Համաշխարհային իրարանցումը Շվեդիային ստիպել է սիրախաղ անել եվրոյի հետ

Վերջին տասնամյակում կրոնան կորցրել է իր արժեքի ավելի քան 20 տոկոսը եվրոյի նկատմամբ, նախքան վերջին ամիսներին որոշ չափով վերականգնվելը։

Անցյալ տարի Եվրոբարոմետրի հարցումը ցույց է տվել, որ շվեդների միայն 39 տոկոսն է կարծում, որ երկիրը պատրաստ է ընդունել եվրոն։

Պատերազմի սպառնալիքը կարող է փոխել մարդկանց կարծիքը, նույնիսկ եվրոյից հրաժարվողների։

Շվեդիայի իշխող դասը սիրախաղում է ԵՄ միասնական արժույթն ընդունելու գաղափարի հետ՝ փնտրելով անվտանգություն թվերի մեջ՝ իրեն Ատլանտյան օվկիանոսի երկու կողմերից եկող աշխարհաքաղաքական լարվածությունից պաշտպանելու համար։

Սեփական արժույթից հրաժարվելը կհակասի Եվրոպայի վերաբերյալ շվեդական տասնամյակների մտածողությանը, որը կարծում էր, որ կրոնայի ազգային վերահսկողությունը տնտեսության կառավարման կարևորագույն քաղաքականության գործիք է։

Շվեդիան երբեք պաշտոնապես չի հրաժարվել արժութային միությունից, ինչպես իր դանիացի հարևանները, սակայն 2003 թվականի հանրաքվեն, որը ցույց տվեց միանալու դեմ հստակ մեծամասնությունը, նշանակում է, որ ո՛չ Բրյուսելը, ո՛չ էլ Ֆրանկֆուրտը երբեք չեն բարձրացրել այս հարցը։

Բայց ինչպես Ռուսաստանի պատերազմը Ուկրաինայում ստիպեց ավանդաբար չեզոք Շվեդիային միանալ ՆԱՏՕ-ին, այնպես էլ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի անկայուն առևտրային քաղաքականությունը փոխում է դրամավարկային ինքնիշխանության շուրջ խոսակցությունները։

Ֆինանսների նախարար Էլիզաբեթ Սվանտեսոնը երեքշաբթի օրը երկրի խորհրդարանին հայտարարեց, որ իր «Չափավոր» կուսակցությունը կստեղծի փորձագիտական ​​​​հանձնաժողով՝ եվրոյին միանալու դրական և բացասական կողմերը կշռադատելու համար, եթե կուսակցությունը մնա իշխանության գլուխ սեպտեմբերի խորհրդարանական ընտրություններից հետո։

«Քաղաքականություն մշակողները կարող են անհանգստանալ, որ լուրջ ճգնաժամի դեպքում, ինչպիսիք են Բալթյան տարածաշրջանում ռազմական սրացումը կամ աշխարհի այլուր որևէ խոշոր անկայունություն, կրոնը կարող է շատ արագ արժեզրկվել՝ լուրջ հետևանքներ ունենալով տնտեսության համար», – ասել է EFG Bank-ի գլխավոր տնտեսագետ Ստեֆան Գերլախը։

Վերջին տասնամյակում կրոնը կորցրել է իր արժեքի ավելի քան 20 տոկոսը եվրոյի նկատմամբ, նախքան վերջին ամիսներին որոշ չափով վերականգնվելը։ Աշխարհաքաղաքական լարվածության ֆոնին հանկարծակի փլուզումը կարող է ստիպել Շվեդիայի կենտրոնական բանկին՝ Ռիկսբանկին, բարձրացնել վարկային ծախսերը՝ գների կտրուկ աճը կանխելու համար: Եվ դա, իր հերթին, կարող է Շվեդիայի տնտեսությունը կտրուկ անկում ապրել։

Ռիկսբանկը հինգշաբթի օրը իր հերթական քաղաքականության նիստից հետո հայտարարեց, որ չնայած տնտեսական հեռանկարի վերաբերյալ իր ընդհանուր տեսակետը չի փոխվել դեկտեմբերից ի վեր, «վերջին զարգացումները, օրինակ՝ ԱՄՆ առևտրի և արտաքին քաղաքականության հետ կապված, ընդլայնել են ապագայի հնարավոր հետևանքների շրջանակը»։

Շվեդիայի տնտեսությունը դիմացկուն է եղել նման անորոշության նկատմամբ, նշել է նա, «սակայն տնային տնտեսությունների և կորպորատիվ հատվածների տրամադրությունները կարող են արագ վատթարանալ»։

Դեռ պարզ չէ, թե արդյոք նման գործոնները բավարար են Շվեդիայի դիրքորոշումը եվրոյի նկատմամբ փոխելու համար, ասել է Գերլախը՝ մատնանշելով միասնական արժույթի կառավարման նկատմամբ խորը անվստահությունը և ապագա պետական ​​​​փրկարարական ծրագրերում ներգրավվելու վախը։

