Բելգրադը ֆինանսավորում է առողջապահությունը, կրթությունը, կենսաթոշակները և սոցիալական աջակցությունը Կոսովոյի սերբերի համար
ՊՐԻՇՏԻՆԱ – Սերբիայում ընտրություններում հաղթանակ տարած «Ուսանողական ցուցակը» (Student List) հարցականի տակ է դրել Կոսովոյում Բելգրադի կողմից ֆինանսավորվող հաստատությունների ապագան՝ անհանգստություն առաջացնելով սերբական աջակցությունից կախված համայնքներում և բարդացնելով ԵՄ-ի միջնորդությամբ ընթացող բանակցությունները։
Այս շարժումը, որը հոկտեմբերի 25-ի խորհրդարանական ընտրություններում հաղթեց Ալեքսանդր Վուչիչի իշխող ճամբարին, խոստացել է վերանայել սերբական ֆինանսավորմամբ գործող առողջապահական, կրթական, կենսաթոշակային և սոցիալական աջակցության համակարգերը, ինչպես նաև հնարավոր է՝ վերանայել Կոսովոյի հետ ձեռք բերված պայմանավորվածությունները՝ միաժամանակ պահպանելով Բելգրադի դիրքորոշումը՝ չճանաչել Կոսովոյի անկախությունը։
Բելգրադը Կոսովոն, որը 2008 թվականին հռչակեց իր անկախությունը Սերբիայից, համարում է իր տարածքի անբաժանելի մաս՝ չնայած այն հանգամանքին, որ ԵՄ երկրների մեծ մասը ճանաչել է այն։
Կոսովոյի բնակչության մեծ մասը էթնիկ ալբանացիներ են, սակայն կա նաև սերբ փոքրամասնություն, որը հիմնականում կենտրոնացած է հյուսիսում։ Նրանք սերտ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կապեր են պահպանում Սերբիայի հետ, որը շարունակում է ֆինանսավորել հանրային կարևորագույն ծառայությունները։
Թեև «Ուսանողական ցուցակը» համազգային մակարդակով ստացավ ձայների մոտ 53%-ը, Կոսովոյում բնակվող սերբ ընտրողները ճնշող մեծամասնությամբ աջակցեցին Վուչիչի կոալիցիային։ Նախնական արդյունքների համաձայն՝ ընտրողների մոտ 71%-ը սատարել է գործող իշխող ճամբարին, իսկ «Ուսանողական ցուցակին»՝ 21%-ը։
Տեղի փորձագետների կարծիքով՝ այս արդյունքները վկայում են տարանջատման մասին՝ մի կողմից քաղաքական փոփոխություններ ակնկալող սերբ ընտրողների, իսկ մյուս կողմից՝ Կոսովոյի այն սերբերի միջև, ովքեր մտահոգված են Բելգրադի հետ կապված հաստատությունների և ֆինանսական աջակցության ապագայով։
Վտանգված են աշխատատեղերն ու ապրուստ Ալեքսանդար Շլյուկան՝ Հյուսիսային Միտրովիցայում գործող «Նոր սոցիալական նախաձեռնություն» (New Social Initiative) վերլուծական կենտրոնի հետազոտողը, Rapporteur-ին հայտնել է, որ տնտեսական աջակցությունը կորցնելու վերաբերյալ մտահոգությունները լայն տարածում ունեն, թեև պարզ չէ՝ արդյոք դրանք հիմնավորված են։
Նրա խոսքով՝ «Ուսանողական ցուցակը» (Student List) կարծես թե գործում է պատասխան քայլերի տրամաբանությամբ՝ հանդես գալով բավականին շտապողական հրապարակային հայտարարություններով։
«Հուսով եմ, որ երբ նրանք ավելի լավ ծանոթանան տեղում առկա իրողություններին և որոշակի որոշումների գործնական հետևանքներին, կմեղմեն իրենց դիրքորոշումները»։
«Սրպսկա լիստա»-ն (Srpska Lista)՝ Կոսովոյի սերբերի գերիշխող կուսակցությունը, որը դաշնակցում է Վուչիչի «Սերբական առաջադիմական կուսակցության» հետ, ընդգծել է, որ աշխատատեղերի պաշտպանությունն ու տնտեսական անվտանգությունը կենսական նշանակություն ունեն համայնքի գոյատևման համար։
Մարտահրավեր Բրյուսելի համար
Քաղաքական այս ցնցումները հարցեր են առաջացնում նաև ԵՄ-ի միջնորդությամբ ընթացող Բելգրադ-Պրիշտինա երկխոսության ապագայի վերաբերյալ. վերջինս դժվարանում է առաջընթաց արձանագրել կողմերի միջև պահպանվող լարվածության պայմաններում։
«Ուսանողական ցուցակի» առաջատար թեկնածու Իլիյա Սրդանովիչը խոստացել է վերսկսել բանակցությունները և իրականացնել 2013 թ. Բրյուսելյան համաձայնագիրը, որը հիմք դրեց Բելգրադի և Պրիշտինայի միջև հարաբերությունների կարգավորմանը, այդ թվում՝ Կոսովոյի՝ սերբերով մեծամասնություն կազմող համայնքներին առնչվող պայմանավորվածությունների միջոցով։
Այնուամենայնիվ, նա զգուշացրել է, որ նախկին համաձայնագրերը կարող են վերանայվել՝ Սերբիայի Սահմանադրությանը դրանց համապատասխանությունը ստուգելու նպատակով։
ԵՄ-ն պնդում է, որ երկու կողմերն էլ պետք է կատարեն իրենց ստանձնած պարտավորությունները, այդ թվում՝ 2023 թ. «Կարգավորման ուղու վերաբերյալ համաձայնագիրը» և Օխրիդում համաձայնեցված դրա իրականացման հավելվածը, քանի որ դրանք կապված են Սերբիայի և Կոսովոյի՝ դեպի Եվրոպա ինտեգրման գործընթացի հետ։
Չորեքշաբթի օրը հրապարակված՝ Սերբիայի վերաբերյալ Եվրոպական հանձնաժողովի 2026 թ. ընդլայնման զեկույցում նշվում Կոսովոյի վարչապետ Ալբին Կուրտին զգուշավորությամբ է ողջունել Սերբիայում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունը՝ միաժամանակ հարց բարձրացնելով, թե ինչ կնշանակի դա Պրիշտինայի հետ հարաբերությունների համար։
«Մենք գիտենք, թե ով է կորցրել իշխանությունը Սերբիայում, սակայն դեռ չգիտենք, թե ով է այն ձեռք բերել», — եզրափակել է նա։
Բաց մի թողեք
Քուշները եվրոպական անվտանգության համաձայնագրի համար օգտագործում է «Սառը պատերազմի» դիվանագիտության մոտեցումներըՔուշները եվրոպական անվտանգության համաձայնագրի համար օգտագործում է «Սառը պատերազմի» դիվանագիտության մոտեցումները
ԱՄՆ պաշտոնյաները մեկնում են Բեռլին՝ բանակցությունների համար
Եվրոպան մերժում է ԱՄՆ-ի փորձերը՝ Ռուսաստանի հետ գործարքի շրջանակներում ստեղծելու «անվտանգության նոր ճարտարապետությունը»