ԵՄ ազդեցիկ անձանց փորձի շրջանակներում․
ԵՄ ինստիտուտները գրավում են բովանդակության ստեղծողներին, բայց ի՞նչ ռիսկեր կան ուշադրության տնտեսության հետ ֆլիրտ անելու համար։
Այսօր դժվար է անտեսել սոցիալական ցանցերի ազդեցիկ անձանց, այդ թվում՝ ԵՄ ինստիտուտներին։
Հուլիսից ի վեր Եվրոպական խորհուրդը բացել է իր դռները բովանդակության ստեղծողների համար՝ մեկ տարվա փորձնական ծրագրի շրջանակներում, որը ազդեցիկ անձանց սահմանափակ մուտք է տալիս գագաթնաժողովներին և նախարարական հանդիպումներին։
Քայլը, որը զարմանք է առաջացրել ԵՄ լրագրողների շրջանում, վկայում է Բրյուսելի լրագրողների և բովանդակության ստեղծողների նկատմամբ վերաբերմունքի միջև սահմանի աստիճանական մշուշոտման մասին։
YouTuber-ների և TikToker-ների մեծ մասը ստեղծում է բովանդակություն՝ իրենց գրաված ուշադրությունը դրամայնացնելու համար, օրինակ՝ ուղղակիորեն գովազդելով ապրանքները հովանավորությունների և դուստր հղումների միջոցով կամ վաճառելով իրենց սեփական ապրանքները կամ թվային ներբեռնումները, ինչպես նաև գովազդային եկամուտ ստանալով այն հարթակների միջոցով, որոնք նրանք օգտագործում են մարդկանց աչքի առաջ հայտնվելու համար։
Սա լրագրությունից զգալիորեն տարբերվող մոդել է, որտեղ խմբագրական գործողությունները սովորաբար առանձնացված են առևտրային թիմերից, և լրագրողներից ակնկալվում է կենտրոնանալ ընթերցողների շահերի վրա, այլ ոչ թե հետապնդել առևտրային օրակարգ։
Այսպես կոչված շատ ազդեցիկ անձինք առաջարկում են գրավիչ սպառողական բովանդակություն, լինի դա դիմահարդարման, ժամադրությունների, ճանապարհորդության կամ ծնող լինելու վերաբերյալ խորհուրդներ, տեսախաղերի հեռարձակումներ, թե նրանց առօրյա կյանքից ակնարկներ: Սակայն ավելի ու ավելի շատ մարդիկ են դառնում քաղաքական բովանդակության, այդ թվում՝ նորությունների հիմնական աղբյուր՝ դրանք բերելով լրագրողների կողմից ավանդաբար զբաղեցված տարածքներ:
Ռոյթերս ինստիտուտի կողմից 2026 թվականի հունիսին հրապարակված զեկույցը ցույց է տվել, որ ամբողջ աշխարհում հարցվածների կեսից ավելին (56%) նորությունները ստանում էին սոցիալական ցանցերից և տեսանյութերի փոխանակման հարթակներից, մինչդեռ մեկ քառորդից ավելին (27%) նորությունների աղբյուր էին համարում ազդեցիկ անձանց և լրատվական բովանդակության ստեղծողներին: Նմանապես, 2025 թվականի Եվրոբարոմետրի հարցումը ցույց է տվել, որ ԵՄ 15-24 տարեկան քաղաքացիների մեծ մասը օգտագործում էր սոցիալական ցանցերը և ազդեցիկ անձանց նորություններին հետևելու համար:
Սահմանափակ մուտք
Խորհրդի մեկամյա ազդեցիկ անձանց փորձնական ծրագիրը քննարկելիս Խորհրդի պաշտոնյան ասել է, որ այն ազդեցիկ անձանց կտրամադրի սահմանափակ մուտք Խորհրդի նիստերին և այլ նախարարական հավաքներին՝ միաժամանակ մնալով ուղեկցվող ցանկացած պահի:
Նրանք նաև նշեցին, որ ազդեցիկ անձինք «մեդիա հնարավորություններին հասանելիության հարցում չեն դիտարկվի որպես լրատվամիջոցներ», օրինակ՝ պայմանով, որ հրավիրված ստեղծագործողները չեն մասնակցի մամուլի ճեպազրույցներին կամ չեն կարողանա հարցեր տալ մամուլի ասուլիսների կամ դռան մոտ հարցազրույցների ժամանակ։
Այնուամենայնիվ, փորձնական ծրագրի գոյությունը ցույց է տալիս, որ ԵՄ-ն գիտակցում է ազդեցիկ անձանց աճող դերը նորությունների տարածման գործում։
