16/11/2026

EU – Armenia

Թուրքիայի զինագործական հսկան խաղադրույք է կատարում, որ Ռուսաստանը կհաղթահարի ԵՄ «Գնեք եվրոպականը» ջանքերը

Կառավարությունները հիմնականում մտահոգված են մատակարարման արագությամբ՝ սպառնալիքներից պաշտպանվելու համար, ասել է Aselsan-ի գործադիր տնօրեն Ահմեդ Աքյոլը։

ՎԻԼՊԵՆՏ, Ֆրանսիա — Թուրքիայի ամենամեծ պաշտպանական ընկերությունը խաղադրույք է կատարում, որ ՆԱՏՕ-ի արևելյան թևի երկրները այնքան են ցանկանում զենք գնել՝ Ռուսաստանին զսպելու համար, որ կխաթարեն ԵՄ-ի «Գնեք եվրոպականը» գնումների ջանքերը։

«Շատ երկրներ, մեր ՆԱՏՕ-ի դաշնակիցները, որոնք նաև Եվրամիության անդամներ են, աջակցում են համագործակցությանը, այլ ոչ թե «Արտադրված է Եվրոպայում» ծրագրի նման սահմանափակումներին», – ասել է Aselsan-ի գործադիր տնօրեն Ահմեդ Աքյոլը Euronaval զենքի ցուցահանդեսում իր ընկերության տաղավարում։ «Պաշտպանական արդյունաբերությունը ավանդական բիզնես չէ։ Այն համագործակցության խորհրդանիշ է հակամարտության ժամանակներում»։

Գլխավոր տնօրենը հիշատակել է «ոչ ՆԱՏՕ-ի սպառնալիքները»՝ առանց Ռուսաստանի անունը նշելու։ Արևելյան թևի երկրների համար դա ակնհայտորեն նշանակում է Մոսկվա։

Աքյոլի խաղադրույքը վերաբերում է այն վեճին, թե ինչպես են ԵՄ երկրները ծախսում իրենց վերազինման գումարները՝ հավասարակշռելով դաշինքի արդյունաբերության զարգացման և զենքի արագ մատակարարումների միջև։ Այդ խախտման գծում է գտնվում ՆԱՏՕ-ի դաշնակից Թուրքիան, որն ունի ծաղկող սպառազինության ոլորտ, բայց լարված հարաբերություններ ունի Հունաստանի և Կիպրոսի հետ։

Անցյալում կիրառված արտաքին էմբարգոների և արտաքին կախվածությունը նվազեցնելուն ուղղված կառավարության ջանքերի ազդեցությամբ՝ Թուրքիան առաջնահերթություն է տվել սեփական զինված ուժերի համար նախատեսված նախագծմանն ու արտադրությանը։ Նրա՝ գնալով ավելի կատարելագործվող պաշտպանական արդյունաբերությունը ներկայումս ընդլայնում է սպառազինության արտահանումը։

Պետական ​​վերահսկողության տակ գտնվող Aselsan ընկերությունն արտադրում է ռադարներ, ռադիոէլեկտրոնային պայքարի և հակաանօդաչու համակարգեր, հակաօդային պաշտպանության միջոցներ ու սոնարներ։ Ըստ Աքյոլի՝ ընկերությունը 4 միլիարդ դոլար է ներդնում արտադրական հզորություններն ավելացնելու համար և հանդիսանում է Անկարայի «Պողպատե գմբեթ» (Steel Dome) հակաօդային պաշտպանության ծրագրի գլխավոր կապալառուն։

Այս տարվա առաջին երեք եռամսյակում Aselsan-ը գրանցել է 151 միլիարդ լիրայի (2,7 միլիարդ եվրո) հասույթ, ինչը 28%-ով ավելի է նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի ցուցանիշից։ Ընկերությունը նաև հայտնել է, որ ունի 30 միլիարդ դոլարի չկատարված պատվերների պորտֆել։ Այն զբաղեցնում է 47-րդ տեղը Ստոկհոլմի խաղաղության հետազոտությունների միջազգային ինստիտուտի (SIPRI)՝ աշխարհի խոշորագույն սպառազինություն արտադրող և ռազմական ծառայություններ մատուցող ընկերությունների 100-յակում։