«Քաղաքական գործիչները կկշռադատեն արտաքին ճգնաժամի ռիսկերը եվրոգոտու մեկ այլ ճգնաժամի ռիսկերի հետ», – ասել է շվեդ տնտեսագետը, որը նաև եղել է Իռլանդիայի կենտրոնական բանկի փոխկառավարիչ։

Հանրային կարծիքը մնացել է զգույշ: Եվրոբարոմետրի անցյալ տարի անցկացված հարցումը ցույց է տվել, որ շվեդների միայն 39 տոկոսն է կարծում, որ երկիրը պատրաստ է ընդունել եվրոն: Սակայն դա 7 տոկոսային կետով ավելի է, քան մեկ տասնամյակ առաջ, և այն կարող է ավելի աճել, եթե միջազգային ասպարեզում լարվածությունը սպառնա կրոնին:

Բուլղարիայի վերջերս եվրակումբ ընդունվելուց հետո Չեխիան, Հունգարիան, Լեհաստանը, Ռումինիան և Շվեդիան մնում են վերջին մնացորդները: Նրանց անդամակցությունը օրենքով պարտադիր է, երբ նրանք համապատասխանում և պահպանում են որոշակի տնտեսական չափանիշներ որոշակի ժամանակահատվածում: Այդ շեմերից ընդհանրապես խուսափելը ռազմավարություն է, որը Լեհաստանի նման երկրները ընդունել են՝ եվրո թղթադրամները իրենց քաղաքացիների դրամապանակներից հեռու պահելու համար:

«Մեր տնտեսությունը ակնհայտորեն ավելի լավ է գործում, քան եվրո ունեցող երկրների մեծ մասը», – Financial Times-ին ասել է Լեհաստանի ֆինանսների նախարար Անջեյ Դոմանսկին՝ վկայակոչելով կայուն աճը, ցածր գործազրկությունը և աշխատավարձերի աճը: Այս փաստարկը պարտադիր չէ, որ վերաբերի Շվեդիային, որի տնտեսությունը շատ ավելի փոքր է և ավելի խոցելի է համաշխարհային անորոշության նկատմամբ։

Այն ժամանակ և հիմա

Գրենլանդիայի նկատմամբ Թրամփի շարունակական հետապնդումը, որը վերահսկվում է Շվեդիայի հարևան և մտերիմ դաշնակից Դանիայի կողմից, հնարավոր է, որ արդեն իսկ շվեդների շրջանում հանրային աջակցությունն ավելի է տեղափոխել դեպի եվրո, ասել է շվեդ տնտեսագետ Լարս Քալմֆորսը։

Քալմֆորսը նախագահել է Շվեդիայի վերջին փորձագիտական ​​​​հանձնաժողովը, որը ուսումնասիրել է եվրոյի ընդունման առավելությունները 1996 թվականին՝ միասնական արժույթի ներդրումից երեք տարի առաջ։ Սակայն դա 30 տարի առաջ էր։ Քալմֆորսը դեկտեմբերին հրապարակել է զեկույց, որում պնդել է, որ այսօր եվրոյի ընդունման առավելությունները, ինչպիսիք են ավելի ինտեգրված առևտուրը, տնտեսական կայունությունը և աշխարհաքաղաքական համաձայնեցվածությունը, գերազանցում են ծախսերը, նույնիսկ եթե դա նշանակում է անկախ դրամավարկային քաղաքականության կորուստ։ Նոր գնահատականը պայմանավորված էր ինչպես քաղաքական, այնպես էլ տնտեսական նկատառումներով, ասել է նա։

Եվրոյին միանալը տարիներ կտևի, նույնիսկ եթե նոր փորձագիտական ​​​​հանձնաժողովը խորհուրդ տա ընդունել, երեքշաբթի օրը խորհրդարանականներին ասել է ֆինանսների նախարար Սվանտեսոնը։ Զգույշ մոտեցումը անհրաժեշտ է աջակողմյան պոպուլիստական ​​​​կուսակցության՝ Շվեդիայի դեմոկրատների, դիրքորոշմանը պահելու համար։

Կուսակցության աջակցությունը կենսական նշանակություն ունի ներկայիս փոքրամասնության կառավարությանը հենարան լինելու համար, և այն կտրականապես դեմ է եվրոգոտու անդամակցությանը: Սակայն, Գերլաչի խոսքով, ներկայիս փխրուն միջավայրում հասարակական կարծիքի փոփոխություն առաջացնելու համար շատ բան պետք չէ։

«Ռուսական անօդաչու թռչող սարքի Շվեդիայի օդային տարածք թռչելը կարող է բավարար լինել», – ասաց նա։