«Ստեղծագործողներին ԵՄ միջոցառումներին և տեղեկատվությանը հասանելիություն տրամադրելու տրամաբանությունը, հավանաբար, այն է, որ դա կարող է ընդլայնել մասնակցությունը, բազմազանեցնել ձևաչափերը և ԵՄ քաղաքականությունն ավելի մատչելի և տեսանելի դարձնել», – Euractiv-ին ասաց Լյուբլյանայի համալսարանի դոցենտ, դոկտոր Տանյա Կերշևանը։
Նա ասաց, որ ԵՄ ինստիտուտները նկատում են, թե ինչպես է փոխվում տեղեկատվական միջավայրը, հատկապես երիտասարդ լսարանի շրջանում։
Պիետրո Վալետտոն, սոցիալական ցանցերի ազդեցիկ անձ, որը գրառումներ է անում ԵՄ ինստիտուտների մասին, Euractiv-ին ասաց, որ ազդեցիկ անձանց ԵՄ ինստիտուտներ հրավիրող ծրագրերը լավ միջոց են դաշինքի համար՝ հասնելու այն լսարանին և քաղաքացիներին, ովքեր սովորաբար չէին շփվի ԵՄ-ի հետ կամ չէին հասկանա, թե ինչպես են աշխատում նրա ինստիտուտները։
Տեսանելիության հետևից ընկնելը
Եվրոպական խորհրդարանը ազդեցիկ անձանց հրավիրում էր դեռևս Խորհրդի փորձնական ծրագրից շատ առաջ՝ հիմնվելով բովանդակության ստեղծողների հետ սկզբնական համագործակցության վրա, որը կազմում էր 2019 թվականի Եվրոպական ընտրությունների հաղորդակցման ռազմավարության մի մասը։
Մինչ այժմ՝ 2026 թվականին, Խորհրդարանը Euractiv-ին հայտնել է, որ բովանդակության ստեղծողներին ուղարկել է մոտ 200 հրավեր։
Եվրախորհրդարանի պատգամավորները ցանկանում են հասնել նոր լսարանի՝ «Եվրոպական խորհրդարանի մասին գիտելիքները մեծացնելու համար», ըստ մամուլի ծառայության, որը նշել է, որ այն տրամադրում է «անհատականացված տեղեկատվություն», որը վերաբերում է յուրաքանչյուր ստեղծողի «պրոֆիլներին և համայնքներին»՝ նրանց խրախուսելու համար կիսվել խորհրդարանի աշխատանքի և ավելի լայն ԵՄ-ի մասին բովանդակությամբ։
Խորհրդարանը նախատեսում է սեպտեմբերին կայանալիք լիագումար նիստին հրավիրել մոտ 40 բովանդակության ստեղծողի, որտեղ Հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լեյենը պետք է ներկայացնի իր գլխավոր ելույթը՝ «Միության վիճակի մասին»։
Մինչդեռ ազդեցիկ անձանց թույլատրվում է մասնակցել խորհրդարանի մամուլի ասուլիսներին և Եվրախորհրդարանի պատգամավորների հետ նախապատմական ճեպազրույցներին, նրանց թույլատրված չէ ուղղակիորեն հարցեր տալ՝ սահմանափակում, որը նման է Խորհրդի սահմանափակումներին։
Վալետտոն ասաց, որ ստեղծագործողները չեն կարող «փոխարինել լրագրողներին»՝ նշելով, որ մայիսին Խորհուրդ կատարած իր այցը նրան միայն դիտարկողական պատկերացում տվեց դրա աշխատանքի մասին: Նա նաև ընդգծեց, որ ազդեցիկ անձանց «պարտավորություն չկա» այցի մասին բովանդակություն ստեղծել։
Այնուամենայնիվ, հասանելիությունը տարբեր է տարբեր հաստատություններում: ՆԱՏՕ-ի հուլիսյան գագաթնաժողովում Անկարայում մի քանի ազդեցիկ անձինք հարցազրույցներ վերցրեցին պետությունների ղեկավարներից, այդ թվում՝ Շվեդիայի և Ֆինլանդիայի առաջնորդներից, ինչպես նաև ՆԱՏՕ-ի գլխավոր քարտուղար Մարկ Ռյուտեից։
Այս տարվա սկզբին Վալետտոն հարցազրույց վարեց Եվրոպական կենտրոնական բանկի նախագահ Քրիստին Լագարդի հետ՝ այլ ստեղծագործողների հետ միասին, որոնց նույնպես թույլատրվեց հարցեր տալ։
ԵՄ հաստատությունները պետք է բացահայտեն, թե ինչպես են ընտրվում ստեղծագործողները, արդյոք նրանց մասնակցությունը պետականորեն ֆինանսավորվում է և ինչ պայմաններում, ասաց Կերշևանը։
«Կա ռիսկ, որ հաստատությունները կարող են ընտրել ստեղծագործողներին, քանի որ նրանք առաջարկում են բարեկամական և խիստ վերահսկվող հասանելիություն գրավիչ լսարանին», – զգուշացրեց նա՝ հավելելով, որ նրանց ներգրավվածությունը «չի կարող փոխարինել անկախ լրագրողական ուսումնասիրությանը»։