Թուրքական ընկերության գործունեությունն ընդգրկում է Մերձավոր Արևելքը, Հեռավոր Արևելքը և Կենտրոնական Ասիան։ Եվրոպայում Լեհաստանը անցյալ տարվա դեկտեմբերին ընկերության հետ կնքել է 410 միլիոն դոլար արժողությամբ պայմանագիր՝ ռադիոէլեկտրոնային պայքարի համակարգերի մատակարարման վերաբերյալ, իսկ Ռումինիայի ամենանոր ռազմանավը համալրված է Aselsan-ի ռադարներով։ Աքյոլի խոսքով՝ այժմ Aselsan-ը ձգտում է ավելի ամուր դիրքեր զբաղեցնել Արևմտյան Եվրոպայում։

Թեև տարվա առաջին ինն ամիսներին Aselsan-ը կնքել է 1,9 միլիարդ դոլարի նոր արտահանման պայմանագրեր (ինչը 34%-ով ավելի է նախորդ ցուցանիշից), Եվրոպական հանձնաժողովի՝ տեղական պաշտպանական արդյունաբերությանը նախապատվություն տալու քաղաքականությունը կարող է սահմանափակել թուրքական ընկերության մուտքը եվրոպական շուկա։

Աքյոլը ԵՄ-ի նախապատվության կանոնները բնորոշել է որպես «մրցակցությունը նվազեցնելու կամ մրցունակ կառույցների առաջ սահմանները փակելու միջոց։ Կարճաժամկետ հեռանկարում սա արդյունավետ կլինի նման մեթոդներ կիրառողների համար, սակայն երկարաժամկետ կտրվածքով, ինչպես նաև հակամարտությունների ժամանակ, համագործակցությունն ավելի նախընտրելի է, քան մրցակցությունը»։

Բարդ հարաբերություններ Բրյուսելի հետ

ԵՄ-ի և Անկարայի միջև պաշտպանական ոլորտի հարաբերությունները միշտ էլ բարդ են եղել։

Թուրքիան ՆԱՏՕ-ի անդամ է, սակայն, չնայած Ուկրաինայի դեմ Մոսկվայի սանձազերծած պատերազմին, շարունակում է կապեր պահպանել Ռուսաստանի հետ։ Բացի այդ, Հունաստանի հետ առկա են վաղեմի տարաձայնություններ՝ կապված տարածքային ջրերի հետ, իսկ թուրքական զորքերը օկուպացրել են ԵՄ անդամ Կիպրոսի մի մասը։

Սա խնդիրներ է ստեղծում Թուրքիայի սպառազինության արդյունաբերության համար։

Թուրքիայի հասանելիությունը այն գնումներին, որոնք ֆինանսավորվում են ԵՄ-ի՝ 150 միլիարդ եվրո արժողությամբ «SAFE» (զենքի ձեռքբերման վարկային ծրագիր) մեխանիզմի միջոցով, սահմանափակ է։ «SAFE»-ի միջոցով ֆինանսավորվող պայմանագրերում բաղադրիչների արժեքի առնվազն 65%-ը պետք է բաժին ընկնի «ընդլայնված եվրոպական տարածքին», իսկ երրորդ երկրներից (այդ թվում՝ Թուրքիայից) կարող է ներգրավվել ոչ ավել, քան 35%-ը։

Ավելին, «SAFE»-ի կանոնները արգելում են այնպիսի բաղադրիչների օգտագործումը, որոնք ստացվում են «երրորդ երկրից, որը հակասում է Միության և նրա անդամ պետությունների անվտանգային ու պաշտպանական շահերին»։ Ըստ «Եվրոպական և արտաքին քաղաքականության հելլենական հիմնադրամ» (ELIAMEP) վերլուծական կենտրոնի՝ այս դրույթը հնարավորություն է տալիս «սահմանափակել թուրքական պաշտպանական արդյունաբերության մասնակցությունը»։

