պնդում էր, որ տարածքը, ունենալով հասարակական կառուցապատման նշանակություն, փաստացի օգտագործվել էր հուղարկավորությունների համար։ Ասլանյանին մեղադրում էին այդ գործունեությունը չկանխելու մեջ՝ չնայած մարզպետարանից ստացված տեղեկություններին։

Մեղադրական նյութերում հիշատակվում էր նաև Աղայան փողոցի 82/1-2 հասցեի հողամասը։ 2018 թվականի հուլիսի 6-ին կազմված տեղեկանքով այն ներկայացվել էր որպես օտարման սահմանափակումներից դուրս գտնվող տարածք։ Նույն տարվա հոկտեմբերի 29-ին կազմակերպված աճուրդով 25 քառակուսի մետր հողամասը վաճառվել էր Անահիտ Ղազումյանին՝ 52 650 դրամով։ Քննությունը այդ գործարքի փաստաթղթերը համարում էր կեղծ, իսկ օտարումը՝ ապօրինի։

Սրանք մեղադրանքի հրապարակված փաստական հիմքերն են։ Վերաքննիչ որոշման բացակայության պայմաններում անհայտ է մնում դրանցից յուրաքանչյուրին դատարանի տված վերջնական գնահատականը։

Կալանավորում ընտրություններում հաղթելուց 10 օր անց

Գործի քաղաքական նշանակությունը պայմանավորված է իրադարձությունների ժամանակագրությամբ։

2021 թվականի դեկտեմբերի 5-ին Վանաձորի ավագանու ընտրություններում «Մամիկոն Ասլանյան» դաշինքը ստացել էր 12 814 ձայն՝ 38,7 տոկոս, և 33 մանդատից 15-ը։ Իշխող «Քաղաքացիական պայմանագիրը» ստացել էր ինը մանդատ։ Ասլանյանի թիմն առաջին տեղում էր և բանակցություններ էր վարում համայնքի ղեկավար ընտրելու համար անհրաժեշտ քաղաքական աջակցության շուրջ։

Դեկտեմբերի 15-ին Ասլանյանը ձերբակալվեց։ Դեկտեմբերի 17-ին նա արդեն կալանավորված էր։ Նորընտիր ավագանու աշխատանքը մեկնարկեց առաջատար դաշինքի ղեկավարի անազատության պայմաններում։

Իրավապահները քրեական գործը հարուցել էին ընտրություններից երեք ամիս առաջ։ Այդ հանգամանքը կարևոր է հետապնդման քաղաքական դրդապատճառների վերաբերյալ պնդումները գնահատելիս։ Սակայն կալանավորման ժամանակը, դրա ազդեցությունն ավագանու գործունեության վրա և կալանքի շարունակական երկարաձգումները պահանջում են առանձին ուսումնասիրություն։

2022 թվականի մայիսին վարչապետի որոշմամբ Վանաձորի համայնքի ղեկավարի պաշտոնակատար նշանակվեց Արկադի Փելեշյանը, որի գլխավորած քաղաքական ուժն ընտրություններում ստացել էր հինգ մանդատ։

Ինչպե՞ս ավարտվեց քրեական հետապնդումը

Ասլանյանը կալանքի տակ անցկացրեց շուրջ 31 ամիս։ 2024 թվականի հուլիսին նրան ազատ արձակեցին 10 միլիոն դրամ գրավի դիմաց։

2025 թվականի հունվարի 29-ին Հակակոռուպցիոն դատարանը դատավոր Սարգիս Դադոյանի նախագահությամբ նրան դատապարտեց չորս տարի չորս ամիս ազատազրկման։ Նախկինում կալանքի տակ անցկացրած ժամանակը հաշվակցելուց հետո չկրած ժամկետը կազմեց մեկ տարի ինը ամիս։ Նշանակվեցին նաև 500 հազար դրամ տուգանք և երեք տարով հանրային պաշտոններ զբաղեցնելու արգելք։

Հոկտեմբերի 26-ի վերաքննիչ որոշմամբ մեղադրանքի մի մասով կայացվեց արդարացում։ Մյուս դրվագներով վարույթը դադարեցվեց վաղեմության հիմքով։

Այստեղ կա կարևոր իրավական հանգամանք։ Վաղեմությամբ վարույթի կարճումը մեղադրանքի փաստական հերքում չի նշանակում։ Այդ դրվագներով արդարացման որոշում չի կայացվել։ Հետևաբար գործի ամբողջական ելքը գնահատելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դատարանի պատճառաբանությունները։

Առանձնապես կարևոր է պարզել նաև երկարատև կալանքի իրավաչափությունը։ Վերաքննիչ արդարացումն ինքնաբերաբար չի հաստատում նախորդ կալանքի անօրինականությունը։ Դրա անհրաժեշտությունը, համաչափությունը և շարունակական երկարաձգումների հիմնավորումները ենթակա են ինքնուրույն գնահատման։

Գործը դեռ ամբողջությամբ ավարտված չէ

2026 թվականի հուլիսին Հակակոռուպցիոն կոմիտեն դատարան ուղարկեց Ասլանյանի վերաբերյալ առանձին քրեական վարույթ։ Այն վերաբերում է համայնքային հողերի այլ օտարումներին և համայնքին շուրջ 24,89 միլիոն դրամի ենթադրյալ վնաս պատճառելուն։ Հոկտեմբերի 26-ի որոշման մասին հրապարակումները չեն հաստատում այդ վարույթի ավարտը։

Ասլանյանի գործով այժմ անհրաժեշտ է հրապարակել և ուսումնասիրել վերաքննիչ դատարանի ամբողջական որոշումը, պարզել արդարացման հիմքերը, կարճված դրվագների ճշգրիտ շրջանակը, դատաքննության ձգձգման պատճառներն ու կալանքի վերաբերյալ նախկին որոշումների հիմնավորումները։

Այս գործի ամենածանր հարցը 31 ամիս շարունակ մարդու ազատությունը սահմանափակելու որոշումների պատասխանատվությունն է։ Դրանց հետևում կանգնած են քննիչների միջնորդություններ, դատախազների դիրքորոշումներ և դատարանների որոշումներ։

Հինգ տարի անց հրապարակված դատական հանգուցալուծումը պահանջում է դրանց մանրակրկիտ վերանայում։

Պետությունը պարտավոր է բացատրել, թե ինչ հիմքերով է մարդը շուրջ հազար օր անցկացրել կալանքի տակ, ինչու է քրեական հետապնդումը ձգվել հինգ տարի և ինչ իրավական հետևանքներ պետք է ունենա դրա այսպիսի ավարտը։