Եվ՛ Վալետտոն, և՛ Խորհրդարանի մամուլի թիմը Euractiv-ին ասացին, որ ազդեցիկ անձանց չեն վճարում բովանդակություն ստեղծելու համար, այլ փոխհատուցվում են նրանց ճանապարհորդության, կացության և սննդի ծախսերը։
Դա հակադրվում է լրատվական խմբագրություններին, որոնք արգելում են լրագրողներին ընդունել վճարովի ուղևորություններ՝ շահերի բախումից խուսափելու համար և փոխարենը լրատվության ծախսերը ծածկում են խմբագրական բյուջեներից։ Այնուամենայնիվ, պրակտիկան տարբեր է, և ազատ լրագրությունը կարող է ստեղծել մոխրագույն գոտիներ։
Ազդեցության կարգավորում
ԵՄ-ի որոշ կանոններ արտացոլում են ազդեցիկ անձանց շուրջ մտահոգությունները։
Թեև ԵՄ առցանց կառավարման կանոնագիրքը՝ «Թվային ծառայությունների մասին օրենքը», ինքնին չի կարգավորում բովանդակությունը, այն պահանջում է, որ YouTube-ի և TikTok-ի նման խոշոր առցանց հարթակները ապահովեն մեխանիզմներ՝ անօրինական բովանդակության մասին հաղորդելու և համակարգային ռիսկերը մեղմելու համար, ներառյալ ընտրություններին, հիմնարար իրավունքներին և քաղաքացիական քննարկումներին սպառնացող վտանգները։
Ազդեցիկների առևտրային շահերը, ինչպես նաև այն հարթակների շահերը, որոնց վրա նրանք գործում են, կարող են հակասություններ ստեղծել խմբագրական անկախության, լսարանի ներգրավվածության և դրամայնացման միջև։
Կերշևանի խոսքով՝ համակարգային ռիսկերի մեղմացումը «հատկապես արդիական է» ստեղծողների բովանդակության դեպքում, քանի որ ազդեցիկի ազդեցությունը որոշվում է ոչ միայն նրանով, թե ինչ է ազդեցիկը հրապարակում, այլև «ինչպես են հարթակները խորհուրդ տալիս, ուժեղացնում, դրամայնացնում և թիրախավորում այն»։
Տեսանյութերի փոխանակման հարթակներին վերաբերող ԵՄ աուդիովիզուալ մեդիա ծառայությունների դիրեկտիվի (AVMSD) այս տարվա վերջին կայանալիք վերանայումը հատկապես արդիական է թվում, քանի որ այն կուսումնասիրի ազդեցիկների դերը որպես մեդիա գործիչներ։
Կերշևանի խոսքով՝ վերանայումը ԵՄ-ին հնարավորություն է տալիս պարզաբանել ազդեցիկների դիրքորոշումը և մշակել «ավելի հետևողական մոտեցում», քանի որ Ֆրանսիան և Գերմանիան, այդ թվում՝ երկրները, առաջ են շարժվում իրենց սեփական կարգավորիչ մոդելներով։
Այնուամենայնիվ, ազդեցիկ անձանց պատասխանատվությունը, այդ թվում՝ թե ինչպես են նրանք դրամայնացնում բովանդակությունը և նրանց կողմից տրամադրվող տեղեկատվության ճշգրտությունը, բաշխված է ստեղծողների, հարթակների, գովազդատուների և ուշադրության տնտեսության այլ գործիչների միջև։
Միևնույն ժամանակ, ազդեցիկ անձինք առաջընթաց են գրանցում Բրյուսելում։ 2024 թվականին կիպրոսցի ստեղծագործող Ֆիդիաս Պանայոտուն ընտրվեց Եվրախորհրդարան՝ ազդեցիկ անձանց տնտեսությունը ուղղակիորեն բերելով ԵՄ քաղաքականություն։
Պանայոտուն շարունակել է քաղաքական և լրատվական բովանդակություն հրապարակել որպես Եվրախորհրդարանի անդամ, վերջերս պարծենալով, որ իր ելույթները «վիրուսային են դառնում», քանի որ նա կիրառում է YouTube-ից քաղված դասերը հանրությանը քաղաքականության մեջ ներգրավելու համար։
Բաց մի թողեք
Մետսոլայի վերընտրության արշավը ճնշման տակ է դնում սոցիալիստներին
Ինչու են մարդիկ ցանկանում աշխատանք Եվրոպական հանձնաժողովում, և ինչու են այդքան շատերը դժբախտության մեջ հայտնվում
Իռլանդացի ձկնորսը, որը կանգնեցրեց ռուսական նավատորմը