Թուրքական ընկերությունները կարող են նաև սահմանափակվել ԵՄ պաշտպանական միջոցների հասանելիությամբ՝ դաշինքի հաջորդ երկարաժամկետ բյուջեից։

Այս շաբաթ Եվրախորհրդարանի արդյունաբերական հանձնաժողովը ընդունեց իր դիրքորոշումը Եվրոպական մրցունակության հիմնադրամի վերաբերյալ, որը դաշինքի հաջորդ երկարաժամկետ բյուջեի շրջանակներում առաջարկվող ֆինանսավորման միջոց է, որը ներառում է պաշտպանության աջակցություն։ Տեքստը թույլ կտա հիմնադրամը բացել երրորդ երկրների համար՝ ասոցացման համաձայնագրերի միջոցով՝ համապատասխանության և անվտանգության պայմաններին համապատասխան։

ECF-ի տեքստը նաև արգելում է այն երկրներից բաղադրիչների մուտքը, որոնք հակասում են ԵՄ անվտանգության և պաշտպանության շահերին, հստակորեն ներառելով «բարի հարևանական հարաբերությունների» հարգանքը, ինչը կարող է ազդել թուրքական ընկերությունների վրա։

Խորհրդում Հունաստանը դեմ է արտահայտվել Թուրքիայի մասնակցությանը ԵՄ պաշտպանական ծրագրերին՝ չնայած Թուրքիայի նախագահ Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանի դիմադրությանը։ Ֆրանսիան նույնպես դիմադրում է երրորդ երկրների հասանելիությանը ԵՄ միջոցներին՝ մի արշավ, որը հիմնականում ուղղված է Միացյալ Նահանգներին, բայց նաև ազդում է Թուրքիայի վրա։

«Շատ եվրոպական երկրներ փորձեցին մեր լուծումները, հզորությունը, կատարողականը, գնագոյացումը և ժամանակացույցը։ Նրանք գիտեն Թուրքիայի և թուրքական ընկերությունների հետ համագործակցության օգուտները», – ասաց Աքյոլը՝ հավելելով, որ այդ երկրները «չեն աջակցում այս տեսակի սահմանափակմանը»։

«Արտադրված է Եվրոպայում» և ռուսական սպառնալիքը

ԵՄ մյուս երկրները ցանկանում են, որ Թուրքիան իր շարքերում լինի։

Անցյալ ամիս Լեհաստանի ազգային անվտանգության բյուրոյի ղեկավար Բարտոշ Գրոդեցկին քննադատեց ԵՄ պաշտպանական ծրագրերում երրորդ երկրների մասնակցության սահմանափակումները։ Նա հատկապես նշեց Թուրքիան՝ ընդգծելով վերջինիս «շատ լավ, անկախ արդյունաբերությունը»։

Լեհաստանն իր պաշտպանական բյուջեի ավելի քան կեսը ծախսում է սպառազինության ներկրման վրա (հիմնականում Հարավային Կորեայից և ԱՄՆ-ից)՝ ձգտելով հնարավորինս արագ զինվել՝ Ռուսաստանից պաշտպանվելու համար։

Մոսկվայի հետ առճակատման մեջ գտնվող այլ երկրներ նույնպես նման քայլերի են դիմում, թեև միաժամանակ երկարաժամկետ ջանքեր են գործադրվում՝ զարգացնելու սեփական արդյունաբերությունը։ Աքյոլն ընդգծեց, որ սպառազինություն ձեռք բերելու հիմնական դրդապատճառը արևելյան թևում առկա վտանգն է։

«Այս տարածաշրջանի շատ երկրների հիմնական նպատակը ՆԱՏՕ-ին չառնչվող սպառնալիքներից պաշտպանվելն է, — ասաց նա։ — Նրանք փորձում են հնարավորինս շուտ ձեռք բերել անհրաժեշտ կարողությունները»։

Արևմտյան Եվրոպայի պաշտպանական արդյունաբերության մի պաշտոնյա, ով ցանկացավ մնալ անանուն, համակարծիք էր այս գնահատականին. «Ռուսաստանի սահմանին մոտ գտնվող երկրները սարսափած են. նրանք սարքավորումներ են պահանջում անհապաղ»։